From Parliament to the Presidential Palace – Center-Right Cooperation, Scenarios, and Presidential Nominations

Η πολιτική ρευστότητα οδηγεί σε ένα κατακερματισμένο σκηνικό ενόψει βουλευτικών εκλογών το οποίο αναμένεται ότι θα συνεχιστεί μέχρι και την κάλπη του πρώτου γύρου των προεδρικών εκλογών του 2028, μέσα από μια εξελικτική πορεία. Η σεναριολογία για τις συνεργασία, την Προεδρία της Βουλής αλλά και την προεδρική ονοματολογία είναι ενδεικτική αυτού του σκηνικού, συνθέτοντας ένα πάζλ με κομμάτια από την άκρα αριστερά μέχρι την άκρα δεξιά.
Ο Νίκος Χριστοδουλίδης, την προηγούμενη εβδομάδα, με τη συνέντευξή του στον «Φ», έδωσε ιδεολογική ταυτότητα στην κυβέρνησή του και προχώρησε σε ένα σαφές και ξεκάθαρο άνοιγμα προς το ακροατήριο της κεντροδεξιάς. Είναι προφανές ότι, με τις δηλώσεις του και τις κινήσεις που έγιναν στο πλαίσιο του ανασχηματισμού, επιδιώκει να προλάβει να δηλώσει την παρουσία του και να καθορίσει, σε έναν βαθμό, τις εξελίξεις.
Το σκηνικό στο στρατόπεδο της κεντροδεξιάς, ασφαλώς, δεν είναι τόσο ξεκάθαρο, καθώς τα σενάρια μιας συνεργασίας δεν είναι ένα. Η στάση του Νικόλα Παπαδόπουλου το τελευταίο διάστημα και η έντονη κριτική του κατά της κυβέρνησης, αλλά και του ίδιου του Προέδρου Χριστοδουλίδη —τον οποίο κάλεσε μάλιστα δύο φορές δημόσια να τοποθετηθεί έναντι δηλώσεων υπουργών του— αναμοχλεύουν τα πολιτικά νερά.
Στο δηκοϊκό στρατόπεδο, ακόμη και οι στενότεροι συνεργάτες του προέδρου του ΔΗΚΟ φαίνεται να μην γνωρίζουν ακριβώς τις προθέσεις και τις στοχεύσεις του. Ωστόσο, αυτό που συζητείται είναι ότι οι τόνοι στους οποίους επιχειρεί να συντηρεί μια διαφωνία με την κυβέρνηση δεν μπορεί να μην έχουν κάποιο υπόβαθρο. Το ζητούμενο είναι ποιο μπορεί να είναι αυτό.
Σε αυτό το πλαίσιο αναθερμάνθηκε και η συζήτηση γύρω από το στήσιμο μιας νέας σκακιέρας στον χώρο της κεντροδεξιάς, στην οποία οι άξονες συνεργασίας θα είναι ο ΔΗΣΥ και το ΔΗΚΟ. Η συζήτηση αυτή δεν περιορίζεται, ασφαλώς, στο πλαίσιο του κοινοβουλευτικού έργου, αλλά έχει ορίζοντα τις προεδρικές εκλογές, με ενδιάμεσο σταθμό την Προεδρία της Βουλής.
Τα όσα καταγράφονται στον χώρο της κεντροδεξιάς, αλλά και όσα ενδεχομένως σχεδιάζονται, δεν μπορούν να ερμηνευθούν από μόνα τους και ανεξάρτητα από τις εξελίξεις στο ευρύτερο πολιτικό σκηνικό, από την Αριστερά μέχρι και την άκρα Δεξιά. Η ρευστότητα του σκηνικού είναι πολύ πιθανό να φέρει ανατροπές στην κάλπη.
Επιπλέον, στην εξίσωση μπαίνουν και νέοι παίκτες. Το Άλμα του Οδυσσέα Μιχαηλίδη, το οποίο μέχρι στιγμής φαίνεται ικανό να εκτοπίσει κάποια από τα παραδοσιακά κόμματα του χώρου του Κέντρου, καθώς και η αναμενόμενη επίσημη εξαγγελία της «Άμεσης Δημοκρατίας» από τον ευρωβουλευτή Φειδία Παναγιώτου. Αν και δεν έχει ακόμη υποβληθεί αίτηση για εγγραφή κόμματος, έχει ήδη ξεκινήσει προεκλογική δραστηριότητα.
Τα ποσοστά αυτών των δύο κομμάτων, ιδιαίτερα της Άμεσης Δημοκρατίας, αποτελούν στοιχεία που μπορεί να ανατρέψουν τους όποιους σχεδιασμούς. Επιπλέον, στο γήπεδο ετοιμάζονται να μπουν και άλλοι νέοι παίκτες, όπως το «Σήκου Πάνω» του Χριστόφορου Τορναρίτη ή το «Πράσινο Κόμμα». Δεν πρέπει, επίσης, να παραβλέπεται το γεγονός ότι το ΒΟΛΤ θα δοκιμαστεί για πρώτη φορά σε βουλευτικές εκλογές.
Η κεντροδεξιά στη νέα Βουλή
Ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης, στη συνέντευξή του την περασμένη Κυριακή, δήλωσε ότι επιθυμεί μια Βουλή με κεντροδεξιά πλειοψηφία. Στην υφιστάμενη σύνθεση της Βουλής, τα τρία συμπολιτευόμενα κόμματα-ΔΗΚΟ, ΔΗΠΑ και ΕΔΕΚ- μαζί με βουλευτές που είτε αποχώρησαν είτε διαγράφηκαν από τις κοινοβουλευτικές τους ομάδες, αριθμούν συνολικά 17 βουλευτές. Με τους 17 βουλευτές του αντιπολιτευόμενου ΔΗΣΥ μπορούν να συγκροτήσουν ισχυρή πλειοψηφία.
ΔΗΣΥ και ΔΗΚΟ, που είναι τα δύο μεγαλύτερα κόμματα αυτού του άξονα, διαθέτουν μαζί 26 βουλευτές. Με τα δεδομένα όπως έχουν σήμερα, δεν είναι δεδομένη η κοινοβουλευτική παρουσία της ΔΗΠΑ και της ΕΔΕΚ και στη νέα Βουλή. ΔΗΣΥ και ΔΗΚΟ εμφανίζονται στις δημοσκοπήσεις με απώλεια ποσοστών και, κατ’ επέκταση, απώλεια εδρών.
Ανάλογα με το πόσα κόμματα θα εισέλθουν στη νέα Βουλή, θα καθοριστεί και ο αριθμός των εδρών που θα απολέσουν, με κάποια σενάρια να τους θέλουν να χάνουν συνολικά από τέσσερις έως έξι έδρες. Αυτό σημαίνει ότι, σε ένα σενάριο που στη νέα Βουλή τα μόνα κόμματα από τον ευρύτερο χώρο του Κέντρου και της Δεξιάς θα είναι ο ΔΗΣΥ και το ΔΗΚΟ, δεν θα εξασφαλίζεται πλειοψηφία. Και προφανώς θα χρειάζεται η συμβολή τρίτου ή και τέταρτου κόμματος για να συγκροτείται πλειοψηφία.
Ο ρόλος του ΕΛΑΜ
Σε αυτή την εξίσωση, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, τον ρόλο του ρυθμιστή στη Βουλή θα τον έχει το ΕΛΑΜ. Το κόμμα της κυπριακής ακροδεξιάς, που αυτοπροσδιορίζεται ως η γνήσια εθνικόφρων Δεξιά, εμφανίζεται στις δημοσκοπήσεις σημαντικά ενισχυμένο. Μέχρι στιγμής φαίνεται να διεκδικεί ποσοστά γύρω στο 14%–15% και να κατατάσσεται στην τρίτη θέση. Αυτό μεταφράζεται σε διπλασιασμό της κοινοβουλευτικής του ομάδας, γεγονός που του δίνει τη δυνατότητα να γέρνει την πλάστιγγα είτε προς τη μία είτε προς την άλλη κατεύθυνση. Βεβαίως προβληματίζει το γεγονός ότι σε μείζονα ζητήματα για την κυβέρνηση το ΕΛΑΜ δίνει αρνητική ψήφο.
Η αλλαγή του τρόπου εκλογής προέδρου Βουλής
Στην Επιτροπή Κανονισμών της Βουλής βρίσκεται σε εξέλιξη συζήτηση μεταξύ των κομμάτων για αλλαγή του τρόπου εκλογής του Προέδρου της Βουλής. Η βασική αλλαγή που προτείνεται είναι η εκλογή να πραγματοποιείται πλέον σε δύο γύρους. Οι δύο πρώτοι σε ψήφους υποψήφιοι θα περνούν στον δεύτερο γύρο και η εκλογή θα γίνεται με απλή πλειοψηφία.
Αυτό σημαίνει ότι, εάν δεν υπάρξουν συνεργασίες από τον πρώτο γύρο, στον τελικό γύρο θα περνούν οι υποψήφιοι των δύο μεγαλύτερων κοινοβουλευτικών ομάδων. Για παράδειγμα, στην υφιστάμενη Βουλή, αν υπήρχαν υποψήφιοι η Αννίτα Δημητρίου, ο Στέφανος Στεφάνου, ο Νικόλας Παπαδόπουλος, ο Χρίστος Χρίστου, ο Μαρίνος Σιζόπουλος, ο Μάριος Καρογιάν και ο Χαράλαμπος Θεοπέμπου, στον τελικό γύρο θα περνούσαν μόνο η Αννίτα Δημητρίου και ο Στέφανος Στεφάνου.
Με το υφιστάμενο σύστημα των τριών γύρων ψηφοφορίας συμμετέχουν όλοι οι υποψήφιοι και οι βουλευτές μπορούν να ψηφίζουν περισσότερους από έναν.
Η αλλαγή αυτή αποτελεί ένα ακόμη στοιχείο που ενδέχεται να κρίνει τις συμμαχίες και, σίγουρα, θα ληφθεί υπόψη στις διεργασίες που θα ακολουθήσουν.
Η πρωτιά και η κατάταξη
Το σταυροδρόμι των βουλευτικών εκλογών έχει τη σημασία του ως προς την εκλογική δύναμη των κομμάτων. Με τα μέχρι στιγμής δεδομένα —όσο μπορούν να θεωρηθούν δεδομένα σε ένα απολύτως ρευστό σκηνικό— διαφαίνεται ότι ο ΔΗΣΥ έχει ένα μικρό, τουλάχιστον, προβάδισμα ως προς την πρωτιά σε σχέση με το ΑΚΕΛ. Το ΕΛΑΜ είναι σταθερά στην τρίτη θέση.
Από εκεί και πέρα, η εξαγγελία της Άμεσης Δημοκρατίας από τον Φειδία Παναγιώτου έχει ανακατέψει για τα καλά την τράπουλα. Φαίνεται ικανή να αναδειχθεί σε τέταρτο κόμμα με διψήφιο ποσοστό. Κάποιες εκτιμήσεις υποστηρίζουν ότι μπορεί να εκτοπίσει και το ΕΛΑΜ από την τρίτη θέση.
Η δυναμική του κόμματος του Φειδία ενδέχεται να επηρεάσει και τη δυναμική του κόμματος του Οδυσσέα Μιχαηλίδη. Κάποιες πρόσφατες δημοσκοπήσεις έδειξαν το Άλμα να υποχωρεί σε μονοψήφια ποσοστά και να κινείται κοντά στο ΔΗΚΟ. Ωστόσο, φαίνεται ικανό να διατηρηθεί σε διψήφια ποσοστά και να έχει προβάδισμα έναντι του ΔΗΚΟ.
Αυτά είναι, ουσιαστικά, τα έξι κόμματα που, εκτός απροόπτου και με βάση τις δημοσκοπήσεις, θα βρίσκονται σίγουρα στη νέα Βουλή. Από εκεί και πέρα αρχίζει η μεγάλη μάχη για ΕΔΕΚ, ΔΗΠΑ, Οικολόγους, ΒΟΛΤ και, ίσως, ακόμη ένα κόμμα για είσοδο στη Βουλή.
Το ζητούμενο για τα δύο μεγάλα κόμματα είναι τα ποσοστά που θα λάβουν. Ο ΔΗΣΥ, σύμφωνα με δηλώσεις της προέδρου του, στοχεύει στα ποσοστά των τελευταίων ευρωεκλογών, δηλαδή λίγο κάτω από το 25%. Για το ΑΚΕΛ στόχος είναι η αύξηση των ποσοστών των προηγούμενων βουλευτικών εκλογών, δηλαδή λίγο πάνω από το 22,3%.
Μπορούν να το πετύχουν; Με τα μέχρι στιγμής δεδομένα των δημοσκοπήσεων, το μεγάλο ζητούμενο και για τα δύο κόμματα είναι να καταφέρουν να ξεπεράσουν το 20%. Ο στόχος αυτός είναι απολύτως εφικτός.
Από εκεί και πέρα, ένα ποσοστό 24%–25% για τον ΔΗΣΥ, παρόλο που σε σύγκριση με το ποσοστό του 2021 είναι αρκετά χαμηλότερο, θα θεωρηθεί ικανοποιητικό. Ποσοστό μικρότερο του 23% ενδέχεται να φέρει και εσωκομματικές αναταράξεις. Για το ΑΚΕΛ, οτιδήποτε πάνω από το 20% δεν συνιστά κατ’ ανάγκη αποτυχία.
Ο παράγοντας Ειρήνη Χαραλαμπίδου
Στην αντίπερα όχθη του σκηνικού ξετυλίγεται μια άλλη σεναριολογία, η οποία συνδέεται με τις όποιες αποφάσεις και κινήσεις της Ειρήνης Χαραλαμπίδου. Οι ανακοινώσεις από μέρους της αναμένεται να γίνουν τον Απρίλιο. Η ίδια, με τις δηλώσεις της, προϊδεάζει ότι θα παραμείνει ενεργή πολιτικά. Αυτό δεν φαίνεται να ικανοποιείται, ασφαλώς, από παρασκηνιακούς ρόλους που έχει να της προτείνει το ΑΚΕΛ. Συνεπώς, αλλάζει στρατόπεδο, ενώ ο νέος της χώρος δεν θα είναι το ΔΗΚΟ. Όλα συνηγορούν στο ότι βαδίζει προς το Άλμα, υπό μία βασική προϋπόθεση: να έχει ηγετικό ρόλο στη νέα τάξη πραγμάτων, ως αντιστάθμισμα στη δυναμική που θα προσδώσει η ίδια, μέσω της δημοφιλίας της.
Ο Οδυσσέας Μιχαηλίδης θεωρείται δεδομένο ότι θα είναι ο ίδιος υποψήφιος για τις προεδρικές εκλογές του 2028. Άρα, αυτό που απομένει για την Ειρήνη Χαραλαμπίδου είναι η Προεδρία της Βουλής. Το ζητούμενο, όμως, είναι πώς μπορεί να το πετύχει αυτό.
Με δεδομένη και την αλλαγή του τρόπου εκλογής του Προέδρου της Βουλής, θα πρέπει να εξασφαλίσει στήριξη και από άλλο κομματικό χώρο πέραν του Άλματος. Θα είναι το ΑΚΕΛ αυτό; Όχι κατ’ ανάγκη, διότι στην εξίσωση μπορεί να μπει και η «Άμεση Δημοκρατία», θέλοντας να δηλώσει πολιτική παρουσία.
Αν εισέλθει στη Βουλή και το ΒΟΛΤ ή/και οι Οικολόγοι, μπορεί να βρεθούν και αυτοί στην εξίσωση. Άρα, υπάρχουν οι προϋποθέσεις ώστε να περάσει στον τελικό γύρο και να ρίξει το γάντι στο ΑΚΕΛ, ζητώντας να τη στηρίξει έναντι του υποψηφίου που θα στηρίζουν ΔΗΣΥ – ΔΗΚΟ.
Το ερώτημα είναι τι θα πράξει το ΕΛΑΜ σε αυτό το δίλημμα: θα στηρίξει Αννίτα Δημητρίου ή Νικόλα Παπαδόπουλο για να αποτρέψει εκλογή Ειρήνης Χαραλαμπίδου ή θα τηρήσει αποχή, επιτρέποντας την εκλογή της, δεδομένου ότι η τελευταία είναι γνωστή οπαδός του ΑΠΟΕΛ και στην Κύπρο όλα έχουν τη σημασία τους;
Το μονοπάτι προς τις προεδρικές εκλογές του 2028
Το τελευταίο διάστημα συζητείται έντονα στο κομματικό παρασκήνιο η σεναριολογία των προεδρικών εκλογών και πώς αυτή περνά μέσα από την Προεδρία της Βουλής. Με αφετηρία το στρατόπεδο της κεντροδεξιάς, οι βασικοί πρωταγωνιστές είναι η Αννίτα Δημητρίου και ο Νικόλας Παπαδόπουλος. Το ένα σενάριο θέλει την πρόεδρο του ΔΗΣΥ να στηρίζεται από το ΔΗΚΟ για να συνεχίσει στην Προεδρία της Βουλής και να κάνει προεκλογική, από θέση ισχύος, για το 2028, και, εφόσον εκλεγεί, στη συνέχεια να στηρίξει τον Νικόλα Παπαδόπουλο για την Προεδρία της Βουλής.
Το δεύτερο σενάριο θέλει τον ΔΗΣΥ να στηρίζει τον Νικόλα Παπαδόπουλο για την Προεδρία της Βουλής, διασφαλίζοντας τη στήριξη του ΔΗΚΟ για υποψήφιο του ΔΗΣΥ, εννοώντας την Αννίτα Δημητρίου.
Ένα τρίτο σενάριο θέλει, στη συνεργασία των δύο, υποψήφιο για τις προεδρικές εκλογές τον Κωνσταντίνο Γιωρκάτζη, πρόεδρο του ΕΟΑ Λευκωσίας. Σε αυτή την περίπτωση δεν είναι ξεκάθαρο αν την Προεδρία της Βουλής θα τη διεκδικήσει η Αννίτα Δημητρίου ή ο Νικόλας Παπαδόπουλος, ούτε ποια θα είναι η ουρά μιας τέτοιας συμφωνίας.
Το δεδομένο είναι ότι, για να προχωρήσει κάποιο από αυτά τα σενάρια, σημαίνει ότι το ΔΗΚΟ εγκαταλείπει τον Χριστοδουλίδη. Πρακτικά, στη Βουλή, η δυναμική αυτής της συνεργασίας θα εξαρτηθεί –όπως έχουμε επισημάνει- από τις κοινοβουλευτικές τους ομάδες ή από τη στάση που θα τηρήσει το ΕΛΑΜ.
Το ΕΛΑΜ, σίγουρα, δεν θα ήθελε στην Προεδρία της Βουλής κάποιον από τον χώρο της Αριστεράς ή της κεντροαριστεράς. Από την άλλη, πληροφορίες αναφέρουν ότι δεν είναι διατεθειμένο να στηρίξει ξανά την Αννίτα Δημητρίου, αλλά ούτε και τον Νικόλα Παπαδόπουλο. Τον πρόεδρο του ΔΗΚΟ είναι δεδομένο ότι δεν θα τον στηρίξουν ούτε η ΕΔΕΚ ούτε και η ΔΗΠΑ, εφόσον καταφέρουν να έχουν κοινοβουλευτική παρουσία λόγω Αποστόλου και Γιακουμή.
Ο Αβέρωφ και οι διεργασίες στον ΔΗΣΥ
Ο Αβέρωφ Νεοφύτου αποχωρεί από τα κοινοβουλευτικά έδρανα, αλλά όχι από την πολιτική. Παραμένει ενεργός και δραστήριος μέσα από δημόσιες παρεμβάσεις, εκφράζοντας έντονες πολιτικές θέσεις, είτε αυτές αφορούν το Κυπριακό είτε την οικονομία. Πολλές φορές διαφοροποιείται ή και προλαβαίνει τις κομματικές ανακοινώσεις.
Στο τελευταίο podcast, οι αναφορές του για τις αποφάσεις της Βουλής σε σχέση με τις τράπεζες και ότι ίσως θα πρέπει να εξεταστούν κάποιες αποφάσεις σε σχέση με τα δάνεια και τις χρεώσεις προκάλεσαν διαδικτυακά έντονες συζητήσεις.
Ενδεχομένως η θέση αυτή του Αβέρωφ Νεοφύτου να αποτελεί ένα στοιχείο του παζλ για το πολιτικό αποτύπωμα που θέλει να δώσει στη νέα πορεία, την οποία είναι δεδομένο ότι θα χαράξει για το 2028. Το στοιχείο αυτό έχει ιδιαίτερη βαρύτητα για τη διαμόρφωση του σκηνικού για τις προεδρικές εκλογές.
Ο τέως πρόεδρος του ΔΗΣΥ έχει κατά καιρούς δηλώσει ότι, όταν φθάσει η ώρα, μέσα από τις διαδικασίες του κόμματος, θα διεκδικήσει το χρίσμα του υποψηφίου για τις προεδρικές εκλογές. «Θεσμικά», όπως συνηθίζει να αναφέρει. Τι σημαίνει αυτό; Αν η ηγεσία του ΔΗΣΥ δεν ακολουθήσει την καταστατική πρόνοια για επιλογή του υποψηφίου από τη βάση του κόμματος, ο Αβέρωφ Νεοφύτου δεν θα έχει καμία ηθική δέσμευση να μην ακολουθήσει τις αποφάσεις του κόμματος. Άρα, θα εξαγγείλει και ο ίδιος την υποψηφιότητά του, απευθυνόμενος σε ένα ευρύτερο φάσμα της κοινωνίας, πέραν του συναγερμικού ακροατηρίου.
Σε μια συνεργασία ΔΗΣΥ – ΔΗΚΟ θα πρέπει να συμφωνηθεί από κοινού ο υποψήφιος. Άρα, αυτό θα γίνει σε επίπεδο ηγεσιών και όχι της βάσης. Σε συνεντεύξεις του, ο Αβέρωφ Νεοφύτου επικαλείται τη συμφωνία με το ΔΗΚΟ το 2013, η οποία προέβλεπε στήριξη από το ΔΗΚΟ του υποψηφίου που θα αποφάσιζε ο ΔΗΣΥ μέσα από τις διαδικασίες του. Όπως και έγινε. Αν ακολουθηθεί η ίδια συνταγή, δεν θα έχει πρόβλημα.
Ωστόσο, δεν αναμένεται ότι μια νέα συνεργασία ΔΗΣΥ – ΔΗΚΟ θα στηριχθεί σε αυτή τη βάση, αλλά ότι θα συμφωνηθεί από κοινού ο υποψήφιος, και δεν εκτιμάται ότι η ηγεσία του ΔΗΚΟ θα δεχθεί τον Αβέρωφ Νεοφύτου. Άρα, υπό αυτά τα δεδομένα, στην εξίσωση του άξονα της κεντροδεξιάς μπαίνει ακόμη μία υποψηφιότητα.
Συνοψίζοντας, έχουμε τα εξής δεδομένα:
Ο Νίκος Χριστοδουλίδης, παρόλο που δήλωσε στη συνέντευξή του ότι το 2027 θα αποφασίσει, θεωρείται δεδομένο ότι θα είναι υποψήφιος. Μια συνεργασία ΔΗΣΥ – ΔΗΚΟ σημαίνει ακόμη μία υποψηφιότητα για τις προεδρικές εκλογές και, επειδή πιθανότατα η επιλογή δεν θα γίνει από τη βάση του ΔΗΣΥ, προκύπτει αυτόματα και η υποψηφιότητα του Αβέρωφ Νεοφύτου.
Το ΕΛΑΜ στον πρώτο γύρο θα κατέλθει με δικό του υποψήφιο, όπως συνηθίζει, άρα έχουμε ήδη τέσσερις υποψηφίους. Ερωτηματικό παραμένει, επίσης, τι θα πράξει ο Φαίδωνας Φαίδωνος.
Από εκεί και πέρα, το ΑΚΕΛ αναμένεται ότι θα στηρίξει δικό του υποψήφιο, στα πρότυπα του μοντέλου της υποψηφιότητας Ανδρέα Μαυρογιάννη το 2023. Ο Οδυσσέας Μιχαηλίδης αναμένεται ότι θα είναι υποψήφιος και, όπως άλλωστε άφησε ανοικτό το ενδεχόμενο ο Φειδίας Παναγιώτου, πιθανότατα θα υπάρχει υποψήφιος και από την Άμεση Δημοκρατία.
Άρα, διαμορφώνεται ένα κατακερματισμένο σκηνικό, με τη μεγάλη μάχη να προδιαγράφεται στον πρώτο γύρο των εκλογών…