The Return of Makarios and the Olive Branch – Coup Plotters Threaten Civil War Again

Η επιστροφή του Μακαρίου και ο κλάδος ελαίας
Με εμφύλιο πόλεμο απειλούν και πάλι οι πραξικοπηματίες
Μέρος 8ο
Του Μιχάλη Μιχαήλ
Στο προηγούμενο σημείωμα αποτυπώθηκε το βαρύ και εκρηκτικό πολιτικό κλίμα που διαμορφώθηκε αμέσως μετά την εισβολή. Ο Αρχιεπίσκοπος Μακάριος Γ΄ διαμήνυε από το εξωτερικό ότι η οδός της επιστροφής του παρέμενε ανοικτή, θέτοντας όρους και ταυτόχρονα καλώντας σε ενότητα και αποφυγή αντεκδικήσεων.
Στην Κύπρο, ο Γλαύκος Κληρίδης επιχειρούσε κυβερνητική ανασυγκρότηση και άφηνε ανοικτό ακόμη και το ενδεχόμενο ένοπλης αντίστασης, ενώ ο Ραούφ Ντενκτάς απαντούσε με απειλές κλιμάκωσης.
Παράλληλα, ισχυροί «εθνικόφρονες» κύκλοι αντιδρούσαν έντονα στην προοπτική επανόδου Μακαρίου, με ψηφίσματα και ρητορική που κατέδειχναν πόλωση και αμφισβήτηση της νομιμότητας. Όλα αυτά σκιαγραφούν μια κοινωνία σε ένταση, με την εξουσία αμφισβητούμενη και την ενότητα ζητούμενο.
Επιμένουμε να δίνουμε με λεπτομέρεια τις συνθήκες της εποχής για να μπορέσει να γίνει αντιληπτό από τον αναγνώστη το κλίμα μέσα στο οποίο θα επέστρεφε ο Μακάριος και να γίνει αντιληπτό το γιατί έδωσε κλάδο ελαίας, άσχετα αν κάποιος συμφωνεί ή διαφωνεί με αυτή την απόφαση του.
Γλαύκος Κληρίδης: Αναμένω επιστροφή του Μακαρίου
Εν μέσω όλων όσων περιγράφουμε σε αυτή τη σειρά σημειωμάτων, και μετά τη στήριξη που λαμβάνει ο Γλαύκος Κληρίδης μέσω συγκεντρώσεων και δημοσιευμάτων της πραξικοπηματικής πλευράς, ο προεδρεύοντας της Δημοκρατία αρχίζει να κάνει δηλώσεις για το θέμα της επιστροφής του Μακαρίου.
Στις 25 Σεπτεμβρίου 1974 οι εφημερίδες αναφέρονται σε συνέντευξη του Κληρίδη στο BBC στην οποία δηλώνει ότι αναμένει σύντομη επάνοδο του Μακαρίου. Συγκεκριμένα έλεγε ότι αναμένει την επιστροφή μέσα στον Δεκέμβριο, μετά τη συζήτηση του κυπριακού στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ.
Μάλιστα, το Αθηναϊκό Πρακτορείο Ειδήσεων μετέδιδε από το Λονδίνο ότι η παραμονή του Μακαρίου στις ΗΠΑ δυνατό να παραταθεί μέχρι το τέλος Δεκεμβρίου και τούτο γιατί θα αναλάβει ευρύτερη σταυροφορία ενημέρωσης του Αμερικανικού λαού για την κατάσταση στην Κύπρο1.
Ο Γλαύκος Κληρίδης είχε πει ακόμη ότι όπως είχε δηλώσει μετά την ανάληψη των καθηκόντων του, «κατ’ ουδένα τρόπον θα ημπόδιζε την επιστροφήν του Αρχιεπισκόπου, αλλά ούτος θα απεφάσιζε πότε θα ήτο σκόπμον να επιστρέψει»2.
Ωστόσο αξίζει να σημειωθεί ότι στον υπότιτλο της είδησης της Μάχης, αναφέρεται ότι «Του απομένουν – είπε – τρία έτη προεδρίας», κάτι το οποίο δεν αναφέρεται στο κείμενο της είδησης.
Η ίδια είδηση περιλαμβάνεται και στην εφημερίδα «Ο ΑΓΩΝ» της ίδιας μέρας με την προσθήκη που απουσιάζει από το δημοσίευμα της Μάχης.
Γράφει συγκεκριμένα ότι «Ο κ. Κληρίδης εδήλωσεν ότι εναπομένουν εις τον Αρχιεπίσκοπον τρία έτη προεδρίας και ότι τον αναμένει να επιστρέψει μετά τας συζητήσεις επί του Κυπριακού εις την Γενικήν Συνέλευσιν των Ηνωμένων Εθνών».
Στήριξη Μακαρίου προς Γλ. Κληρίδη
Ενδιαφέρον παρουσιάζει το ότι ο Μακάριος στήριζε τον Γλ. Κληρίδη κατά την περίοδο που ασκούσε τα καθήκοντα του.
Σύμφωνα με ανταπόκριση από την Αθήνα, που δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα «Ο ΑΓΩΝ» στις 26 Σεπτεμβρίου, ο Μακάριος είχε δηλώσει στην εφημερίδα «Βραδυνή» ότι «ο Πρόεδρος κ. Κληρίδης προβαίνει σε βολιδοσκοπήσεις επί της πολιτικής πλευράς του κυπριακού προβλήματος και ότι υποστηρίζει πλήρως τας ενέργειας αυτού».
Απαντώντας και στην ερώτηση πότε θα επιστρέψει στην Κύπρο, απάντησε ότι μετά τη συζήτηση στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ θα μεταβεί στην Αθήνα και από εκεί στην Κύπρο.
Σε ότι αφορά το Κυπριακό τόνισε ότι ήταν ικανοποιημένος από τις επαφές που είχε με ηγέτες του Κινήματος των Αδεσμεύτων και τόνισε ότι οι Έλληνες και οι Τούρκοι της Κύπρου μπορούν να ζήσουν ειρηνικά εάν σταματήσουν οι εξωτερικές παρεμβάσεις.
Η ΕΣΕΑ καλεί Καραμανλή και Κληρίδη να ματαιώσουν την επιστροφή
Η αντίδραση της πραξικοπηματικής κλίκας υπήρξε και πάλι έντονη με την ΕΣΕΑ3, που ήταν η πολιτική πτέρυγα της ΕΟΚΑ Β απέστελλε τηλεγραφήματα στον πρωθυπουργό της Ελλάδας, Κωνσταντίνο Καραμανλή και τον Πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας, όπως αποκαλούσαν τον Κληρίδη, για να μην επιστρέψει ο Μακάριο.
Η είδηση δημοσθεύθηκε στις εφημερίδες της 26ης Σεπτεμβρίου 1974 και σύμφωνα με τα δημοσιεύματα, τα τηλεγραφήματα είχαν ως εξής:
«Κατά διαστήματα γίνονται δηλώσεις από επίσημα και ανεπίσημα χείλη περί επικείμενης επανόδου του απομακρυνθέντος εκ Κύπρου κ. Μακαρίου. Ταυτοχρόνως δε εξ επισήμων και μη χειλέων διαδηλούται η ανάγλη της πλήρους ενότητος του Κυπριακού Ελληνισμού δια την αντιμετώπισιν των τραγικών στιγμών, τα οποίας διέρχεται η Πατρίς.
Η ΕΣΕΑ επιθυμεί να φέρει εις γνώσιν υμών ότι τοιούται δηλώσεις ή φήμαι έρχονται εις πλήρη σύγκρουσιν μεταξύ των, διότι τυχόν επάνοδος του κ. Μακαρίου θα έχη ως αποτέλεσμα την έξαρσιν των παθών και την επικίνδυνον επιδείνωσιν της βαινούσης προς ηρεμίαν καταστάσεως.
Δια τα ως άνω και προς πίτευξιν της ποθητής γαλήνης και κατασιγάσεως των παθών, άτινα τόσον κακό έχουν προκαλέσει εν γένει, παρακαλούμεν, όπως ασκήσετε την επιρροήν σας, ίνα παύση επί του παρόντος πάσα αναφορά τοιούτου θέματος προς το καλόν της Πατρίδος, της ομονοίας και της λήθης του παρελθόντος και της δημοκρατίας, αρκετάς τας οποίας επανειλημμένως έχετε διακηρύξει.»
Εθνκόφρονα σωματεία προειδοποιούν με εμφύλιο
Την ίδια ώρα στον φιλοπραξικοπηματικό τύπο δημοσιεύονται ανακοινώσεις εθνικόφρονων σωματείων που ζητούν να μην επιστρέψει ο Μακάριος.
Δημοσίευμα της εφημεδίας «ΜΑΧΗ» της 26ης Σεπτεμβρίου 1974 πληροφορούσε τους αναγνώστες της ότι «Υπό των Εθνικοφρόνων Σωματείων ΣΕΚ, ΠΕΚ, ΣΑΠΕΛ και ΘΟΙ Αγρού, Αγίου Ιωάννου και Αγίου Θεοδώρου απεστάλη προς τον Πρόεδρος της Ελληνικής κυβερνήσεων, κ. Καραμανλήν η ακόλουθος επιστολή:
Εξιοχώτατε,
Τα Εθνικόφρονα Σωματεία (αναφέρονται τα ονόματα που καταγράψαμε) διαμαρτύρονται εις την επιθυίαν του πρώην Προέδρου Μακαρίου δι’ επάνοδον του εις Κύπρον, δια της οποίας θα επιφέρη διχόνοιαν, εμφύλιον σπαραγμόν και καταστροφήν.
Εν όψει τούτου παρακαλούμεν όπως ασκήσετε πάσαν επιρροήν σας ίνα κρατηθή ούτος μακράν της Κύπρου μας, η οποία προσφάτως τόσα δεινά υπέφερε συνεπεία όλης της αντεθνική πολιτικής του».
Είναι σημαντική αυτή η αναφορά διότι χρόνια μετά την καταστροφή, τα λεγόμενα εθνικόφρονα σωματεία αρνούνται ότι είχαν οποιαδήποτε ανάμιξη στο πραξικόπημα και στην καταστροφή του τόπου.
Τα τηλεγραφήματα των λεγόμενων εθνικοφρόνων σωματείων συνεχίστηκαν και τις επόμενες μέρες και δημοσιεύονταν στις φιλοπραξικοπηματικές εφημερίδες και τις επόμενες μέρες, ενώ παράλληλα η ένταση στο εσωτερικό μέτωπο άρχισε κορυφώνεται.
Και πάλι σύμφωνα με δημοσιεύματα της εποχής, σε διάφορες κοινότητες σε όλη την Κύπρο σημειώνονταν αψιμαχίες και συγκρούσεις μεταξύ των οπαδών του Μακαρίου και της ΕΟΚΑ Β.
Στην εφημερίδα «ΜΑΧΗ» της 29ης Σεπτεμβρίου εμφανίζονται κι άλλα εθνικόφρονα σωματεία που αποστέλλουν τηλεγραφήματα προς τον Κ. Καραμανλή για να αποτρέψει επιστροφή του Μακαρίου, αυτή τη φορά προερχόμενα από τα Κοκκινοχώρια.
Είναι χαρακτηριστικές οι εκφράσεις που χρησιμοποιούνται στο τηλεγράφημα, η οποία όπως αναφέρουν προέρχεται από την περιφέρεια Κοκκινοχωρίων «με τας 40 χιλιάδας των κατοίκων και τας 60 χιλιάδας των φιλοξενουμένων εκτοπισθέντων αδελφών» οι οποίοι διακηρύττουν «την σφοδράν αντίθεσίν των μας προς οιανδήποτε προσπάθειαν επαναφοράς του εκπεσόντος Κυπρίου Προέδρου Μακαρίου και διαδηλούμεν την αποφασιστικήν και σθεναράν αντίδρασίν μας εναντίον οιασδήποτε αποπείρας αναβιώσεως της επαράτου Παποκαισαροκρατίας, καθ’ ότι μια τοιαύτη ενέργεια θα επανήνοιγε το ηδαίστειον των παθών, θα αναζωπύρωνε την φωτιάν του διχασμού και θα ωδηγούσεν αναποφεύκτως εις την ολοκλήρωσιν της εθνικής συμφοράς δι’ εμφυλίου πολέμου».
Τέτοια κείμενα δημοσιεύθηκαν αρκετά εκείνες τις κρίσιμες μέρες.
Ήταν φανερό ότι οι πραξικοπηματίες ένιωθαν ότι η κυριαρχία τους τελείωνε και ότι η επιστροφή του Μακαρίου ήταν μη αναστρέψιμη και φοβόντουσαν τυχόν τιμωρία τους.
Γι’ αυτό προσπαθούσαν, με τον τρόπο που ήξεραν, των εκβιασμών και των απειλών, να αποτρέψουν ένα τέτοιο ενδεχόμενο.
ΛΕΖΑΝΤΕΣ
1. Το ενδεχόμενο επιστροφής του Μακάριου στην Κύπρο καθώς και το ενδεχόμενο τιμωρίας των ενόχων τρόμαζε τους πραξικοπηματίες οι οποίες προσπαθούσαν με κάθε τρόπο να ματαιώσουν την επιστροφή του.
2. Μέσα στον πανικό τους οι εθνικόφρονες πραξικοπηματίες απειλούσαν με εμφύλιο πόλεμο και αναταραχές αν επέστρεφε στην Κύπρο ο Μακάριος.
1 «Ο Γλαύκος Κληρίδης αναμένει σύντομη επάνοδο του Μακαριωτάτου», Χαραυγή 25 Σεπτεμβρίου 1974.
2 «Ο Κληρίδης αναμένει επιστροφήν του Μακαρίου», Η ΜΑΧΗ, 25 Σεπτεμβρίου 1974.
3 ΕΣΕΑ = Επιτροπή Συντονισμού Ενωτικού Αγώνα.