US, Greenland, and British Bases in Cyprus as a Precedent

Η αρχική πρόθεση του Τραμπ να καταλάβει τη Γροιλανδία σε συνδυασμό με τις αντιδράσεις της Δανίας και άλλων σκανδιναβικών χωρών πόσο θα μπορούσαν να αποδυναμώνουν το ΝΑΤΟ και γενικά τις ισορροπίες στο λεγόμενο δυτικό μέτωπο; Τι πλεονέκτημα αποκτά η Ελλάδα σε επίπεδο επιχειρημάτων στο πεδίο αυτό; Η επανάληψη του μοντέλου των Βρετανικών Βάσεων της Κύπρου στη Γροιλανδία θα μπορούσε να δώσει λύσεις και να εκτονώσει καταστάσεις; Αν ο Τραμπ συνεχίσει στο ίδιο μοτίβο να διεκδικεί τον Καναδά, τον Παναμά και τη Λατινική Αμερική ως τον κήπο των ΗΠΑ αναβιώνοντας το Δόγμα Μονρόε, υπάρχει κίνδυνος να οδηγήσει τις ΗΠΑ σε απομόνωση όχι γιατί αυτό επιθυμεί, αλλά γιατί οι υπόλοιποι πλέον δεν τον εμπιστεύονται;
Ρωγμή στην εμπιστοσύνη
Το ΝΑΤΟ βασίζεται στην αρχή ότι οι σύμμαχοι δεν απειλούν ο ένας την κυριαρχία του άλλου. Όταν ο ηγέτης της ισχυρότερης χώρας αφήνει να εννοηθεί ότι αμφισβητεί την κυριαρχία κράτους μέλους (Δανία), δημιουργείται κρίση εμπιστοσύνης στον πυρήνα της Συμμαχίας.
Οι σκανδιναβικές χώρες (Δανία, Νορβηγία, Σουηδία, Φινλανδία) αποτελούν σήμερα κρίσιμο στρατηγικό τόξο του ΝΑΤΟ απέναντι στη Ρωσία. Αν νιώσουν ότι απειλούνται πολιτικά από τις ΗΠΑ, θα αρχίσουν να συντονίζονται περισσότερο μεταξύ τους, θα περιοριστεί η πίστη τους στις αμερικανικές εγγυήσεις και λογικά από Ατλαντιστές που είναι, θα αρχίσουν να επενδύουν στο όραμα της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης.
Η Ελλάδα
Οι κινήσεις των ΗΠΑ στη Γροιλανδία έρχονται εκ των πραγμάτων να αναδείξουν και την περίπτωση της Ελλάδας η οποία επίσης διαμαρτύρεται ότι απειλείται από μια χώρα μέλος του ΝΑΤΟ, την Τουρκία. Οι διαμαρτυρίες της Ελλάδας οι οποίες αντιμετωπίζονταν από τους Σκανδιναβούς σχεδόν κυνικά και αδιάφορα, γίνονται σήμερα πολύ πιο εύληπτες απ' ό,τι στο παρελθόν. Εξηγούν το πάγιο ελληνικό αίτημα ότι το ΝΑΤΟ δεν έχει μηχανισμό προστασίας όταν η απειλή προέρχεται από κράτος μέλος του. Μέχρι τώρα, πολλοί σύμμαχοι αντιμετώπιζαν τις ελληνικές θέσεις ως «διμερή διαφορά με την Τουρκία». Όταν όμως, ο ηγέτης των ΗΠΑ αμφισβητεί δημόσια έδαφος της Δανίας και το κάνει χωρίς να ενεργοποιείται κανένας θεσμικός συναγερμός στο ΝΑΤΟ, τότε γίνεται φανερό ότι το πρόβλημα δεν είναι ελληνικό, αλλά συστημικό. Τότε κλονίζεται το αφήγημα της «εσωτερικής νατοϊκής διαφοράς» και αναδεικνύεται η ελληνική θέση ότι δεν μπορεί μια συμμαχία να εγγυάται ασφάλεια μόνο έναντι εξωτερικών απειλών, αλλά να σιωπά όταν η απειλή είναι εσωτερική.
Ατλαντιστές
Την ίδια στιγμή και εντός της ΕΕ λόγω Τραμπ γέρνει η πλάστιγγα υπέρ των Ευρωπαϊστών έναντι των λεγόμενων Ατλαντιστών. Οι μεν πρώτοι με επικεφαλής τη Γαλλία, τη Γερμανία, την Ισπανία την Ελλάδα κ.ά υποστηρίζουν ότι η ΕΕ οφείλει να αναπτύξει έναν δικό της αυτόνομο αμυντικό πυλώνα. Οι υπόλοιποι με επικεφαλής τους Ολλανδούς, τους Σκανδιναβούς, τους Πολωνούς αλλά και όλες σχεδόν τις πρώην ανατολικές χώρες που προσχώρησαν στην ΕΕ το 2004 πιστεύουν ότι ο αμυντικός πυλώνας της ΕΕ πρέπει να είναι το ΝΑΤΟ με επικεφαλής τις ΗΠΑ.
Η διάσταση αυτή υποδεικνύει ότι η ΕΕ μέχρι στιγμής δεν λειτουργεί ως ενιαία γεωπολιτική οντότητα, αλλά και ως ένα πεδίο σύγκρουσης δύο οραμάτων: Οι Ευρωπαϊστές θέλουν μια Ευρώπη αυτόνομη που να λειτουργεί ως υπερδύναμη και στην εξωτερική πολιτική και στην οικονομία και στην άμυνα. Οι Ατλαντιστές θέλουν μια οικονομικά ισχυρή Ευρώπη αλλά με στρατιωτικό σύμμαχο τις ΗΠΑ. Μέχρι πρόσφατα λόγω της εισβολής της Ρωσίας στην Ουκρανία οι Ατλαντιστές κέρδιζαν τη μάχη. Μετά τις απαιτήσεις Τραμπ η ΕΕ να αυξήσει τις αμυντικές της δαπάνες, αλλά κυρίως τις επιθετικές του κινήσεις έναντι της Γροιλανδίας και τις δηλώσεις του για προσάρτηση ακόμα και του Καναδά, που αποτελεί μέρος του ΝΑΤΟ τα πράγματα αλλάζουν. Σήμερα φαίνεται ότι Ευρώπη άρχισε να αμφισβητεί την προβλεψιμότητα των ΗΠΑ με αποτέλεσμα η πλάστιγγα να αρχίσει να γέρνει υπέρ των Ευρωπαϊστών. Ο Τραμπ κατά πως φαίνεται, δεν θέλει να ηγείται ως primus inter pares στη Δύση αλλά να αποφασίζει και να διατάζει. Νομοτελειακά αυτή η στάση ξυπνά μεταξύ των Ευρωπαίων κάποιους -ακραίους ίσως- συνειρμούς που παραπέμπουν στην περίοδο του Μεσοπολέμου όταν ο Χίτλερ διεκδικούσε αυθαίρετα την Αυστρία, την Τσεχοσλοβακία, την Πολωνία στο πλαίσιο της αναβίωσης της Τρίτης Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας (Τρίτο Ράιχ).
Πού μπορεί να οδηγήσει η στάση του Τραμπ αν δεν αλλάξει, αν δηλαδή η υποχώρηση στο θέμα της Γροιλανδίας δεν είναι ουσιαστική αλλά ένας ακόμα τακτικός ελιγμός; Τότε ίσως βρεθούμε μπροστά σε ένα σενάριο «πραγματικής διεθνούς απομόνωσης» των ΗΠΑ λόγω απομάκρυνσης των πρώην συμμάχων τους. Ρεαλιστικά ομιλούντες αυτή η στάση θα πάρει τη μορφή μιας σταδιακής αποσύνδεσης. Οι σύμμαχοι θα κρατούν τις ΗΠΑ «στο παιχνίδι», αλλά θα αρχίσουν να κτίζουν εναλλακτικές επιλογές που μπορεί να μην φτάσουν ποτέ σε οριστική ρήξη λόγω κυρίως οικονομίας, αλλά θα οδηγήσουν σε λιγότερη συνεργασία και ευθυγράμμιση σε κρίσεις, ενώ την ίδια στιγμή και σε ανάληψη περισσότερων πρωτοβουλιών χωρίς την Ουάσινγκτον.
Δώρο στη Ρωσία και την Κίνα
Αυτό έχει ως αποτέλεσμα η Μόσχα και το Πεκίνο να μην χρειάζονται στρατιωτική σύγκρουση για να πλήξουν το ΝΑΤΟ ή τη Δύση αν βέβαια έχουν τέτοιο σκοπό. Τους αρκεί η εσωτερική διάβρωση και η αμφισβήτηση των κανόνων. Η εικόνα ενός ΝΑΤΟ όπου οι ΗΠΑ πιέζουν συμμάχους να υποταχθούν και οι σύμμαχοι αντιδρούν δημόσια, προσφέρει ένα τεράστιο στρατηγικό όφελος για τους αντιπάλους. Ο Τραμπ λέει ότι «το ΝΑΤΟ πρέπει να κάνει κάτι για τις ΗΠΑ», ωστόσο αυτό μετατρέπει τη συλλογική άμυνα σε συναλλαγή και σίγουρα σπέρνει αμφιβολία.
Από την άλλη η Συμμαχία έχει θεσμούς, στρατό, σχέδια, βάσεις οπότε δεν είναι εύκολο να καταρρεύσει. Όμως τέτοιες κινήσεις τη μετατρέπουν από συμμαχία αξιών (όπως υποστηρίζουν οι Ατλαντιστές) σε συμμαχία ισχύος. Επίσης μειώνουν τη θεσμική της αξιοπιστία και ενισχύουν την ανάγκη για «ευρωπαϊκό ΝΑΤΟ (τουλάχιστον) μέσα στο ΝΑΤΟ».
Γάζα
Την κατάσταση μπερδεύει ακόμα περισσότερο η πρόταση του Πρόεδρου των ΗΠΑ για τη Γάζα. Σε επίπεδο ρητορικής και πολιτικής νομιμοποίησης, η πρόταση Τραμπ για «συμβούλιο για τη Γάζα» θέτει σε κίνδυνο την ίδια τη λογική ύπαρξης του ΟΗΕ.
Παράκαμψη του ΟΗΕ σημαίνει αμφισβήτηση της παγκόσμιας τάξης. Ο ΟΗΕ δημιουργήθηκε ακριβώς για να αποτρέπεται σε κάποιο βαθμό η δυνατότητα των ισχυρών να στήνουν ad hoc μηχανισμούς για επίλυση κρίσεων, έξω από το διεθνές δίκαιο, επειδή δεν τους βολεύει η συλλογική διαδικασία. Επομένως ένα «συμβούλιο για τη Γάζα» εκτός ΟΗΕ και με ισόβιο Πρόεδρο τον Τραμπ σημαίνει, ότι δεν δεσμεύεται από τις αποφάσεις της Γενικής Συνέλευσης και του Συμβουλίου Ασφαλείας, σημαίνει ότι δεν ελέγχεται από το διεθνές δίκαιο. Κάποιοι μπορούν να αντιτείνουν ότι ακριβώς αυτό συμβαίνει σήμερα, οπότε προς τι οι διαμαρτυρίες; Η διαπίστωση μπορεί να είναι σωστή, από την άλλη επειδή ο ΟΗΕ δεν στέκεται στο ύψος του, είναι ορθό να δημιουργήσουμε ένα παράλληλο σύστημα νομιμοποίησης πολέμου ή κατοχής;
Το προηγούμενο που μπορεί να δημιουργήσει η πρόταση Τραμπ για τη Γάζα είναι πολύ ξεκάθαρο: Αν οι ΗΠΑ μπορούν να στήσουν «συμβούλιο για τη Γάζα», τότε η Ρωσία μπορεί να στήσει «συμβούλιο για την Ουκρανία», η Κίνα για την Ταϊβάν, η Τουρκία για τη Βόρεια Συρία και την Κύπρο.
Εν τοιαύτη περιπτώσει ο ΟΗΕ μετατρέπεται σε διακοσμητικό οργανισμό, η ισχύς αντικαθιστά το δίκαιο και ακυρώνεται ο ρόλος των μικρών κρατών. Ο ΟΗΕ και η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι τα μόνα φόρουμ όπου ένα μικρό κράτος έχει θεσμικά ίση φωνή. Αν οι κρίσεις λύνονται με «συμβούλια των ισχυρών», τότε τα μικρά κράτη, χάνουν τα μόνα τους καταφύγια, εξαρτώνται πλήρως από προστάτες και ο πλανήτης επιστρέφει στη λογική των σφαιρών επιρροής.
Βρετανικές Βάσεις και Γροιλανδία
Υπάρχουν και χειρότερα. Όπως αυτό που αποκάλυψαν οι New York Times ότι για τη Γροιλανδία εξετάζεται σχέδιο που αντλεί ευθέως από το μοντέλο λειτουργίας των Βρετανικών Βάσεων στην Κύπρο. Αν εφαρμοστεί, δεν επιστρέφουμε μόνο στη λογική των σφαιρών επιρροής, αλλά και σε μια αναβίωση της αποικιοκρατίας, μεταμφιεσμένης σε «στρατηγική ασφάλεια».
Η Κύπρος αποτελεί το προηγούμενο. Έγινε ανεξάρτητη το 1960, αλλά χωρίς να ερωτηθεί ο λαός της, κληρονόμησε στο έδαφός της κυρίαρχες ξένες βάσεις και ένα καθεστώς εγγυητριών δυνάμεων που περιόρισε από την πρώτη στιγμή την κυριαρχία της. Η ανεξαρτησία της δεν ήταν πλήρης, αλλά υπό όρους. Ήταν μια αποδέσμευση σχεδιασμένη πρωτίστως να εξυπηρετεί τα συμφέροντα τρίτων.
Αν το ίδιο μοντέλο εφαρμοστεί και στη Γροιλανδία, τότε η Ευρώπη μπαίνει σε επικίνδυνο έδαφος. Θα πρόκειται για ένα νέο υβρίδιο κυριαρχίας, όπου εδάφη αποκτούν αυτονομία με αστερίσκους και λαοί εντάσσονται σε στρατηγικά σχέδια χωρίς να ερωτώνται. Η Κύπρος, αντί να λειτουργεί ως μάθημα προς αποφυγή, κινδυνεύει να μετατραπεί σε πρότυπο. Και αυτό θα σημαίνει ότι η αποικιοκρατία δεν τελείωσε ποτέ. Απλώς άλλαξε γλώσσα και αμφίεση.