Στο στρατόπεδο συγκέντρωσης Μαουτχάουζεν, υπήρχε μια τεράστια πλατιά πέτρινη σκάλα, που ανέβαινε σε ένα λόφο, προς το περιτοίχισμα του στρατοπέδου. Οι ναζί την χρησιμοποιούσαν κατά περιόδους ως μέσο διαλογής των κρατουμένων: Τους υποχρέωναν να την ανεβαίνουν, μεταφέροντας μεγάλες πέτρες από τα παρακείμενα λατομεία γρανίτη. Όσοι άντεχαν την πολύωρη δοκιμασία επιλέγονταν για βαριές εργασίες. Όσοι δεν τα κατάφερναν, εκτελούνταν.
Οι βαριές πέτρες ήταν το μεγάλο στοίχημα επιβίωσης. Ο Ιάκωβος Καμπανέλης, που επέζησε από αυτή τη δοκιμασία, έγραψε τους στίχους του μνημειώδους έργου του Μίκη Θεοδωράκη «Μαουτχάουζεν».
Με απολογητική διάθεση για τον ιερόσυλο παραλληλισμό (απέναντι στους νεκρούς του Μαουτχάουζεν και στα εκατομμύρια νεκρών σε όλα τα στρατόπεδα συγκέντρωσης), αισθάνομαι ότι εμείς οι Ελληνοκύπριοι του 2026, είμαστε μπροστά σε ένα σωρό από μεγάλες βαριές πέτρες. Τις οποίες θα πρέπει να μεταφέρουμε στην κορυφή της «σκάλας της πλατιάς», αν θέλουμε να επιβιώσουμε.
Όλα δείχνουν ότι δύσκολα θα τα καταφέρουμε. Αλλά, αν έχουμε κάποια πιθανότητα, θα πρέπει να ξέρουμε τουλάχιστον το βάρος κάθε μιας από αυτές.
Το μόνο ζωντανό «σχέδιο»
Δοκιμάσαμε την ένωση. Δεν μας βγήκε, για αντικειμενικούς λόγους. Κερδίσαμε ανεξαρτησία, ενιαίο κράτος με συνδιοίκηση, δεν μας άρεσε. Δοκιμάσαμε να το μετατρέψουμε σε ελληνοκυπριακό κράτος, δεν μας βγήκε. Χούντα και Τουρκία έβλεπαν ως μόνη λύση τη διχοτόμηση/ διπλή ένωση. Δεν τη θέλαμε – καλώς. Και μετά το 1974 δεχτήκαμε την ομοσπονδία· οι περισσότεροι όμως έχοντας πάντα στο μυαλό ένα κράτος ελεγχόμενο από εμάς – και με τους Τουρκοκυπρίους μόνο με μειονοτικά δικαιώματα. Δοκιμάσαμε χίλιους τρόπους να ξεγελάσουμε την πραγματικότητα για να το επιβάλουμε, ούτε αυτό μας βγαίνει.
Έτσι φτάσαμε στο σήμερα. Όπου υπάρχει από τη μια η άποψη να δοκιμάσουμε ειλικρινά την ομοσπονδιακή λύση, και από την άλλη η άποψη «να μείνουμε όπως είμαστε, έστω με άμεσο κίνδυνο τη διχοτόμηση».
Προκειμένου να επιβιώσει ο ελληνισμός στην Κύπρο, η μόνη λύση είναι η ομοσπονδία. Αλλά υπάρχουν και αυτοί που διαφωνούν. Πιστεύουν ότι η παραμονή μας στο σημερινό καθεστώς είναι η εγγύηση επιβίωσης. Τους διαψεύδουν όμως δύο πράγματα: (α) Το «να μείνουμε όπως είμαστε» σημαίνει στην πράξη τουλάχιστον αποδοχή της οριστικής διχοτόμησης. (β) Πληθυσμιακά, στο νησί Κύπρος, οι Ελληνοκύπριοι είναι σήμερα μειονότητα, και μάλιστα με καθοδική ποσοστιαία τάση.
Άρα, η λογική (όχι η μεταφυσική, η πραγματική) λέει: είτε δικοινοτική ομοσπονδία, είτε αφανισμός.
Αλλά…
Για να φτάσουμε στην επίτευξη ομοσπονδιακής λύσης έχουμε να κουβαλήσουμε κάποιες βαριές πέτρες:
1. Η πέτρα της μεταφυσικής. Θα πρέπει να πειστούν όσοι ερμηνεύουν την Ιστορία και το Σήμερα με μεταφυσικούς όρους («ο Ελληνισμός είναι αιώνιος, θα επιβιώσει», «έχουμε τη θεία χάρη που θα μας βοηθήσει» κλπ.). Ακούγεται εύκολο αλλά δεν είναι. Η μεταφυσική είναι ριζωμένη σε κάθε πτυχή της σκέψης του ελληνοκυπριακού λαού. Θέλει πολλή συνειδητή δουλειά για να υποχωρήσει.
2. Η πέτρα της άρνησης. Έχουμε παράδοση πάνω από έναν αιώνα: Αντιστεκόμαστε σε ότι λένε οι συνθήκες γύρω μας, αρνούμαστε να δεχτούμε την πραγματικότητα. Για παράδειγμα, επί 65 χρόνια προσπαθούμε να «ξεγελάσουμε» την πραγματικότητα, επιδιώκοντας ένα αποκλειστικά Ελληνοκυπριακό Κράτος στην Κύπρο. Ό,τι και να λέει το σύμπαν γύρω μας, όσες φορές κι αν αποτύχαμε – με καταστροφικά αποτελέσματα.
3. Η πέτρα της συνήθειας: Εδώ και 62 χρόνια ζούμε και κυβερνούμε την Κύπρο – τη μισή έστω – μόνοι μας. Έχουμε εγκλωβιστεί στη σχέση αποκλειστικής ιδιοκτησίας με τους θεσμούς, τους νόμους, την καθημερινότητα. Η νόρμα δεν είναι η συνεργασία, η συνδιαλλαγή, η ομαδικότητα. Η νόρμα είναι η ιδιοκτησιακή σχέση με το κράτος. Και η ασυδοσία όλων μας σε αυτό το κράτος. Πώς μετά από 62 χρόνια να το «μοιραστείς» αυτό το κράτος; Και προπάντων, πώς θα δεχτείς έλεγχο και περιορισμούς σ’ αυτή την «κανονικότητα» της ασυδοσίας;
Οι άλλοι γρανίτες
Το πρόβλημα δεν σταματά εδώ. Υπάρχουν και άλλες πέτρες που πρέπει να σηκώσουμε. Φαινομενικά μικρότερες, αλλά εξίσου βαριές:
• Το πολιτικό προσωπικό: Στο μεγαλύτερο μέρος του, το πολιτικό προσωπικό είναι τέκνο ενός μονοκοινοτικού κράτους, όπου η συνήθεια της ιδιοκτησίας της εξουσίας είναι σύμφυτη με την πολιτική του σταδιοδρομία. Μια μερίδα του μάλιστα, χωρίς την ύπαρξη του κυπριακού θα μείνει «άνεργο». Αυτό το προσωπικό δύσκολα πείθεται να δει κατάματα τα όρια του σημερινού στάτους κβο, και να σχεδιάσει στα σοβαρά μια στρατηγική στις ράγιες της ομοσπονδιακής λύσης.
• Η μεταστροφή μπροστά στο συγκεκριμένο : Σε περιόδους νηνεμίας στο κυπριακό, η πλειονότητα πολιτικού προσωπικού και πολιτών δηλώνουν υπέρμαχοι της ομοσπονδιακής λύσης. Μέχρι ακόμη και ο Ν. Χριστοδουλίδης! Μόλις όμως εμφανιστεί μπροστά μας ένα συγκεκριμένο πλαίσιο, ο φόβος του καινούργιου, η αίσθηση του μη αποκλειστικού ελέγχου που έχουμε σήμερα κ.λ.π., μεταστρέφουν πολλούς πολιτικούς και πολίτες. Έτσι, αποστασιοποιούνται από το συγκεκριμένο και αναζητούν δήθεν τη λύση με «σωστό περιεχόμενο».
• Οι εξαρτήσεις από τα εσωτερικά κέντρα : Σημαντικό τμήμα του πολιτικού προσωπικού είναι εξαρτημένο για την πολιτική του επιβίωση από ένα ισχυρό σύστημα παράλληλης εξουσίας στο εσωτερικό: Οικονομικά συμφέροντα που θα θιγούν καίρια από τη λύση, ΜΜΕ ελεγχόμενα από κύκλους κατά της λύσης, διπλωμάτες, διαμορφωτές της κοινής γνώμης κ.λ.π. που βρίσκονται στην ίδια κατηγορία. Όλο αυτό το πλέγμα εργάζεται συστηματικά για τη δημιουργία κουλτούρας κατά της λύσης και για δημιουργία συνθηκών τέτοιων που να την αποτρέπουν.
• Οι εξωτερικές παρεμβάσεις: Παρόμοιο λόμπι για τις ελληνοτουρκικές σχέσεις και το Κυπριακό υπάρχει και στην Ελλάδα. Αυτό, μονίμως κάνει δύο πράγματα: (α) Σε κρίσιμες στιγμές δημιουργεί σοβαρές αναστολές στην εκάστοτε ελληνική κυβέρνηση να συνδράμει τις δυνάμεις της λύσης στην Κύπρο. (β) Ενισχύει με κάθε τρόπο – ιδιαίτερα με την αναπαραγωγή ψευδών «πληροφοριών» – τις φίλιες σ’ αυτό δυνάμεις ανάμεσα στους Ελληνοκύπριους. Ιδιαίτερα σε κρίσιμες φάσεις. Σε αυτές μάλιστα τις φάσεις (π.χ. 2004, 2010, 2016-17) πολύ καταλυτικές ήταν και παρεμβάσεις από λόμπι άλλων χωρών, όπως της Ρωσίας και του Ισραήλ.
Η υπεκφυγή μας…
Στους εξωγενείς παράγοντες έχουμε σίγουρα και τον ισχυρό λόγο της Τουρκίας στα κατεχόμενα και τα συμφέροντά της. Και την πέτρα της εκτίμησης της Άγκυρας ότι δεν θέλουμε πραγματικά λύση ομοσπονδίας.
Ο κατάλογος περιέχει και πολλές άλλες πέτρες. Από την υποβάθμιση του Κυπριακού στις προτεραιότητες, μέχρι την κανονικοποίηση των ακροδεξιών αντιλήψεων. Θα λέγαμε μάλιστα ότι σήμερα, όποια πολιτική δύναμη προτάσσει δυναμικά τη λύση ομοσπονδίας, τείνει σχεδόν να αποξενωθεί. Γι’ αυτό και βαδίζουμε στις πρώτες βουλευτικές εκλογές μετά το 1974 όπου το κυπριακό είναι εντελώς εκτός προεκλογικής ατζέντας.
Όλα τα πιο πάνω δεν είναι πηγή απαισιοδοξίας. Η αναγνώρισή τους και η συνειδητοποίηση της κατάστασης είναι το πρώτο και απαραίτητο στάδιο, αν έχει πράγματι αποφασίσει κάποιος να ανεβεί «τη σκάλα την πλατιά».
Η άλλη επιλογή είναι η υπεκφυγή: «Εγώ και ο διπλανός μου θέλουμε λύση, άρα σχεδόν την πετύχαμε. Η σκάλα είναι μικρή και οι πέτρες ανάλαφρες. Όπου να ΄ναι θα την ανεβούμε»…
Το Καλάθι
• …με τους «πράκτορες» (1): Πρώην (υποτίθεται) ηγετικά στελέχη των μυστικών υπηρεσιών του Ισραήλ καταδικάστηκαν ερήμην στη Ρουμανία για παράνομες παρακολουθήσεις και επηρεασμό των εξελίξεων στη χώρα. Οι ίδιοι, πριν από μερικές μέρες, αποκαλύφθηκε ότι διαδραμάτισαν σημαντικό ρόλο στην αποδυνάμωση του φιλοευρωπαϊκού κυβερνώντος συνασπισμού στη Σλοβενία, και στην εκλογική άνοδο του δεξιού κόμματος, το οποίο τάσσεται φανατικά υπέρ του Τραμπ. Από την κορυφή αυτή του παγόβουνου που αποκαλύφθηκε, μπορούμε κάλλιστα να υποθέσουμε τι έκανε και τι κάνει το Ισραήλ στην «αυλή» του, την Κύπρο…
• …με τους «πράκτορες» (2): Όταν ξέσπασε το βίντεογκεϊτ, πάνω στον πανικό, από την κυβέρνηση, λέχθηκε ότι το μισό εκατομμύριο που κατέθεσε αμερικανός επιχειρηματίας, ο οποίος ήταν σε επικοινωνία με τον διευθυντή του γραφείου του Προέδρου, θα πήγαινε σε εκπαιδευτικά προγράμματα. Από έρευνα του βουλευτή Χρίστου Χριστοφίδη, προέκυψε ότι τα λεφτά αυτά αγνοούνται. Ούτε από το Υπουργείο Οικονομικών πέρασαν, ούτε στο Υπουργείο Παιδείας κατέληξαν. Έτσι απλά!
• …με τους «πράκτορες» (3): Ο Πρόεδρος κάλεσε την τουρκοκυπριακή κοινότητα να ενταχθεί στην Κ.Δ. (για να έχει λόγο στο μέλλον των βάσεων)! Επιστροφή στη λύση της Ζυρίχης δηλαδή. Την επομένη, η πλειονότητα των ΜΜΕ πρόβαλε εκτενώς την εσπευσμένη συνάντηση με τον Ντιάν της ΟΥΝΦΙΚΥΠ και την αποστολή επιστολής στον Τ. Ερχιουρμάν για συνάντηση. Και τα δύο με αντικείμενο την επανέναρξη συνομιλιών για λύση ΔΔΟ! Και ούτε γάτα, ούτε ζημιά.
Politis
The Stones 'on the Steep Stairs'
The article uses a metaphor from the Mauthausen concentration camp, where prisoners were forced to carry heavy stones up a steep staircase, as an allegory for the challenges facing Hellenism in Cyprus. The “heavy stones” symbolize the obstacles that must be overcome for the survival of Hellenism, such as the metaphysical perception of history, the denial of reality, and the lack of consensus on a federal solution. The author argues that the only realistic solution for the survival of Hellenism in Cyprus is a bi-communal federation, but requires a conscious effort to address the obstacles standing in the way of its achievement. Remaining in the current status quo is considered to lead to a permanent partition.
