The Return of Makarios and the Olive Branch

«Επάνοδος Μακαρίου οδηγεί εις αδελφοκτόνον σπαραγμόν»
Μέρος 7ο
Του Μιχάλη Μιχαήλ
Το προηγούμενο σημείωμα καταγράψαμε, μέσα από τον Τύπο και τις δηλώσεις της εποχής, το εκρηκτικό κλίμα που επικρατούσε στην Κύπρο τις πρώτες εβδομάδες μετά την εισβολή.
Ένα λόγο φορτισμένο, εκδικητικό και βαθιά αποκομμένο από την πραγματικότητα της εθνικής καταστροφής, όπου η ευθύνη μετατοπιζόταν και ο φανατισμός παρουσιαζόταν ως «παλλαϊκή απαίτηση».
Στο νέο κείμενο, η εικόνα αυτή συμπληρώνεται. Φωτίζονται επιπλέον όψεις της ίδιας περιόδου, αποκαλύπτοντας πώς κύκλοι που είχαν συμβάλει στη διάλυση της δημοκρατικής νομιμότητας επεδίωκαν να επιβάλουν τη δική τους αφήγηση, στοχοποιώντας πρόσωπα και διαστρεβλώνοντας έννοιες όπως η ευθύνη, η ηγεσία και η κάθαρση. Η συνέχεια δεν αναιρεί όσα προηγήθηκαν· τα εμβαθύνει και τα καθιστά ακόμη πιο αποκαλυπτικά.
Μακάριος: «Πάντοτε ανοικτή η οδός της επιστροφής μου»
Στις 6 Αυγούστου η «Χαραυγή» δημοσίευσε δήλωση του Μακαρίου, ο οποίος δήλωνε ότι ο δρόμος της επιστροφής του είναι ανοικτός.
Η «Χαραυγή» αναδημοσίευσε δηλώσεις του Μακαρίου στους «Τάιμς», όπου ο Μακάριος δήλωνε ότι θα επανέλθει στην Κύπρο όταν φύγουν εκείνοι οι Έλληνες αξιωματικοί που διενήργησαν το πραξικόπημα. Ξεκαθάριζε παράλληλα ότι αυτό δεν σημαίνει ότι θα επιστρέψει σύντομα. Αναφέρθηκε και στις σχέσεις του με τη νέα ελληνική κυβέρνηση, λέγοντας ότι είναι πολύ καλές και ιδιαίτερα φιλικές με τον πρωθυπουργό Καραμανλή.
Αναφορικά με το Κυπριακό, ο Μακάριος είπε ότι η ελληνοκυπριακή πλευρά πρέπει να επιμένει στην εφαρμογή της απόφασης του Συμβουλίου Ασφαλείας, ότι επιβάλλεται η πλήρης εφαρμογή της εκεχειρίας και η αποχώρηση των ξένων στρατευμάτων. Πρόσθεσε επίσης ότι το κυπριακό Σύνταγμα του 1960 θα πρέπει να αποτελέσει τη βάση των συνομιλιών.
Παράλληλα, σε μήνυμά του μέσω του «Φιλελεύθερου» της 27ης Αυγούστου, ο Μακάριος τόνιζε μεταξύ άλλων ότι: «Αι συνθήκαι επιτάσσουν την ενότητα του λαού και τον συντονισμόν των δυνάμεων. Ηνωμένοι και ομονοούντες, έχοντες δε μετά την πτόσιν της Χούντας την αμέριστον συμπαράστασίν της υπό τον κ. Καραμανλή Ελληνικής Κυβερνήσεως και γενικώς ολοκλήρου του έθνους θα συνηθώμεν να επιζήσωμεν της μεγάλης συμφοράς. Το πνεύμα της αντιστάσεως κατά των εισβολέων και κατακτητών δεν πρέπει να καμφθεί».
Ήταν η πρώτη φορά που ο Μακάριος προετοίμαζε τους Ελληνοκύπριους για την πρόθεσή του να μην προβεί σε τιμωρίες των ενόχων της καταστροφής.
Στο μεταξύ, στην Κύπρο, στις 8 Αυγούστου, ο Γλαύκος Κληρίδης προχώρησε σε ανασχηματισμό της κυβέρνησης, αντικαθιστώντας τους «υπουργούς» που κληροδότησε από την «κυβέρνηση» Σαμψών.
Κληρίδης: Δεν αποκλείεται ανταρτοπόλεμος
Στον «Φιλελεύθερο» της 27ης Αυγούστου διαβάζουμε μια δήλωση του Γλαύκου Κληρίδη, η οποία δεν απέκλειε ανταρτοπόλεμο για απελευθέρωση των κατεχομένων. Πρόκειται για ακριβές κείμενο, όπως έγραφε η εφημερίδα, των δηλώσεων του προεδρεύοντος της Δημοκρατίας. Ο Κληρίδης είχε δηλώσει ότι «Εάν οι Τούρκοι συνεχίσουν την κατοχή των βορείων μερών της Νήσου, τούτο αναποφεύκτως θα προκαλέση σκληράν αντίστασιν εκ μέρους του Κυπριακού Ελληνικού λαού, η δε πιθανότης να προσλάβη η αντίστασις αυτή μορφήν ανταρτοπολέμου δεν δύναται να αποκλεισθεί».
Ντενκτάς: Ολική κατάληψη σε περίπτωση ανταρτοπολέμου
Αντιδρώντας ο Τ/κύπριος ηγέτης Ραούφ Ντενκτάς απείλησε ότι θα εγκαθιδρύσει ανεξάρτητη Τουρκική Δημοκρατία στην Κύπρο εάν η Ελλάδα θέσει το θέμα της κατοχής στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ.
Προειδοποίησε επίσης ότι οι Τούρκοι δυνατόν να επιχειρήσουν να θέσουν υπό έλεγχο ολόκληρη την Κύπρο, εάν οι Έλληνες αρχίσουν ανταρτοπόλεμο στην Κύπρο.
Σύμφωνα με τον «Φιλελεύθερο» της ίδιας ημερομηνίας, «ερωτηθείς περί της πιθανότητος ελληνικού ανταρτοπόλεμου είπε: “Θα πρέπει να περάσουν στην περιοχήν μας και θα ευρεθούν υπό την μπόταν του Τούρκου στρατιώτου. Θα γνωρίζωμεν από πού έρχονται. Η Κύπρος είναι μικρή νήσος. Δυνατόν η τακτική αυτή να μας ωθήσει να επεκτείνωμεν τα σύνορά μας”. Ερωτηθείς πόσον μέρος της Κύπρου δυνατόν να καταληφθεί είπε: “Ίσως ολόκληρη”».
Νέο «όχι» εθνικοφρόνων
Κι ενώ συνέβαιναν όλα αυτά κι ενώ οι πληροφορίες για επιστροφή του Μακαρίου εντείνονταν, εντεινόταν και η αντίδραση των «υγιώς σκεπτόμενων εθνικφρόνων», όπως αποκαλούσε τους πραξικοπηματίες και υποστηρικτές της ΕΟΚΑ Β η εφημερίδα «Μεσημβρινή».
Στις 25 Σεπτεμβρίου 1974 η εφημερίδα, σε κύριο άρθρο της στην πρώτη σελίδα, με τίτλο «Αφυπνίζεται ο λαός μας», εξέφραζε «μεγίστην ικανοποίησιν», διότι οι «υγιείς εθνικόφρονες» σε μεγαλειώδη συγκέντρωση απαίτησαν «να μην επανέλθη ο ολετήρ κύριος Πρώην»!
Η εφημερίδα αναφερόταν σε συγκέντρωση των «εθνικοφρόνων» που την κάλυπτε ως κύριο θέμα στην πρώτη σελίδα κάτω από τον τίτλο «ΕΣΗΣΘΗ Η ΛΕΜΕΣΟΣ» και με υπότιτλο «Εκυριάρχουν τα συνθήματα υπέρ της ενότητος, του Προέδρου Κληρίδη και κατά του εκπτώτου αυτοεξορισθένοτς εθνικού ολετήρος Μακαρίου»!
Σύμφωνα με την εφημερίδα, «τα κυριότερα συνθήματα που εκυριάρχουν κατά την συγκέντρωσιν ήσαν “Μακάριος – Κίσσιγκερ – Ετζεβίτ = Δολοφόνοι της Κύπρου”, “Ζήτω η αιωνία Ελλάς”, “Πρόσφυγες, ο Μακάριος αίτιος της καταστροφής μας”, “Κληρίδης, ο άξιος ηγέτης”, “Ζήτω η ΕΟΚΑ, Ζήτω ο Διγενής”, “Ετζεβίτ = Χίτλερ, Τούρκοι = Ναζί”, και “Αιώνια κατάρα στον καλεστή των Τούρκων για εισβολή”».
Ψήφισμα: Επάνοδος Μακαρίου οδηγεί εις αδελφοκτόνον σπαραγμόν
Η συγκέντρωση ενέκρινε το ακόλουθο ψήφισμα:
«Ημείς οι 20 χιλιάδες “Εθνικόφρονες” της πόλεως και επαρχίας Λεμεσού, οι οποίοι συγκεντρωθήκαμεν σήμερον, 24ην Σεπτεμβρίου, 1974, ημέραν Τρίτην και ώραν 6ην απογευματινήν, εις τον έξωθιτου ξενοδοχείου “Αστήρ” Λεμεσού χώρον, ψηφίζομεν και αποφασίζομεν ομοφώνως όπως:
α) Καλέσωμεν όλους τους Έλληνας της Κύπρου να εκριζώσουν από τις σκέψεις και τας καρδίας των τα μίση και τα πάθη του παρελθόντος και σφίξουν μεταξύ των πραγματικούς και αδελφικούς δεσμούς αγάπης δια να μπορέσουν να βαδίσουν ενωμένοι και ομονοούντες τον δρόμον των ιστορικών καθηκόντων των, δια την σωτηρίαν της πατρίδος μας, δια την εκδίωξιν του ιταμού εισβολέα από τα εδάφη μας, δια την ανεξαρτησίαν μας και δια την αυτοδιάθεσίν μας.
β) Καλέσωμεν την Κυβέρνησιν του Εθνικού Κέντρου, προς το οποίον ημείς οι “Εθνικόφρονες” της Κύπρου προσβλέπομεν και θα προσβλέπομεν πάντοτε με εμπιστοσύνην να προτάξη μακράν της μαρτυρικής Κύπρου την αδελφοκτόνον κατάραν και διχόνοιαν η οποία ακούει στο όνομα Μακάριος, δια να επικρατήσει μεταξύ του καταπονεμένου Λαού η ευλογία της πραγματικής ψυχικής ενότητος την οποίαν τόσον έχει ανάγκην.
γ) Καλέσωμεν τον νέον Πρόεδρον της Κυπριακής Δημοκρατίας, κ. Γλαύκον Κληρίδην να εξουδετερώση τας γνωστάς αιτίας της κακοδαιμονίας του παρελθόντος και να αναλάβη πάραυτα ενεργόν πρωτοβουλίαν και δραστηριότητα προς την κατεύθυνσιν της συνενώσεως και οργανώσεως απάντων των Εθνικοφρόνων δυνάμεων του τόπου μας».
Η πρωτοπόρος εις εθνικούς αγώνας Πιτσιλιά
Η εφημερίδα αναφέρεται και στους κατοίκους της Πιτσιλιάς, γράφοντας ότι «οι κάτοικοι της πρωτοπόρου εις τους εθνικούς αγώνας Πιτσιλιάς, εκλεκτόν τέκνον της οποίας είναι και ο Πρόεδρος Κληρίδης», με ψήφισμά τους προς τον Πρωθυπουργό της Ελλάδας Κ. Καραμανλή «τονίζουν επιγραμματικώς ότι μόνον υπό τον κ. Γλαύκον Κληρίδην είναι δυνατή η ενότης του Κυπριακού Ελληνισμού. Και ζητούν οι κάτοικοι του Αγρού, του Αγίου Ιωάννου, του Αγίου Θεοδώρου, της Κυπερούντας, των Χανδριών και μαζί με αυτούς όλοι οι Έλληνες της Κύπρου, να μην επανέλθη εις την μαρτυρικήν Πατρίδα ο ολετήρ κύριος Πρώην».
Κομμουνιστικά καθάρματα
Ενδιαφέρον παρουσιάζει και μια άλλη είδηση στην ίδια εφημερίδα, με τίτλο «Κομμουνιστικά καθάρματα ήρωες επεισοδίου ψες στην Έγκωμην».
Το κείμενο έγραφε ότι: «Υστερικές γυναίκες κομμουνιστών υπήρξαν ψες πρόξενοι αναταραχής εις την Έγκωμην Λευκωσίας, όταν κατασκεύαζον κόλλαν (γόμαν) δια την επικόλλησιν φωτογραφιών του κ. Πρώην.
Συγκεκριμένως αι “κυρίαι” αυταί συνωδευόμεναι από νεαρούς ανήλθον εις μίαν βεράνταν οικίας του προαστείου και προσεπάθησαν να τοιχοκολλήσουν φωτογραφίες του εκπτώτου ηγέτου των.
Ο ιδιοκτήτης της οικίας ανέστη και ημπόδισε τα κομμουνιστικά καθάρματα να λερώσουν τους τοίχους, οπότε οι νυκτόβιοι ήρχισαν να απειλούν.
Ο ιδιοκτήτης της οικίας κατήγγειλε το επεισόδιον εις την Αστυνομίας και εις την Εθνικήν Φρουράν, άνδρες των οποίων εξεδίωξαν τα κομμουνιστικά “ππεχλιβάνια” από την ξένην οικίαν».
Από όσα αναφέρουμε, προκύπτουν δύο δεδομένα.
Η «εθνικόφρονη» παράταξη είχε από τον Αύγουστο – Σεπτέμβριο αποφασίσει να συμπορευτεί με τον μέχρι πρότινος πολιτικό αντίπαλό της, Γλαύκο Κληρίδη, τον οποίον αποκαλούσε άξιο και Πρόεδρο αντί προεδρεύοντα.
Όλα όσα αναφέρουμε καταδεικνύουν το έκρυθμο της κατάστασης, με τους πραξικοπηματίες να θεωρούν ότι ήταν εξουσία και δεν ήταν σε καμιά περίπτωση διατεθειμένοι να την παραδώσουν.
ΛΕΖΑΝΤΕΣ
1. Η πρώτη σελίδα της «Μεσημβρινής», για την οποία αναφερόμαστε στο κείμενο.
2. Το μίσος της εφημερίδας «Μεσημβρινή» εναντίον του Μακαρίου συνεχιζόταν ανένδοτο. Δημοσίευσε αυτή τη φωτογραφία με τη λεζάντα «Μια εύγλωττος φωτογραφία του Μακαρίου μετά της σεξοβόμβας Ράκελ Ουέλτς, η οποία είχε επισκεφθεί κατά το παρελθόν την Κύπρο και κατά παράκλησιν του τέως Αρχιεπισκόπου τον επεσκέφθη δι’ αγνώστους λόγους. Αυτό το παρελθόν νοσταλγεί ο δικτάτωρ. Ούτε το σχήμα του δεν εσέβετο».