Posthumous Reputation, Truth, and the Courage of Solution

Του Σάββα Ηλιοφώτου*
Γράφω αυτό το κείμενο γνωρίζοντας ότι δεν θα είναι αρεστό σε όλους. Όμως το Κυπριακό δεν λύνεται με το να είμαστε αρεστοί. Λύνεται μόνο αν είμαστε ειλικρινείς – πρώτα με τον εαυτό μας. Ποτέ δεν είναι αργά για μια επαναξιολόγηση των απόψεων μας. Η ζωή είναι δυναμική και όχι στατική. Πέρασαν πενήντα ένα χρόνια από την εισβολή.
Στην Κύπρο μάθαμε να κρίνουμε τους ηγέτες μας με βάση τις προθέσεις, τα συνθήματα και τις δηλώσεις «πατριωτισμού». Όχι με βάση το αποτέλεσμα. Κι όμως, η ιστορία δεν καταγράφει προθέσεις. Καταγράφει πράξεις. Και κυρίως καταγράφει λύσεις – ή την απουσία τους.
Η Τουρκία δεν είναι εξωτερικός παράγοντας. Είναι κυρίαρχο μέρος του προβλήματος. Εισέβαλε στρατιωτικά στην Κύπρο, εκμεταλλευόμενη το προδοτικό πραξικόπημα, και διατηρεί μέχρι σήμερα στρατό κατοχής. Αυτή η ιστορική αλήθεια δεν επιδέχεται συμψηφισμούς ούτε ωραιοποιήσεις. Από την άλλη πενήντα ένα χρόνια περιμένουμε να στηθεί στον τοίχο για το έγκλημα της και αυτή ολοένα και κάθεται σε περισσότερα τραπέζια ως ειρηνοποιός και σημαντικός εταίρος όπως την ονομάζουν.
Η αναγνώριση αυτής της αλήθειας, μας βοηθά να αναλάβουμε τη δική μας ευθύνη. Για δεκαετίες, μας βόλεψε να φορτώνουμε στην Τουρκία ολόκληρο το αδιέξοδο. Όχι για να αποδοθεί δικαιοσύνη, αλλά για να αποφύγουμε τη δύσκολη αυτοκριτική. Έτσι, το αδιέξοδο έγινε κανονικότητα και η κανονικότητα πολιτική στρατηγική.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, επανέρχονται σήμερα συνθήματα και πολιτικές που δοκιμάστηκαν στον χρόνο και απέτυχαν. Ελλάς-Κύπρος- Ένωση, η Κύπρος είναι ελληνική, κράτος ενιαίο και ευρωπαϊκό και πολλά άλλα. Πολιτικές που δεν έσωσαν την πατρίδα, αλλά συνέβαλαν στη διχοτόμηση. Κι όμως, παρουσιάζονται ξανά ως δήθεν πατριωτική συνέπεια, λες και δεν μεσολάβησαν δεκαετίες κατοχής, τετελεσμένων και παγίωσης της διαίρεσης.
Υπήρξαν ηγέτες που μίλησαν για πατρίδα με μεγάλα λόγια και μικρές πράξεις. Που υποσχέθηκαν ότι δεν θα την παραδώσουν «ελάττω», αλλά την παρέδωσαν άλυτη, διαιρεμένη και παγωμένη στον χρόνο. Η Ιστορία, όσο κι αν καθυστερεί, στο τέλος καταγράφει αποτελέσματα – όχι προθέσεις.
Υπάρχουν ακόμη εκείνοι που μιλούν και γράφουν σαν να μην συνέβηκε τίποτα στην Κύπρο. Που αναζητούν μια λύση καλύτερη κι από τη Ζυρίχη, αγνοώντας ότι ο χρόνος δεν δουλεύει υπέρ μας. Θέλουν να αγνοούν ότι ο αγώνας της ΕΟΚΑ κατέληξε σε ένα κράτος δικοινοτικό με πολιτική ισότητα με τους Τουρκοκύπριους και με δικαίωμα βέτο για όλα τα ζητήματα. Κάθε επιμονή μας για «καλύτερη λύση» δεν μας επιστρέφει στο σημείο εκκίνησης· μας απομακρύνει ακόμη περισσότερο από αυτό.
Υπάρχει, όμως, και μια πιο ύπουλη αντίφαση: εκείνοι που δηλώνουν υπέρ της ομοσπονδιακής λύσης, αλλά σε κάθε κρίσιμη παράμετρο απαιτούν στοιχεία ενιαίου κράτους. Που απολαμβάνουν –και δικαίως– τη συμμετοχή μας στην ομοσπονδιακή Ευρώπη, όπου ένα μικρό κράτος έχει ίσα δικαιώματα, ισότιμη φωνή και ακόμη και δικαίωμα βέτο, αλλά αρνούνται την ίδια λογική στο εσωτερικό της χώρας.
Αυτή η αντίφαση δεν είναι θεωρητική. Είναι πολιτικά παραλυτική. Γιατί όταν αρνείσαι στην πράξη την πολιτική ισότητα που αποδέχεσαι διεθνώς, δεν οδηγείσαι σε καλύτερη λύση. Οδηγείσαι με μαθηματική ακρίβεια στη μόνιμη διχοτόμηση.
Κάθε φορά που άνοιξε ένα παράθυρο ευκαιρίας, προτιμήσαμε τη βεβαιότητα της καταγγελίας από το ρίσκο της λύσης. Είπαμε ότι «η Τουρκία δεν θέλει λύση». Ίσως. Αλλά ποτέ δεν απαντήσαμε καθαρά αν εμείς ήμασταν έτοιμοι να τη διεκδικήσουμε πραγματικά. Γιατί το να θέλεις λύση σημαίνει να προετοιμάζεις την κοινωνία, να λες δύσκολες αλήθειες και να αναλαμβάνεις ευθύνη.
Όσοι μιλούν σαν να μην συνέβηκε τίποτα το 1974, όσοι αναζητούν ιδανικές λύσεις σε μια χώρα μισή και υπό κατοχή, όσοι δηλώνουν υπέρ της ομοσπονδίας αλλά απαιτούν στην πράξη ενιαίο κράτος, δεν κρατούν ψηλά τον πήχη. Τον μετακινούν συνεχώς πιο μακριά, μέχρι να μην φτάνεται.
Η άρνηση της πολιτικής ισότητας στο εσωτερικό, την ώρα που απολαμβάνουμε πλήρη ισοτιμία και δικαίωμα βέτο στην Ευρώπη, δεν είναι αρχή. Είναι αντίφαση. Και αυτή η αντίφαση μας καθηλώνει στο στάτους κβο.
Η Ιστορία δεν θα μας κατηγορήσει επειδή συμβιβαστήκαμε. Θα μας κατηγορήσει επειδή κρυφτήκαμε πίσω από τον φόβο της λύσης.
Η Κύπρος δεν χρειάζεται άλλον έναν διαχειριστή της ήττας. Χρειάζεται έναν ηγέτη λύσης. Και μόνο αυτός θα έχει, στο τέλος, το δικαίωμα να μιλά για υστεροφημία.
Ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης ομιλεί και συμπεριφέρεται ως να είναι έτοιμος να πει το ναι στον συμβιβασμό. Την ίδια ώρα, θερμαίνεται στην θερμοκοιτίδα που του προσφέρει το ΕΛΑΜ με τις βρικολακιασμένες θέσεις στο κυπριακό που είναι οι ίδιες που μας οδήγησαν εδώ που είμαστε και που μόνο σε χειρότερη θέση μπορούν να μας οδηγήσουν σήμερα. Τα υπόλοιπα κόμματα της συμπολίτευσης, ΕΔΕΚ-ΔΗΚΟ-ΔΗΠΑ, πολιτεύονται μεταξύ του ονείρου και του εφιάλτη. Ο ΔΗΣΥ και το ΑΚΕΛ που λογικά θα έπρεπε να θωρακίζουν τον Πρόεδρο Χριστοδουλίδη ο οποίος στην πράξη κινείται κοντά στις δικές τους γραμμές στο κυπριακό, απομακρύνονται λιγουρευόμενοι τα ιμάτια της εξουσίας έναντι οιουδήποτε τιμήματος, ακόμα και της λύσης του κυπριακού. Μιας λύσης που δεν τολμούν να πουν το όνομα της φοβούμενοι την αντίδραση των όσων γέμισαν τα μυαλά με φούμαρα όλα τα προηγούμενα χρόνια.
Έστω και τώρα. Κάλιο αργά παρά ποτέ· ας αρχίσει ο Πρόεδρος για κάθε απόφαση που παίρνει να σκέφτεται ότι είναι Πρόεδρος όλων των κυπρίων ·Ελλήνων και Τούρκων · εκεί που η απόφαση θα αφορούσε και τους Τουρκοκύπριους εάν είμασταν σε ομοσπονδιακό καθεστώς, ας επιδιώκει να παίρνει την άποψη του Τουρκοκύπριου Ηγέτη ακόμα και εάν εκ των προτέρων γνωρίζει ότι δεν θα του την δώσει.
Πρέπει να σπάσουμε τον πάγο και ρίξουμε το τοίχος της διχοτόμησης κάτω ·όχι με την αδράνεια αλλά με την δράση ·την ενοποιητική και όχι την διαχωριστική.
Η λύση συλλαμβάνεται ως όνειρο και γεννιέται με την δράση. Την δράση μακριά από την πεπατημένη που μάθαμε.
*Πρώην Δήμαρχος Στροβόλου