Ο υδράργυρος κατρακύλησε έως τους -30 βαθμούς Κελσίου. Χρειάστηκε να καταναλώσει κατεψυγμένα τρόφιμα ηλικίας ακόμη και 20 ετών. Φρόντισε ασθενείς με ελάχιστο εξοπλισμό. Είδε να τον πλησιάζουν πιγκουίνοι. Αντίκρισε το απόλυτο λευκό σε μια απέραντη έρημο χιονιού στην περιοχή «Τέλος του Κόσμου». Πρόκειται για τη συναρπαστική ιστορία του Βασίλη Μαυράτσα, ενός Κύπριου γιατρού με ειδίκευση στη Γενική Παθολογία και Διαστημική Ιατρική, ο οποίος πριν λίγες ημέρες επέστρεψε στη βάση του στο Τέξας, μετά από δίμηνη παραμονή στην Ανταρκτική και το Νότιο Πόλο. Ο 32χρονος επιστήμονας προσέφερε ιατρική περίθαλψη «σε περιοχές αντίξοων συνθηκών», όπως δηλαδή το διάστημα, καθώς ακολουθεί με τον δικό του μοναδικό τρόπο, το παιδικό του όνειρο να γίνει αστροναύτης.
Ο 32χρονος ιατρός γεννήθηκε στη Λάρνακα και μεγάλωσε στη Λευκωσία με αφηγήσεις της μητέρας του για το πρώτο βήμα του ανθρώπου στη Σελίνη. «Ήμουν στο κρεβάτι του χειρουργείου για αφαίρεση αμυγδαλών σε ηλικία 4 ετών. Λίγο πριν λειτουργήσει η αναισθησία με ρώτησε η νοσοκόμα, τι θα ήθελα να γίνω όταν μεγαλώσω. Της απάντησα αστροναύτης».
Στα χρόνια που ακολούθησαν η παιδική του επιθυμία να πλησιάσει το διάστημα ξεθώριασε, μέχρι που μετακόμισε στην Αμερική, τη χώρα που προσφέρει όνειρα. Με παρότρυνση της μητέρας του πήγε για σπουδές στο Τέξας, όπου έχει και συγγενείς. «Η μητέρα μου είναι Ελληνοαμερικανή και ο πατέρας μου ήταν Αρμενοκύπριος πρόσφυγας από την Αμμόχωστο», εξήγησε.
«Αρχικά σπούδασα Χημεία στο Rice University -διότι πρέπει να διαθέτεις προπτυχιακό- και στη συνέχεια μπήκα στην ιατρική του The University of Texas Medical Branch (UTMB). Σήμερα είμαι στον τέταρτο χρόνο ειδικότητας. Τα πρώτα δύο στη Γενική Παθολογία και τώρα στην Διαστημική Ιατρική, η οποία ολοκληρώνεται σε πέντε μήνες». Το εν λόγω πανεπιστήμιο, εξηγεί, είναι πολύ κοντά στα κεντρικά της NASA. «Έτσι, έχουν ένα πολύ δυνατό πρόγραμμα και παράλληλα προσφέρεται η ευκαιρία να κάνεις πρακτική εκεί, όπως επίσης και στην Space X του Έλον Μασκ και την Blue Origin του Τζεφ Μπέζος».
Μέρος της εκπαίδευσης του Βασίλη Μαυράτσα, ήταν να παρέχει ιατρική περίθαλψη και φροντίδα σε ασθενείς «σε περιοχές αντίξοων συνθηκών. Για αυτό μας στέλνουν σε εγκαταστάσεις της Ανταρκτικής και του Νότιου Πόλου», ανέφερε.
Ιατρική σε πολικές συνθήκες και πιγκουίνους
Το πρόγραμμα Ανταρκτικής των ΗΠΑ διαθέτει σήμερα τρεις μόνιμους ερευνητικούς σταθμούς, σημείωσε ο κ. Μαυράτσας και διευκρίνισε ότι ο ίδιος εργάστηκε για συνολικά επτά εβδομάδες στον McMurdo Station και στον South Pole Station.
Οι συνθήκες, σημειώνει, είναι πολύ διαφορετικές από όσα έχουμε συνηθίσει, κάτι που συμβάλει καθοριστικά στο να αλλάζεις προσέγγιση στη ζωή.
«Η επίσκεψη μας έγινε κατά τη θερινή περίοδο, δηλαδή είχαμε φως όλο το 24ωρο. Μέναμε σε κοιτώνες, σε δωμάτια με άλλα τέσσερα ή πέντε άτομα και πολλούς κοινόχρηστους χώρους. Αν και είχαμε ποικιλία στο φαγητό, τρεφόμαστε με κατεψυγμένα. Στον Νότιο Πόλο, μάλιστα, είχαμε τρόφιμα 15 ή και 20 χρόνων. Γι’ αυτό, εκείνο που μου έλειψε περισσότερο κατά την περίοδο της παραμονής μου, ήταν οι φρέσκες σαλάτες και τα φρούτα», ανέφερε και πρόσθεσε πως είναι αξιοσημείωτο πως δεν υπήρχαν έντομα.
Με κατάλληλο εξοπλισμό και πολύ χοντρά ρούχα, μπορούσαν να μείνουν και σε εξωτερικούς χώρους. «Στα 15 λεπτά, νιώθεις την υγρασία στη μύτη σου να μετατρέπεται σε πάγο», ωστόσο άξιζε το κρύο. Το τοπίο ήταν πολύ όμορφο, ενώ είδαν από κοντά φώκιες και πιγκουίνους να τους πλησιάζουν.
«Τον περισσότερο καιρό έμεινα στον σταθμό McMurdo, στο ιατρείο του οποίου είχαμε κάποιες πολύ βασικές υπηρεσίες. Στον εν λόγω σταθμό ζουν περίπου 1.000 άτομα (το καλοκαίρι) και είναι μια μικρή πόλη με επιστήμονες, ερευνητές και άλλους εργαζόμενους», είπε και πρόσθεσε πως αυτήν την περίοδο που είναι καλοκαίρι στο εν λόγω ημισφαίριο, οι θερμοκρασίες κυμαίνονται από –5 έως 3 βαθμούς.
Στη συνέχεια μετέβη στον Σταθμό του Νότιου Πόλου, ο οποίος είναι αρκετά μικρότερος, έχει ακόμη πιο περιορισμένες παροχές και στο ιατρείο και στη διαμονή, καθώς και πολύ πιο αντίξοες συνθήκες. «Αυτή την εποχή η θερμοκρασία κυμαίνονταν από -20 έως –30 βαθμούς Κελσίου, ενώ το χειμώνα κατρακυλά ακόμη και στους -80 βαθμούς».
Στον Νότιο Πόλο, σημειώνει, είναι έρημος. «Μια επίπεδη έκταση με χιόνι και πάγο. Εκεί επισκέφθηκα και μια περιοχή με την ονομασία “Τέλος του κόσμου”».
Η ζωή στο διάστημα και οι προκλήσεις των γιατρών
Το ταξίδι στο διάστημα επιφυλάσσει πολλές προκλήσεις και δυσκολίες για το ανθρώπινο σώμα, ιδίως σε σχέση με τη βαρύτητα, υπογραμμίζει ο Βασίλης Μαυράτσας.
Οι επαγγελματίες υγείας με την ειδικότητα της διαστημικής ιατρικής λαμβάνουν μέρος σε όλα τα στάδια μιας αποστολής, εξηγεί. Αρχικά ελέγχουν την κατάσταση της υγείας των αστροναυτών, ώστε να διαπιστώσουν αν πληρούν τα ιατρικά στάνταρ για να ταξιδέψουν.
«Οι αποστολές, σήμερα, αφορούν την παραμονή στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό που γίνεται από 6 έως 12 μήνες. Στη διάρκεια αυτού του ταξιδιού, οι διαστημικοί ιατροί πραγματοποιούν τηλεσυνεδρίες με τους αστροναύτες και ελέγχουν εξ αποστάσεως την κατάστασή τους».
Αντιμετωπίζουν διάφορα ζητήματα στο σώμα τους, υπογράμμισε, όπως το σύνδρομο Space Motion Sickness (ασθένεια του διαστήματος), αποπροσανατολισμό κ.α. «Το πρώτο που συμβαίνει είναι ότι όλα τα υγρά του σώματος, λόγω της έλλειψης βαρύτητας, πάνε προς τα πάνω. Αντιμετωπίζουν συμφορήσεις και πρήξιμο. Επίσης, αποδυναμώνονται τα οστά και οι μυς, γι’ αυτό και κάνουν κάθε μέρα για δύο ώρες γυμναστική», είπε.
Βεβαίως η ιατρική φροντίδα συνεχίζεται και μετά την προσεδάφισή τους, καθώς χρειάζεται και πάλι το σώμα να προσαρμοστεί. «Οι περισσότεροι επιστρέφουν με υπόταση και χάνουν τις αισθήσεις τους».
Πάντως, ο κ. Μαυράτσας διαψεύδει τις φήμες που θέλουν τους αστροναύτες να τρέφονται με χάπια και συμπληρώματα. «Διαθέτουν αρκετά πλούσιο μενού στον Διαστημικό Σταθμό, κάτι που θα αλλάξει όταν πάμε στο φεγγάρι και στον Άρη».
From the South Pole's -30°C to Space Missions – A Cypriot Doctor's Unique Journey
Cypriot doctor Vasilis Mavratsas shared his experience from a two-month stay in Antarctica and the South Pole, where he provided medical care in challenging conditions. The mission was part of his training in Space Medicine, as he pursues his dream of becoming an astronaut. He faced extreme temperatures (-30°C), consumed decades-old frozen food, and cared for patients with limited equipment. This experience, in an isolated and white landscape, helped him adapt to conditions similar to those in space. Mavratsas was born in Larnaca, grew up in Nicosia, and studied Chemistry and Medicine in Texas, where he continues his specialization in Space Medicine, close to NASA facilities and other space companies. The mission to Antarctica was an opportunity to apply his medical knowledge in an environment that simulates the challenges of space exploration.
