Who Will Stand Up to Populism?

Τον Οκτώβριο που πέρασε, τα παραδοσιακά κόμματα παρακολουθούσαν με ανησυχία την εξαγγελία του Φειδία Παναγιώτου για τις βουλευτικές εκλογές. Ντυμένος κλόουν, τρόλαρε το υφιστάμενο πολιτικό σύστημα και με το αφήγημα του «είδαμε και τους σοβαρούς τι έκαναν τόσα χρόνια», ζητούσε ανερυθρίαστα για ακόμη μια φορά την ψήφο των πολιτών.
Πολλοί είχαν παραδόξως εκπλαγεί. Όχι μόνο με την βούληση του ευρωβουλευτή να δοκιμαστεί και στις βουλευτικές εκλογές, αλλά κυρίως με την θερμή αποδοχή που φάνηκε να έχει όλος αυτός ο παράταιρος σχηματισμός του στις δημοσκοπήσεις. Μία έκπληξη που αποτύπωνε παράλληλα την υποτίμηση του συμπτώματος της παρακμής. Τα κακά αντανακλαστικά που για μια ακόμα φορά επέδειξε το πολιτικό δυναμικό. Αλλά και την αποσύνδεση από την ίδια την κοινωνία. Η οποία αποτέλεσε σημαντικό κομμάτι αυτής της παρακμής. Αδυνατώντας να αντιληφθεί ότι τιμωρώντας το σύστημα στην ουσία τιμωρούσαν τον εαυτό τους. Την σημαντικότερη όμως ευθύνη κουβαλά το υφιστάμενο πολιτικό σύστημα.Γιατί όλο αυτό το διάστημα δεν έλαβαν τα μηνύματα της γενικευμένης οργής. Γιατί όλο αυτό το διάστημα από τις ευρωεκλογές και μετά, δεν έκαναν τίποτα για να αλλάξουν.
Κάποιοι πίστεψαν πως όλο αυτό ήταν αποτέλεσμα της χαλαρής ψήφου των ευρωεκλογών. Άλλοι είδαν ένα βολικό σύμμαχο που θα τον χειραγωγούσαν ενώ άλλοι ένα πυροτέχνημα που θα έσκαγε νωρίς. Και κάπως έτσι δεν έγιναν μόνο παθητικοί θεατές στις αλλαγές που τους προσπερνούσαν αλλά προσπάθησαν να μιμηθούν όλη αυτή τη στρεβλότητα.
Ήταν ένα déjà vu των όσων εκτυλίχθηκαν λίγα χρόνια πριν, όταν το ακροδεξιό ΕΛΑΜ εισερχόταν στην πολιτική σκηνή. Ο λεγόμενος Ενδιάμεσος κατέβηκε μαζί του σε διαμαρτυρίες, ο ΔΗΣΥ το είδε ως την χρυσή εφεδρεία που θα τον ψήφιζε στην βουλή ή ως πιθανό σύμμαχο στην β΄ Κυριακή. Και οι πλείστοι ως ένα κόμμα μονοψήφιων ποσοστών που θα ολοκλήρωνε σύντομα τον κύκλο του.
Σήμερα μια σειρά δημοσκοπήσεων που έχουν δει το φως της δημοσιότητας ενισχύουν την αίσθηση των μεγάλων ανατροπών τον προσεχή Μάιο. Παραδοσιακά κόμματα συρρικνώνονται, άλλα δίνουν μάχη επιβίωσης ενώ λαϊκίστικοι και ακραίοι συνδυασμοί διεκδικούν να μπουν δυναμικά στην βουλή ανατρέποντας ισορροπίες. Ο λαϊκισμός ενισχύεται καθημερινά, από πρόσωπα χωρίς γνώσεις και χωρίς όραμα. Που υπόσχονται ρήξη με το παλιό, προωθούν την παραπληροφόρηση, εκφράζονται ακραία και μιλούν αποκλειστικά στο θυμικό. Και ενώ φιλοδοξούν να ανατρέψουν το σύστημα είναι ξεπερασμένες εκδοχές αυτού που κατά τα άλλα θέλουν να τιμωρήσουν.
Δεν είναι κυπριακό φαινόμενο ο λαϊκισμός. Ο κόσμος όπως τον ξέραμε έχει αλλάξει. Παρακολουθούμε πόση ζημιά έχει κάνει αλλού. Πως συρρικνώνονται τα ανθρώπινα δικαιώματα, πως αμφισβητείται πλέον το διεθνές δίκαιο και πως επιβάλλεται ο νόμος του ισχυρού. Ενίοτε του επικίνδυνα ισχυρού. Ποιος, όμως, μπορεί να σταθεί αντίβαρο στον λαϊκισμό; Και ποιος μπορεί να αντισταθεί στην εύκολη συνθηματολογία; Γιατί πολιτικά πρόσωπα που κουνούν το δάκτυλο, πρόσωπα που προειδοποιούν για καταστροφές, που αυτοπροσδιορίζονται ως οι σοβαροί που μπορούν να διασφαλίσουν τη σταθερότητα, θα πρέπει πρώτα να κοιταχτούν στον καθρέφτη. Αφού όλο το προηγούμενο διάστημα δεν είχαν καμία συστολή στο να υιοθετήσουν τον ακροδεξιό λόγο. Να ακολουθήσουν αμήχανα την ατζέντα του ΕΛΑΜ. Πουλώντας ανέξοδα πατρίδα, αμφισβητώντας με ευκολία ανθρώπινα δικαιώματα, παίζοντας επικίνδυνα με το συναίσθημα. Και τελικά νομιμοποιώντας την ατζέντα τους.
Ένας μικροπρεπής στόχος επιβίωσης επικράτησε έναντι της θεσμικής τους ευθύνης. Γιατί ένα κόμμα εξουσίας δεν έχει ευθύνη μόνο απέναντι στο ακροατήριό του, αλλά σε ολόκληρη την κοινωνία. Και έτσι ενισχύθηκε το πολύ προβληματικό ερώτημα: καλά είναι αυτοί πιο σοβαροί από τον Φειδία και τους αντισυστημικούς;
Το πολιτικό σύστημα οφείλει να αναλογιστεί την ευθύνη που έχει και να σταθεί ανάχωμα στον φοβικό και καταγγελτικό λόγο. Ο ορθολογισμός, η κοινή λογική προϋποθέτει πολιτική ευθύνη. Η συνέπεια έχει πολιτικό κόστος. Τη στιγμή που η συνθηματολογία είναι εξόχως πιο θελκτική και πιο εύπεπτη. Το ερώτημα είναι ποιος θα μας σώσει από τους λαϊκιστές. Και αν έμεινε κάποιος να σταθεί ανάχωμα και να παλέψει για μία δημοκρατία με εμφανή πλέον τραύματα και προδιαγεγραμμένη πορεία.