Ηλεκτραγωγός Ελλάδας-Κύπρου: Πέντε άμεσες, διεξοδικές προτάσεις

Στο άρθρο μου ημερ. 12/12/2025 στην εφημ. «Ο Φιλελεύθερος» παρουσίασα το αδιέξοδο στο πρόβλημα της ηλεκτρικής σύνδεσης Ελλάδας-Κύπρου και «πού έχουμε δίκιο». Η φράση «έχουμε δίκιο» θεωρεί ό,τι «το έργο είναι μη υλοποιήσιμο εξαιτίας της Τουρκίας». Από την άλλη όψη, «βιώσιμο» σημαίνει εδώ ότι ‘ναι μεν (θα) έχει μεγάλο κόστος ερευνών και κατασκευής, αλλά θα έχει μακροπρόθεσμα οφέλη, όταν κάποτε υλοποιηθεί.
Ο πρόεδρος του ΔΗΚΟ, Νικόλας Παπαδόπουλος, ζήτησε από την κυβέρνηση να πάρει θέση. Μα δεν έχει δικαιοδοσία να επικρίνει τον υπουργό Οικονομικών Μ. Κεραυνό, γιατί ενεργεί καθηκόντως και λογοδοτεί στον Πρόεδρο της Κυπρ. Δημοκρατίας, όχι του ΔΗΚΟ.
Με την Ελλάδα συμφωνήθηκε επικαιροποίηση της έρευνας για τη βιωσιμότητα. Είναι σύνηθες σε μεγάλα έργα. Οι δύο κυβερνήσεις θα διορίσουν εμπειρογνώμονα κοινής εμπιστοσύνης. Δεν έχει δίκιο η Ευρ. Επιτροπή ότι δεν χρειάζεται επικαιροποίηση, διότι η έρευνα -για το βάθος των νερών, το μήκος του καλωδίου κ.ά.- εμποδίστηκε από την Τουρκία και επομένως δεν υπήρξε τελικό κόστος για το έργο και «ποιος πληρώνει πόσο».
Η δαπάνη μάλλον τρομάζει. Το καλώδιο Κύπρου-Κρήτης, μεταφορικής ισχύος 1.000 MW, μήκους 880 χλμ. σε βάθος μέχρι και 3.000 μέτρα, προϋπολογίζεται σήμερα σε Є1,9 δισ. με χρηματοδότηση Є657 εκατ. από ΕΕ. Ίσως εκτιναχθεί πάνω από Є3,2 δισ. Όμως, το καλώδιο Κρήτης-Αττικής, ισχύος 826 MW, μήκους 335 χλμ. σε βάθος 1.200 μέτρα θα κοστίσει Є1,1 δισ., από τα οποία η ΕΕ χρηματοδοτεί Є535 εκατ. Της Αττικής το έργο είναι βιώσιμο και υλοποιήσιμο. Της Κύπρου; Πόσω μάλλον που έχει περάσει δεκαετία όταν η Επιτροπή Ενέργειας ενέκρινε το ποσό, χωρίς τελική έρευνα βάθους.
Υπάρχουν σύγχυση, επιφύλαξη, οξεία κριτική, υπαναχώρηση. Όμως, ας αποφευχθούν κομματικές συγκρούσεις, γιατί έχουμε θέμα εθνικό, οικονομικό, ρίσκου. Ιδού! Ευρωπαίοι Εισαγγελείς εκβιάζουν (!) ερευνώντας για καθυστερήσεις στο έργο του East Med cable. Κύπρος και Ελλάδα ας βρουν συμμάχους. Δαπανήθηκαν Є300+ εκατ., υπάρχουν συμβόλαια για περισσότερα και άλλα κάτω απ’ το χαλί. Η περιπέτεια είναι αναπότρεπτη, θα υπάρξουν διαιτησίες και αποζημιώσεις. Κι ας δούμε πέντε άμεσες, διεξοδικές προτάσεις.
- Η Κύπρος δεν θα είναι ενεργειακά απομονωμένη αν ενωθεί (χωρίς απειλές Τουρκίας) με καλώδια αμοιβαίας ενεργειακής ασφάλειας με Λίβανο, Ισραήλ, Αίγυπτο. Το ασφαλές καλώδιο Ισραήλ-Κύπρου έχει μήκος 310 χλμ., μικρότερο βάθος, μικρότερη δαπάνη.
- Η Τουρκία οφείλει να σεβαστεί το Δίκιο της Θάλασσας, αφού ο αγωγός διέρχεται από διεθνή ύδατα και από AOZ Ελλάδας και Κύπρου. Αλλιώς θα είναι αναξιόπιστος εταίρος για την Άμυνα της ΕΕ στο SAFE και δικαιωματικά η Ελλάδα και η Κύπρος θα βάζουν βέτο.
- Το πρόβλημα δεν είναι μόνο κόστους-οφέλους για τις δύο χώρες μα και κυριαρχίας που αφορά την ΕΕ και Ελλάδα. Μπορούν με ναυτικό και μέσω ΝΑΤΟ να το προστατεύσουν. Το μεγάλο ενδιαφέρον της ΕΕ και των ΗΠΑ δεν αρκεί. Οφείλει η Ελλάδα να απαιτήσει.
- Αν η Ελλάδα και η ΕΕ αδυνατούν, τότε ας πεισθεί Αμερικανός ή Άραβας επενδυτής (με ναυτική υποστήριξη από τις ΗΠΑ) να εκτελέσει το έργο με οφέλη και δικό του ρίσκο, οικονομικό και γεωστρατηγικό –οι ΗΠΑ ας παραδειγματίσουν την Τουρκία να σέβεται!
- Πρόσκληση στην Ιταλία και κυρίως στη Γαλλία για να συμμετάσχει εταιρεία της στην έρευνα, κατασκευή (με ναυτική προστασία της εταιρείας) του καλωδίου Κρήτης-Ελλάδας όπως και των μελλοντικών καλωδίων Κύπρου-Λιβάνου, Κύπρου-Ισραήλ και Αιγύπτου.
Οι πιο πάνω διεξοδικές προτάσεις μπορεί να συντρέχουν π.χ. 2+3+4. Το Ισραήλ ας μην αναμιχθεί στον ηλεκτραγωγό Κρήτης-Κύπρου, μη τυχόν συγκρουστεί με την Τουρκία. Οι μεγάλες ιδέες, που απονευρώνουν και την Τουρκία, θέλουν από μας σοβαρή στρατηγική.
*Οικονομολόγος, πρώην πρόεδρος Ακαδημίας Επιστημών Κύπρου
πρώην μέλος Αναθεωρητικής Αρχής Προσφορών/ΑΑΠ