EU's Approach to Artificial Intelligence Presented in Nicosia: Growing Challenge for Democratic Debate and Elections

Την προσέγγιση της ΕΕ για την Τεχνητή Νοημοσύνη παρουσίασε στη Λευκωσία ο Επίτροπος της ΕΕ ΜακΓκραθ – «Προστατευτικά όρια» μέσω νομοθεσίας και μέτρων – Η Ευρωπαϊκή Ασπίδα Δημοκρατίας και συνεργασία με την Κυπριακή Προεδρία
Η παραπληροφόρηση που παράγεται μέσω τεχνητής νοημοσύνης και τα «deepfakes» αναδείχθηκαν ως αυξανόμενη πρόκληση για τη δημοκρατική συζήτηση και τις εκλογές, κατά τη Διακοινοβουλευτική Διάσκεψη για την Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ), στο πλαίσιο της Κυπριακής Προεδρίας του Συμβουλίου της ΕΕ, που φιλοξενήθηκε από τη Βουλή των Αντιπροσώπων στη Λευκωσία.
Σε ομιλία του στη διάσκεψη, ο Επίτροπος της ΕΕ για τη Δημοκρατία, τη Δικαιοσύνη, το Κράτος Δικαίου και την Προστασία των Καταναλωτών, Μάικλ ΜακΓκραθ, παρουσίασε τον τρόπο με τον οποίο το ψηφιακό πλαίσιο της ΕΕ στοχεύει στην αντιμετώπιση των κινδύνων που συνδέονται με την τεχνητή νοημοσύνη.
Ο ΜακΓκραθ ευχαρίστησε την Πρόεδρο της Βουλής, Αννίτα Δημητρίου και τους διοργανωτές για τη διοργάνωση της συζήτησης κατά τα πρώτα στάδια της Κυπριακής Προεδρίας.
Αναφέρθηκε σε τομείς όπου τα συστήματα ΤΝ μπορούν να υποστηρίξουν τους καταναλωτές και τη δημόσια διοίκηση, όπως η σύγκριση τιμών, η ανίχνευση απατών, η βοήθεια στη δικαστική ανάλυση εγγράφων και στη διαχείριση υποθέσεων, καθώς και η ανίχνευση παραπληροφόρησης ή ξένης χειραγώγησης της πληροφορίας. Παράλληλα, επισήμανε ότι η δημόσια πολιτική πρέπει να λαμβάνει υπόψη περιπτώσεις όπου η ΤΝ χρησιμοποιείται με τρόπους που μπορεί να υπονομεύσουν τις δημοκρατικές διαδικασίες και την εμπιστοσύνη του κοινού.
Αναφερόμενος στις ανησυχίες για την ψευδή πληροφόρηση, σημείωσε ότι το περιβάλλον της πληροφορίας δέχεται ολοένα και μεγαλύτερη πίεση από προσπάθειες διάδοσης παραπληροφόρησης, χειραγώγησης του δημόσιου διαλόγου και παρέμβασης στις εκλογές, με τη ΤΝ να επιτρέπει την ανάπτυξη νέων μεθόδων. Έκανε λόγο για «υπερρεαλιστικά deepfakes» και αυτοματοποιημένες, εξατομικευμένες εκστρατείες παραπληροφόρησης που μπορούν να εξαπλωθούν γρήγορα και σε μεγάλη κλίμακα.
Η προσέγγιση της ΕΕ: «Προστατευτικά όρια» μέσω νομοθεσίας και μέτρων
Ο ΜακΓκραθ τόνισε ότι η προσέγγιση της ΕΕ βασίζεται στη θέσπιση «προστατευτικών ορίων» μέσα από ένα πακέτο νομοθεσιών και μέτρων που στοχεύουν στη λογοδοσία των πλατφορμών και την προστασία των χρηστών. Ανέφερε ως κύρια στοιχεία του ευρωπαϊκού ψηφιακού πλαισίου τον Γενικό Κανονισμό Προστασίας Δεδομένων (GDPR), τον Νόμο για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (DSA), τον Κώδικα Δεοντολογίας για την Παραπληροφόρηση, τον Κανονισμό για την Πολιτική Διαφήμιση και τον Ευρωπαϊκό Νόμο για την Ελευθερία των Μέσων.
Σε ό,τι αφορά τους πολίτες, εξήγησε ότι ο GDPR ενισχύει τον έλεγχο των ατόμων επί των προσωπικών τους δεδομένων, ενώ ο DSA καθορίζει υποχρεώσεις για τις διαδικτυακές πλατφόρμες όσον αφορά την αντιμετώπιση παράνομου περιεχομένου και τη μείωση κινδύνων, διασφαλίζοντας παράλληλα την ελευθερία της έκφρασης.
Συμπλήρωσε ότι ο Νόμος για την Τεχνητή Νοημοσύνη (AI Act) επιβάλλει απαιτήσεις ώστε τα συστήματα ΤΝ να αναπτύσσονται και να χρησιμοποιούνται με σεβασμό στα θεμελιώδη δικαιώματα, ενώ ο Ευρωπαϊκός Νόμος για την Ελευθερία των Μέσων στοχεύει στη στήριξη της πρόσβασης σε αξιόπιστη πληροφόρηση και στην προστασία της ανεξάρτητης δημοσιογραφίας. Ο Επίτροπος υπογράμμισε ότι ο AI Act απαγορεύει πρακτικές όπως χειραγώγησης ή παραπλανητικές τεχνικές βασισμένες στην ΤΝ, καθώς και συστήματα που εκμεταλλεύονται ευάλωτους ανθρώπους.
Αναφέρθηκε, επίσης, στις υποχρεώσεις ανίχνευσης και σήμανσης περιεχομένου που έχει δημιουργηθεί ή τροποποιηθεί από ΤΝ — συμπεριλαμβανομένης της επισήμανσης deepfakes ή άλλων δημοσιεύσεων σχετικών με θέματα δημόσιου ενδιαφέροντος — και σημείωσε ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εργάζεται πάνω σε κατευθυντήριες γραμμές για την ταξινόμηση των «υψηλού κινδύνου» συστημάτων ΤΝ, μεταξύ των οποίων και εκείνων που σχετίζονται με τις εκλογικές διαδικασίες.
Ο ΜακΓκραθ υπενθύμισε ότι ο DSA επιβάλλει νομικές υποχρεώσεις στις πολύ μεγάλες διαδικτυακές πλατφόρμες να αντιμετωπίζουν συντονισμένες ψεύτικες δραστηριότητες και να μειώνουν τους κινδύνους παραπληροφόρησης που συνδέονται με τα συστήματα προτάσεων περιεχομένου. Παράλληλα, αναφέρθηκε στον Κώδικα Δεοντολογίας για την Παραπληροφόρηση, ως πλαίσιο συνεργασίας μεταξύ της βιομηχανίας και της κοινωνίας των πολιτών, που εστιάζει στη σήμανση περιεχομένου που παράγεται ή αλλοιώνεται μέσω ΤΝ, στην αύξηση της διαφάνειας των αλγορίθμων και στον περιορισμό των οικονομικών κινήτρων για τη διάδοση ψευδών πληροφοριών.
Επιπλέον, επισήμανε ότι ο Κανονισμός για την Πολιτική Διαφήμιση θεσπίζει πανευρωπαϊκά πρότυπα διαφάνειας και δεοντολογίας, ώστε οι πολίτες να γνωρίζουν πότε και από ποιον χρηματοδοτείται μια πολιτική διαφήμιση, ποιο είναι το κόστος της και αν στοχεύει σε συγκεκριμένες ομάδες κοινού. Αναφέρθηκε επίσης στους περιορισμούς διαφημίσεων από μη ευρωπαϊκούς χορηγούς κατά το τρίμηνο πριν από εκλογές ή δημοψηφίσματα σε κράτος μέλος, χαρακτηρίζοντάς τους ως μέτρο αποτροπής ξένης χειραγώγησης και παρέμβασης.
Η Ευρωπαϊκή Ασπίδα Δημοκρατίας και συνεργασία με την Κυπριακή Προεδρία
Ο ΜακΓκραθ δήλωσε ότι η Ευρωπαϊκή Ασπίδα Δημοκρατίας (European Democracy Shield), που παρουσιάστηκε τον Νοέμβριο, επικεντρώνεται στην προστασία της ακεραιότητας του χώρου, στην υποστήριξη των δημοκρατικών θεσμών και εκλογών, καθώς και στην ενίσχυση της κοινωνικής ανθεκτικότητας και της συμμετοχής των πολιτών.
Αναφέρθηκε στα σχέδια για τη δημιουργία ενός Ευρωπαϊκού Κέντρου Δημοκρατικής Ανθεκτικότητας, το οποίο θα συγκεντρώνει τεχνογνωσία, θα ενισχύει τη συνεργασία και θα βελτιώνει τον συντονισμό όταν προκύπτουν φαινόμενα παραπληροφόρησης ή ξένης παρέμβασης. Πρόσθεσε ότι η έναρξη λειτουργίας του κέντρου βρίσκεται σε εξέλιξη σε συνεργασία με την Κυπριακή Προεδρία.
Παράλληλα, μίλησε για τη συνεργασία μέσω του Ευρωπαϊκού Δικτύου Συνεργασίας για τις Εκλογές και για τις επικείμενες κατευθυντήριες οδηγίες σχετικά με τη χρήση της ΤΝ με υπευθυνότητα στις εκλογές.
Κλείνοντας, ο ΜακΓκραθ ανέφερε ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σκοπεύει να προτείνει εντός του έτους τον Νόμο για τη Ψηφιακή Δικαιοσύνη (Digital Fairness Act), που θα επικεντρώνεται στην προστασία των καταναλωτών στο διαδικτυακό περιβάλλον — αντιμετωπίζοντας παραπλανητικές πρακτικές όπως τα «σκοτεινά πρότυπα» (dark patterns), τους εθιστικούς σχεδιασμούς και το παραπλανητικό μάρκετινγκ, με ιδιαίτερη έμφαση στην προστασία των παιδιών στο διαδίκτυο.
ΠτΒ: Δικλείδες ώστε η τεχνητή νοημοσύνη να υπηρετεί το δημόσιο συμφέρον
Στην σαφή πολιτική ευθύνη να τεθούν κανόνες, όρια και δικλίδες ασφαλείας που διασφαλίζουν τη διαφάνεια, τη λογοδοσία και την προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων, ώστε η τεχνητή νοημοσύνη να υπηρετεί το δημόσιο συμφέρον και όχι οποιαδήποτε άλλα συμφέροντα, αναφέρθηκε την Πέμπτη η Πρόεδρος της Βουλής Αννίτα Δημητρίου.
Η κ. Δημητρίου μιλούσε κατά τη διάρκεια Διακοινοβουλευτικής Συνάντησης που διοργάνωσε η Βουλή των Αντιπροσώπων στο πλαίσιο της Κυπριακής Προεδρίας του Συμβουλίου της ΕΕ, με τίτλο «Η εποχή των ευκαιριών και των προκλήσεων της Τεχνικής Νοημοσύνης».
Στον χαιρετισμό της κατά την έναρξη της Διακοινοβουλευτικής Συνάντησης, η Πρόεδρος της Βουλής Αννίτα Δημητρίου είπε πως η σημερινή Διάσκεψη αποτελεί καίρια ευκαιρία για ουσιαστικό διάλογο και συλλογικό προβληματισμό γύρω από τον καθοριστικό ρόλο που διαδραματίζει η τεχνητή νοημοσύνη στη σύγχρονη εποχή και τις πολυδιάστατες συνέπειές της στο θεσμικό και κοινωνικοοικονομικό επίπεδο.
Ανέφερε πως σήμερα «η τεχνητή νοημοσύνη δεν αποτελεί απλώς μια δυναμική τεχνολογική καινοτομία αλλά η πρωταγωνιστική παρουσία και η ευρεία αξιοποίηση των εφαρμογών της διαπερνούν πλέον το σύνολο των ανθρώπινων δραστηριοτήτων, επηρεάζοντας ουσιωδώς την καθημερινή ζωή, ενώ ταυτόχρονα εντάσσονται στο πλαίσιο ευρύτερων διεθνών γεωστρατηγικών εξελίξεων».
Η Πρόεδρος της Βουλής τόνισε οι ευκαιρίες και προοπτικές που προσφέρει η τεχνητή νοημοσύνη είναι πρωτοφανείς, ιδιαίτερα για τις νεότερες γενιές. Πρόσθεσε πως ειδικότερα στους τομείς της έρευνας, της εκπαίδευσης, της υγείας, ασφαλώς και των δημοσίων υπηρεσιών, οι ριζικές τομές που προκύπτουν από τη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης, κρίνονται ως καθοριστικής σημασίας.
Ταυτόχρονα όμως, συνέχισε η κ. Δημητρίου, οι πολλαπλές προκλήσεις που τις συνοδεύουν καθιστούν επιβεβλημένο το καθήκον μας για ολιστική και προοδευτική αντιμετώπισή τους, σε πλήρη ευθυγράμμιση με το κανονιστικό πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης και τις κοινές μας αρχές και αξίες.
Είπε πως η τεχνητή νοημοσύνη αναπτύσσεται μέσω αλγορίθμων που ακολουθούν κανόνες μαθηματικής λογικής, οι οποίοι εκπαιδεύονται, τροφοδοτούνται και αναπτύσσονται, ακολουθώντας τους ανθρώπινους στόχους και τις ανθρώπινες αντιδράσεις που δέχονται. «Τα δεδομένα και συμπεράσματα που αναπαράγονται αντανακλούν πεποιθήσεις και ιδανικά, αλλά ταυτόχρονα, τις προκαταλήψεις και τις ανισότητες της κοινωνίας μας», ανέφερε και σημείωσε πως ακριβώς γι’ αυτόν τον λόγο, η ορθή και υπεύθυνη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης αποκτά κομβική σημασία.
Η κ. Δημητρίου επεσήμανε πως η πολιτική ευθύνη είναι σαφής: «να θέσουμε κανόνες, όρια και δικλίδες ασφαλείας που διασφαλίζουν τη διαφάνεια, τη λογοδοσία και την προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων, ώστε η τεχνητή νοημοσύνη να υπηρετεί το δημόσιο συμφέρον και όχι οποιαδήποτε άλλα συμφέροντα». Σημείωσε πως αυτό είναι αναγκαίο γιατί καθημερινά γινόμαστε μάρτυρες, τόσο των θετικών δυνατοτήτων που προσφέρει η τεχνητή νοημοσύνη, όσο και των κινδύνων που ανακύπτουν από την ανεξέλεγκτη ή μη ορθή χρήση της.
Τόνισε πως οι ψευδείς ειδήσεις, η παραπληροφόρηση, η ανεξέλεγκτη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και η προσπάθεια χειραγώγησης της κοινής γνώμης εξυπηρετούν αλλότριες και πολλές φορές επικίνδυνες σκοπιμότητες, ενώ περιορίζουν την ικανότητα των πολιτών, ιδιαίτερα των νέων να διαμορφώνουν ελεύθερη και υπεύθυνη άποψη και επιχειρούν την υπονόμευση των δημοκρατικών διαδικασιών, τη διάβρωση των θεσμών και την πολιτική και κοινωνική πόλωση των κοινωνιών μας.
Η Πρόεδρος της Βουλής ανέφερε πως για την Ευρωπαϊκή Ένωση η τεχνητή νοημοσύνη αποτελεί βασικό στοιχείο της ψηφιακής της στρατηγικής. Όπως και σε άλλα ζητήματα μείζονος σημασίας, τόνισε, η Ευρώπη οφείλει να πρωτοπορήσει και να ηγηθεί, όχι απλά με τη θέσπιση ενιαίου και ολιστικού ρυθμιστικού πλαισίου, αλλά και με την συλλογική και ουσιαστική εφαρμογή των κανόνων αυτών.
Υπογράμμισε, επίσης πως η τεχνητή νοημοσύνη δεν μπορεί να αισθανθεί, να φανταστεί και να κατανοήσει τον ανθρώπινο πόνο, την αγωνία, την ελπίδα. «Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να ενισχύσει το ανθρώπινο ταλέντο, αλλά δεν μπορεί και δεν πρέπει να υποκαταστήσει τον άνθρωπο».
«Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να υπολογίσει, να αναλύσει και να προβλέψει. Δεν μπορεί, όμως, να ονειρευτεί. Και το όνειρο – μαζί με το συναίσθημα και τη φαντασία – παραμένει ανθρώπινο προνόμιο. Με αυτό το προνόμιο και με αίσθημα ευθύνης, καλούμαστε να διαμορφώσουμε ένα μέλλον όπου η τεχνολογία θα υπηρετεί τον άνθρωπο και όχι το αντίστροφο», κατέληξε η κ. Δημητρίου.
O Βουλευτής του ΔΗΣΥ Δημήτρης Δημητρίου και Προεδρεύων της πρώτης ενότητας της Διακοινοβουλευτικής Συνάντησης με τίτλο «Η δημοκρατία και το κράτος δικαίου στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης: ψευδείς ειδήσεις, παραπληροφόρηση και ξένη παρέμβαση», στη δική του ομιλία είπε πως η ψηφιακή εποχή και η ραγδαία ανάπτυξη της Τεχνητής Νοημοσύνης δημιουργούν πρωτόγνωρες δυνατότητες για ενίσχυση της συμμετοχικής δημοκρατίας, της διαφάνειας και της πρόσβασης στην πληροφορία.
Την ίδια στιγμή, όμως, πρόσθεσε, γεννούν σοβαρές προκλήσεις που αγγίζουν τον πυρήνα της δημοκρατικής λειτουργίας: τη συστηματική παραπληροφόρηση, τη μαζική διάδοση ψευδών ειδήσεων και τις οργανωμένες εξωτερικές παρεμβάσεις που αποσκοπούν στην υπονόμευση της εμπιστοσύνης των πολιτών στους θεσμούς και στις δημοκρατικές διαδικασίες.
Σημειώνοντας πως η ελευθερία της έκφρασης παραμένει αταλάντευτος πυλώνας του κράτους δικαίου και ακρογωνιαίος λίθος της ευρωπαϊκής δημοκρατικής και συνταγματικής παράδοσης, ο κ. Δημητρίου υπογράμμισε πως αυτή η ελευθερία δεν μπορεί να ταυτίζεται με την ανεξέλεγκτη διάδοση ψευδών ή παραπλανητικών πληροφοριών.
Ο κ. Δημητρίου ανέφερε πως ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί ο τρόπος με τον οποίο αυτά τα φαινόμενα επηρεάζουν τη δημόσια σφαίρα και, κυρίως, τις νεότερες γενιές και επεσήμανε πως η ικανότητα διάκρισης της αξιόπιστης πληροφόρησης από τη χειραγώγηση και τη φήμη δεν αποτελεί πολυτέλεια, αλλά αποτελεί θεμελιώδη προϋπόθεση ενεργούς και συνειδητοποιημένης πολιτειότητας.
Τόνισε, επίσης ότι σε μια περίοδο όπου οι εκλογές γίνονται στόχος ψηφιακής χειραγώγησης και οργανωμένων παρεμβάσεων, η διασφάλιση της ελεύθερης και ανόθευτης λαϊκής βούλησης αποτελεί ύψιστη ευρωπαϊκή και κοινοβουλευτική ευθύνη.
Όπως είπε, η ΕΕ έχει επιλέξει συνειδητά να απαντήσει σε αυτές τις προκλήσεις μέσα από ρύθμιση και όχι μέσα από αδράνεια, σημειώνοντας πως ήδη υπάρχει ένα ισχυρό ρυθμιστικό πλαίσιο για τις ψηφιακές υπηρεσίες και τις διαδικτυακές πλατφόρμες και πιο πρόσφατα ένα πρωτοποριακό κανονιστικό πλαίσιο για την Τεχνητή Νοημοσύνη.
Ο κ. Δημητρίου επεσήμανε την πολύ σημαντική πρωτοβουλία της Επιτροπής με την ανακοίνωση της «Ευρωπαϊκής Ασπίδας Δημοκρατίας» τον περασμένο Νοέμβριο.
«Σε αυτό το σύνθετο και απαιτητικό περιβάλλον, ο ρόλος των κοινοβουλίων είναι καθοριστικός. Καλούμαστε, μέσα από την ανταλλαγή εμπειριών, γνώσεων και καλών πρακτικών να βρούμε τη λεπτή αλλά αναγκαία ισορροπία ανάμεσα στην καινοτομία και τη θεσμική θωράκιση», είπε.
Καταλήγοντας, ανέφερε πως σήμερα, «επιδιώκουμε να στείλουμε ένα σαφές πολιτικό μήνυμα: η Ευρώπη δεν ακολουθεί παθητικά τις εξελίξεις, τις διαμορφώνει, με πυξίδα τη δημοκρατία, το κράτος δικαίου και τον άνθρωπο στο επίκεντρο».
Πηγή: ΚΥΠΕ