Video Leak: The 'Kompromat' Tactic from the Soviet Union on Social Media

Μετά από τεχνική και ποιοτική αξιολόγηση από τις υπηρεσίες ασφαλείας του επίμαχου βίντεο που διέρρευσε, προκύπτει πως το τελικό προϊόν του βίντεο, τόσο στο μοντάζ όσο και στην αφήγηση, αποτελεί αποτέλεσμα επιλεκτικής επεξεργασίας. Σύμφωνα με εμπειρογνώμονες, η συγκεκριμένη μεθοδολογία παραπέμπει σε ανώνυμες επιχειρήσεις «δολοφονίας χαρακτήρων», οι οποίες εντάσσονται στην πρακτική των λεγόμενων kompromat – τακτική με ιστορικές ρίζες στη Σοβιετική Ένωση και εκτεταμένη χρήση στη σύγχρονη Ρωσία, με στόχο τον εκβιασμό, την απαξίωση ή την πολιτική εξουδετέρωση προσώπων.
Τι είναι το «kompromat»
Ο όρος kompromat προέρχεται από τα ρωσικά (komprometiruyushchiy material) και σημαίνει «επιβαρυντικό υλικό». Περιγράφει την πρακτική συλλογής και αξιοποίησης πληροφοριών –πραγματικών ή κατασκευασμένων– με στόχο τον εκβιασμό, τη χειραγώγηση ή την πολιτική εξουδετέρωση προσώπων και οργανισμών. Πρόκειται για τακτική που συνδέεται άρρηκτα με τον κόσμο των μυστικών υπηρεσιών και του πολιτικού παρασκηνίου.
Οι ρίζες στη Σοβιετική Ένωση
Η συστηματική χρήση του kompromat καθιερώθηκε στη Σοβιετική Ένωση, κυρίως μέσω της KGB. Από τις δεκαετίες του 1920 και του 1930, οι σοβιετικές αρχές συγκέντρωναν φακέλους με προσωπικά στοιχεία, πολιτικές απόψεις και ιδιωτικές στιγμές αξιωματούχων, διανοουμένων και πολιτικών αντιπάλων. Το kompromat αποτέλεσε βασικό εργαλείο ελέγχου και πειθάρχησης, τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό.
Ψυχρός Πόλεμος και Ανατολικό Μπλοκ
Κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, η τακτική επεκτάθηκε σε ολόκληρη την Ανατολική Ευρώπη. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Stasi της Ανατολικής Γερμανίας, η οποία δημιούργησε ένα τεράστιο δίκτυο παρακολούθησης πολιτών. Παρόμοιες μέθοδοι εφαρμόστηκαν στην Πολωνία, την Τσεχοσλοβακία και τη Ρουμανία, με στόχο τον έλεγχο της κοινωνίας, της Εκκλησίας και των πολιτικών κομμάτων.
Η μετασοβιετική Ρωσία
Μετά την κατάρρευση της ΕΣΣΔ, το kompromat όχι μόνο δεν εξαφανίστηκε, αλλά προσαρμόστηκε στις νέες συνθήκες. Στη δεκαετία του 1990 χρησιμοποιήθηκε σε συγκρούσεις μεταξύ πολιτικών και επιχειρηματικών ελίτ. Υπό την προεδρία του Βλαντίμιρ Πούτιν, πρώην αξιωματικού της KGB, η πρακτική απέκτησε εκ νέου κεντρικό ρόλο, με στοχευμένες διαρροές, βίντεο και αποκαλύψεις να πλήττουν αντιπάλους και επικριτές του Κρεμλίνου.
Από τους φακέλους στα social media
Στον 21ο αιώνα, το kompromat έχει περάσει στην ψηφιακή εποχή. Αντί για φυσικούς φακέλους, χρησιμοποιούνται υποκλοπές, χακαρίσματα, επιλεκτικές διαρροές και ανώνυμοι λογαριασμοί στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Η τακτική εντάσσεται πλέον σε ευρύτερες υβριδικές επιχειρήσεις επιρροής, με στόχο τη δυσφήμηση, την αποσταθεροποίηση και τη διαμόρφωση πολιτικών εξελίξεων.
Ένα διαχρονικό εργαλείο πίεσης
Παρότι πρακτικές εκβιασμού και δυσφήμησης έχουν καταγραφεί και σε άλλες χώρες, ο όρος kompromat παραμένει άρρηκτα συνδεδεμένος με τη σοβιετική και ρωσική σχολή πληροφοριακού πολέμου. Από τον Μεσοπόλεμο έως σήμερα, η τακτική αυτή εξελίχθηκε, αλλά ο στόχος της παραμένει ίδιος: ο έλεγχος της εξουσίας μέσω της έκθεσης και του φόβου.