Shooting Stars on the Party Chessboard

Σχηματισμοί που μπήκαν ηχηρά στο κομματικό σκηνικό και δεν άντεξαν στον χρόνο
Αν κάτι εμπεδώνεται από τα ευρήματα των δημοσκοπήσεων που δημοσιοποιούνται το τελευταίο διάστημα είναι πως οι επικείμενες βουλευτικές εκλογές θα είναι γεμάτες εκπλήξεις, ανατροπές και ενδεχομένως να αναδιαμορφώσουν πλήρως τον κομματικό χάρτη.
Παραδοσιακά και ιστορικά κόμματα, που επηρέασαν το πολιτικό και κομματικό γίγνεσθαι του τόπου μετά την τουρκική εισβολή του 1974 φαίνεται να βρίσκονται σε ελεύθερη πτώση. Έστω κι αν τελικά καταφέρουν κάποια από αυτά να μπουν στην βουλή, θα έχουν να αντιμετωπίσουν τις προεκτάσεις της αποδυνάμωσής του αλλά και την αλλαγή του ρόλου της στην κομματική σκακιέρα την επόμενη μέρα των εκλογών.
Νέοι κομματικοί σχηματισμοί δίνουν δυναμικά το παρόν τους όπως όλα δείχνουν βάσει των δημοσκοπήσεων. Έστω κι αν πρώτη φορά καταγράφονται τόσο ψηλά ποσοστά σε νεοσύστατους σχηματισμούς, μία ματιά να ρίξει κάποιος στην ιστορία των κομμάτων και του πολιτικού σκηνικού διαπιστώνει πως ανέκαθεν υπήρχαν νεοσύστατοι σχηματισμοί που θύμιζαν διάττοντες αστέρες. Κόμματα που έδωσαν δυναμική παρουσία για μία ή δύο θητείες και χάθηκαν στην πορεία. Κάποια κόμματα γεννήθηκαν ως αντίδραση προς τα παραδοσιακά κόμματα της Δεξιάς, της Αριστεράς και του Κέντρου, άλλα ήταν καθαρά προσωποπαγή και άλλα ως αποτέλεσμα εσωκομματικής αντιπαράθεσης.
Η νεοσύστατη Κυπριακή Δημοκρατία και τα νέα κόμματα
Το φαινόμενο των κομμάτων που μπαίνουν δυναμικά, αλλά δεν καταφέρνουν να αντέξουν στον χρόνο, δεν είναι της εποχής μας αλλά διακρίνεται από ιδρύσεως της Κυπριακής Δημοκρατίας. Το 1959 ιδρύεται το Πατριωτικό Μέτωπο, το οποίο τάσσετται υπέρ της εκλογής του Μακαρίου στην Προεδρία της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Το πατριωτικό μέτωπο, που εκπροσωπεί τις πλείστες δυνάμεις των αγωνιστών του απελευθερωτικού αγώνα 1955-59 εξασφαλίζει μαζί με το ΑΚΕΛ συμμετοχή στην πρώτη βουλή το 1960. Ήταν οι μοναδικές δύο παρατάξεις που συμμετείχαν στη Βουλή μαζί με τους Τουρκοκύπριους στην πρώτη κοινοβουλευτική περίοδο.
Το 1968 ιδρύεται το Δημοκρατικό Εθνικό Κόμμα, με ηγέτη τον Τάκη Ευδόκα, μετά την ήττα του στις προεδρικές έναντι του Μακαρίου λίγους μήνες πριν. Αποτελείται από πρόσωπα που υποστήριζαν την ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα.
Λίγους μήνες μετά τον χειμώνα του 1969, ο Γλαύκος Κληρίδης, πρώτος πρόεδρος της κυπριακής Βουλής, εξαγγέλλει την ίδρυση του Ενιαίου κόμματος, μαζί με τον πάλαι ποτέ πανίσχυρο υπουργό Εξωτερικών και Άμυνας Πολύκαρπο Γιωρκάτζη. Ο Βάσος Λυσσαρίδης ιδρύει την ΕΔΕΚ. Παράλληλα ο Νίκος Σαμψών συμμαχεί με τον Οδυσσέα Ιωαννίδη και κατέρχονται στις βουλευτικές του 1970, πετυχαίνοντας είσοδο με την Προοδευτική Παράταξη. Στη Βουλή εκείνης της εποχής μπαίνουν ΑΚΕΛ, Ενιαίο Κόμμα, ΕΔΕΚ και ΔΕΚ.
Με αντοχές η ΕΔΕΚ
Το μεγαλύτερο «λίφτινγκ» στη Βουλή έγινε μετά το 1974. Τα κόμματα που έζησαν τα πρώτα ταραχώδη χρόνια της Κυπριακής Δημοκρατίας, έσβησαν τελικά μέσα σε μια δεκαπενταετία, το κάθε ένα για τους δικούς του λόγους.
Το ενιαίο κόμμα και η προοδευτική παράταξη διαλύονται. Ήταν η αρχή για να ακολουθήσει «βροχή» νέων κομμάτων που σήμερα αποτελούν το για πολλούς «κατεστημένο». Τα νέα κόμματα με σημαία το κυπριακό, αποτελούνται ως επι το πλείστον από Μακαριακές δυνάμεις που είτε στη πορεία των χρόνων εμφανίζονταν επιφυλακτικά με την πολιτική του Μακαρίου, είτε διαφωνούσαν μεταξύ τους.
ΝΕΔΗΠΑ, ΚΟΜΜΑ ΦΙΛΕΛΕΥΘΕΡΩΝ, ΕΝΩΣΗ ΚΕΝΤΡΟΥ, ΑΔΗΣΟΚ
Ο Γλαύκος Κληρίδης τον Ιούλιο του 1976 ιδρύει τον Δημοκρατικό Συναγερμό. Το ΔΕΚ μπαίνει στον ΔΗΣΥ και εξαφανίζεται, ενώ ακολουθεί ο Σπύρος Κυπριανού με τη Δημοκρατική Παράταξη (μετέπειτα ΔΗΚΟ).
Παράλληλα ιδρύονται η Ένωση Κέντρου με ηγέτη των Τάσσο και η Νέα Δημοκρατική Παράταξη (ΝΕΔΗΠΑ) με ηγέτη τον Αλέκο Μιχαηλίδη, πρώην στέλεχος του ΔΗΚΟ.
Είσοδο στη βουλή του 1976 εξασφαλίζουν μόνο η ΔΗΠΑ, το ΑΚΕΛ και η ΕΔΕΚ. Η ΝΕΔΗΠΑ απορροφάται 10 χρόνια μετά από τον ΔΗΣΥ ο οποίος πετυχαίνει είσοδο στη Βουλή το 1981, ενώ ένωση Κέντρου του Παπαδόπουλου λίγα χρόνια μετά θα ενσωματωθεί στην ΔΗΠΑ-ΔΗΚΟ.
Ανακάτεμα της τράπουλας φέρνει η εκλογή του Γιώργου Βασιλείου στην Προεδρία της Δημοκρατίας το 1988. Ο Νίκος Ρολάνδης, πρώην υπουργός της κυβέρνησης Κυπριανού ιδρύει το Κόμμα των Φιλελευθέρων και στηρίζει τον Γιώργο Βασιλείου. Το 1990 μια εσωκομματική κρίση στο ΑΚΕΛ, προκαλεί την ίδρυση του ΑΔΗΣΟΚ από τον Μιχάλη Παπαπέτρου και άλλα στελέχη της Αριστεράς.
Το 1991 ο Νίκος Ρολάνδης συνεργάζεται με τον ΔΗΣΥ και παίρνει έδρα στη Βουλή, ενώ το κόμμα σταδιακά διαλύεται και εισχωρεί στο κόμμα της Πινδάρου το 1998.
ΕΝΩΜΕΝΟΙ ΔΗΜΟΚΡΑΤΕΣ και ο Γιώργος Βασιλείου
Μετά την ήττα του στις εκλογές του 1993ο Γιώργος Βασιλείου ιδρύει το Κίνημα Ελευθέρων Δημοκρατών, πετυχαίνοντας είσοδο στη Βουλή το 1996. Το κόμμα του Προέδρου Βασιλείου συνενώνεται με το ΑΔΗΣΟΚ τρία χρόνια μετά και μετατρέπεται σε Κίνημα Ενωμένων Δημοκρατών. Ακολούθως ιδρύονται οι Νέοι Ορίζοντες από τον Νίκο Κουτσού.
Βραχύβιο αποδεικνύεται το Κίνημα Ευρωδημοκρατικής Ανανέωσης, που ιδρύει ο Αλέξης Γαλανός το 1998 για μερικούς μήνες μετά την διαφωνία του με το ΔΗΚΟ.
Ένα νέο πολιτικό σχήμα έκανε την εμφάνισή του το 1998, με επικεφαλής τον Δικηγόρο Κύπρο Χρυσοστομίδη. Στόχος του ήταν η δημιουργία ενός ενωμένου, δυναμικού, σοσιαλδημοκρατικού Κέντρου. Tο κόμμα δεν κατάφερε να ενταχθεί στη Βουλή, ωστόσο συμμετείχε στην διακυβέρνηση Χριστόφια το 2008.
Η επανάσταση… του 2001
Ιστορικές θεωρούνται οι βουλευτικές εκλογές του 2001. Σε αυτές τις εκλογές δημιουργείται για πρώτη φορά Βουλή αποτελούμενη από 8 κόμματα και συνδυασμούς. Οι Οικολόγοι-Περιβαλλοντιστές 4 χρόνια μετά την ίδρυσή τους, οι Ενωμένοι Δημοκράτες-ΑΔΗΣΟΚ, οι Νέοι Ορίζοντες, και το ΑΔΗΚ που είχε ιδρύσει το 2000 ο Ντίνος Μιχαηλίδης πρώην στέλεχος του ΔΗΚΟ. Κανένα από αυτά τα τέσσερα κόμματα δεν υφίσταται κοινοβουλευτικά σήμερα με εξαίρεση τους Οικολόγους.
Τα απόνερα και τα κόμματα του Σχεδίου Ανάν
Το δημοψήφισμα για το Σχέδιο ΑΝΑΝ προκαλεί νέους τριγμούς και διαφωνίες στα παραδοσιακά κόμματα. Πλήγμα δέχεται ο Δημοκρατικός Συναγερμός που τότε τάχθηκε υπέρ του Σχεδίου. Διαφωνούντα στελέχη με πρωτοστάτη τον Δημήτρη Συλλούρη αποχωρούν και ιδρύουν ακολούθως το ΕΥΡΩΚΟ σε συνεργασία με τους Νέους Ορίζοντες που πετυχαίνουν είσοδο στη Βουλή το 2006.
Την εμφάνιση της κάνει και η Ευρωπαϊκή Δημοκρατία αποτελούμενη από πρώην Στελέχη του ΔΗΣΥ αλλά και το κόμμα Ελεύθεροι πολίτες του Τίμη Ευθυμίου, υπουργού Γεωργίας του Τάσσου Παπαδόπουλου. Τα κόμματα αυτά «σβήνουν» μετά τις βουλευτικές του 2006 ενώ άδοξα τερματίζεται και η κοινοβουλευτική παρουσία των Ενωμένων Δημοκρατών του Γιώργου Βασιλείου και Μιχάλη Παπαπέτρου.
Στις εκλογές του 2006 οι ψηφοφόροι ψηφίζουν πιο συντηρητικά, κάνοντας στροφή στα λεγόμενα «παραδοσιακά» κόμματα. Μόνο κίνημα που κατάφερε να αντέξει στον χρόνο και δεν δημιουργήθηκε από τις στάχτες της τουρκικής εισβολής, είναι αυτό των Οικολόγων.
Η πενταετία μεταξύ 2006 και 2011 αποτελεί ίσως την πιο «αδρανή» περίοδο σε σχέση με την δημιουργία νέων κομμάτων και κινημάτων. Πολλά όμως μικρά κόμματα που προϋπήρχαν εκείνη την περίοδο σβήστηκαν οριστικά από τον χάρτη ή αφέθηκαν στον χρόνο.
ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗ & ΣΥΜΜΑΧΙΑ ΠΟΛΙΤΩΝ
Η πενταετία που ακολουθεί δημιουργεί και πάλι νέα δεδομένα. Ηχηρή ήταν η αποχώρηση της Ελένης Θεοχάρους από τον ΔΗΣΥ και η ίδρυση του Κινήματος «ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗ» στην οποία προσχωρούν ακολούθως στελέχη του ΕΥΡΩΚΟ, όπως ο Δημήτρης Συλλούρης. Αν και καταφέρνει στις εκλογές του 2016 να πάρει 18424 ψήφους, η «Αλληλεγγύη» αποδεικνύεται κόμμα μίας θητείας, παρά τα ευοίωνα πρώτα αποτελέσματα. Είσοδο στη Βουλή πετυχαίνει και το ΕΛΑΜ που από δύο έδρες το 2016, κατάφερε να καταλάβει συνολικά τέσσερις μετά τις Βουλευτικές του 2021.
Το ξεκίνημά της κάνει το 2014 η συμμαχία πολιτών μετά την συμμετοχή του Γιώργου Λιλλίκα στις προεδρικές εκλογές του 2013. Και αυτό το κόμμα άντεξε για μια μόνο θητεία. Ενώ το 2016 πήρε 21114 ψήφους, το 2021 λόγω των χαμηλών ποσοστών, αποφάσισε να ενσωματωθεί στην ΕΔΕΚ.
Μια διάσπαση στο ΔΗΚΟ αποτελεί την αιτία για τη δημιουργία της Δημοκρατικής Παράταξης το 2019 από τον Μάριο Καρογιάν. Το κόμμα καταφέρνει στην πρώτη του εκλογική συμμετοχή το 2021 να καταλάβει 4 έδρες στο κοινοβούλιο, με το μέλλον της σήμερα 5 χρόνια μετά να θεωρείται άγνωστο.
ΜΙΑ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ…
Πολλές φορές ο ενθουσιασμός για κάτι που φαίνεται καινοτόμο και ριζοσπαστικό αποδεικνύεται τελικά ότι εδράζεται σε βάσεις τις οποίες έβαλαν κάτω γερά πριν από δεκαετίες τα λεγόμενα παραδοσιακά κόμματα. Ο ΔΗΣΥ που εκπροσωπεί την Δεξιά, το ΑΚΕΛ που εκπροσωπεί σχεδόν για ένα αιώνα την Αριστερά και το ΔΗΚΟ που μέχρι στιγμής κατέχει την μερίδα του λέοντος στον χώρο του κέντρου.
Η πορεία όλων των κομμάτων που ιδρύθηκαν και στην πορεία έσβησαν, οδηγεί στο συμπέρασμα ότι αποτελούσαν παραφυάδες των τριών βασικών αυτών σχολών, παρά την έντιμη προσπάθεια αρκετών εξ αυτών. Κόμματα με ελάχιστες και πολλές φορές επουσιώδεις διαφοροποιήσεις από τα τρία βασικά, που δεν ήταν ικανές να πείσουν για μια δεύτερη ή ακόμα και για μια πρώτη πενταετία στη Βουλή.
Οι δημοσκοπήσεις για τις επερχόμενες βουλευτικές εκλογές μαρτυρούν πάντως ότι το σκηνικό που περιγράφεται αμέσως πιο πάνω ενδέχεται για πρώτη φορά στα ιστορικά να αλλάξει, καθώς παρατηρούμε νέα κόμματα να κερδίζουν μεγάλο έδαφος και να υπερκαλύπτουν ακόμα και τα λεγόμενα παραδοσιακά κόμματα. Με λίγα λόγια οι εκλογές θα αποτελέσουν ένα crash test, για ΑΚΕΛ, ΔΗΣΥ, ΕΔΕΚ και ΔΗΚΟ, που ίσως για πρώτη φορά θα δουν τα νούμερα τους σε πολύ χαμηλά σε σχέση με το παρελθόν επίπεδα.
Ο χρόνος θα δείξει αν ο ενθουσιασμός για κάτι «καινούργιο» θα οδηγήσει σε καλύτερες μέρες ή σε λαϊκίστικες και επικίνδυνες ατραπούς…