Ανισότητα πλούτου στην Κύπρο: Ανατράπηκαν τα πάντα – Ιστορικό υψηλό

Τα τελευταία χρόνια στην Κύπρο, ως αποτέλεσμα και της τραπεζικής κρίσης του 2012 -2013, έχουν δυστυχώς ανατραπεί σε μεγάλο βαθμό οι ισορροπίες στην αγορά εργασίας.
Παρά τις εντυπωσιακές επιδόσεις της οικονομίας σε ό,τι αφορά την αύξηση του ΑΕΠ, οι απολαβές παρέμειναν συρρικνωμένες. Ενδεικτικά είναι τα στοιχεία τόσο της Στατιστικής Υπηρεσίας Κύπρου όσο και της Eurostat, τα οποία παρουσιάζουν μια διαφορετική διάσταση του προβλήματος σε ό,τι αφορά τις απολαβές, την κερδοφορία των επιχειρήσεων αλλά και της διαχρονικής τάσης των ανισοτήτων στη χώρα μας.
Η Κύπρος στο τέλος του 2024 κατέγραψε τον δεύτερο υψηλότερο ρυθμό ανάπτυξης ανάμεσα στις χώρες της Ευρωζώνης, ενώ η χώρας μας για το ίδιο έτος είχε την τρίτη μεγαλύτερη παραγωγικότητα ανά εργαζόμενο στην Ευρωζώνη.
Την ίδια ώρα, όμως, η Κύπρος ήταν έκτη από το τέλος σε ό,τι αφορά τις απολαβές εργαζομένων ως προς το ΑΕΠ, ανάμεσα στις χώρες της Ευρωζώνης.
Το ίδιο ίσχυε και για το 2018. Το αναφέρω αυτό γιατί όταν το συνδικαλιστικό κίνημα, τότε, υποστήριζε ότι οι αριθμοί ευημερούν ενώ οι πολίτες τα βρίσκουν σκούρα, κάποιοι μάς χαρακτήριζαν υπερβολικούς.
Αυτά από μόνα τους αποτελούν μια αντίφαση και καταδεικνύουν ότι η ανάπτυξη των τελευταίων ετών δεν ήταν δίκαιη αλλά τουναντίον ήταν ανάπτυξη η οποία ωφέλησε ορισμένους.
Είναι γι’ αυτό τον λόγο που ως συνδικαλιστικό κίνημα θέσαμε ψηλά στην ατζέντα των προτεραιοτήτων μας πολιτικές ενίσχυσης των εισοδημάτων, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά τα χαμηλά και μεσαία εισοδηματικά στρώματα.
Σε ό,τι αφορά τα μεσαία εισοδηματικά στρώματα η φορολογική μεταρρύθμιση, με την αύξηση του αφορολόγητου ποσού στις 22.000 ευρώ, με τις φορολογικές εκπτώσεις για τέκνα, για τόκους ιδιοκατοίκησης ή ενοίκιο, αναμφίβολα προσφέρει έναν καλό μηχανισμό για ελάφρυνση της μεσαίας τάξης.
Ωστόσο, πρόκληση για τα επόμενα έτη θα είναι να διατηρηθεί η κοινωνική συνοχή, εάν λάβουμε υπόψη μας πως στην Κύπρο η φορολογία εισοδήματος είναι λιγότερο προοδευτική (δηλαδή πιο λίγο βάρος επωμίζονται τα υψηλότερα φορολογικά στρώματα) εάν τη συγκρίνουμε με άλλα κράτη της ΕΕ. Αυτό άλλωστε δεν το λέει μόνο το συνδικαλιστικό κίνημα αλλά και η ίδια η Κομισιόν, στην έκθεση της τον Ιούνιο του 2025 και -είτε το θέλουν κάποιοι είτε όχι- οι εισοδηματικές ανισότητες μειώνονται μέσω φορολογικής πολιτικής και κοινωνικών μεταβιβάσεων.
Σύμφωνα με την έκθεση της Κομισιόν για την Κύπρο, η εισοδηματική ανισότητα, μετρημένη στη βάση του συντελεστή Gini, μετά τη φορολόγηση και τις κοινωνικές μεταβιβάσεις στο τέλος του 2023 μειώθηκε κατά 4.5 μονάδες, ενώ η μέση επίδραση σε ευρωπαϊκό επίπεδο ήταν στο 7.7. Αυτό οφείλεται αφενός στη λιγότερο προοδευτική φορολόγηση του εισοδήματος στην Κύπρο σε σχέση με άλλα κράτη της ΕΕ και αφετέρου στις περιορισμένες κοινωνικές δαπάνες, όπως ορθώς αναφέρει η Κομισιόν.
Την ίδια ώρα φαίνεται πως η Κυβέρνηση με την πρόσφατη απόφαση της για εθνικό κατώτατο μισθό στα 1088 ευρώ (που, αν εξαιρέσει κάποιος και την ΑΤΑ, η τελική απόφαση είναι για 1068 ευρώ, δηλαδή 35 ευρώ πάνω από το χρηματικό όριο της φτώχειας του 2024) έβαλε στο περιθώριο τους χαμηλόμισθους. Αυτή η απόφαση αναμφίβολα αποτελεί ταφόπλακα σε αυτή την ομάδα των εργαζομένων. Ουσιαστικά η κυβέρνηση με αυτή την ετεροβαρή της απόφαση έχει αυξήσει τον κίνδυνο διεύρυνσης της φτώχειας και ενδεχομένως των εισοδηματικών ανισοτήτων.
Ανισότητα πλούτου
Σε ό,τι αφορά τις ανισότητες, θα πρέπει να αναφέρουμε πως η Κύπρος δεν αντιμετωπίζει μέχρι στιγμής σοβαρό πρόβλημα ανισότητας εισοδήματος αλλά κυρίως ανισότητας πλούτου (οι δυο αυτοί δείκτες είναι διαφορετικοί).
Τα τελευταία στοιχεία τόσο της Στατιστικής Υπηρεσίας Κύπρου όσο και της Eurostat για την ανισότητα εισοδήματος καταδεικνύουν ότι στο τέλος του 2024 ο δείκτης βρίσκεται στο 30.1, ενώ να σημειωθεί ότι το 2014 εν μέσω μέτρων σκληρής λιτότητας όπως το πάγωμα της ΑΤΑ, περικοπών δημόσιων δαπανών και μισθών, η εισοδηματική ανισότητα ήταν πολύ υψηλότερη αφού ο δείκτης ανήλθε στο σημείο ρεκόρ του 34.8 (όσο πιο υψηλός είναι ο δείκτης τόσο μεγαλύτερη είναι και η ανισότητα εισοδημάτων).
Δυστυχώς, το ίδιο δεν μπορούμε να πούμε και για την ανισότητα πλούτου, αφού με βάση τα στοιχεία της Παγκόσμιας Βάσης Δεδομένων για την Ανισότητα (World Inequality Database), τα δεδομένα είναι πολύ διαφορετικά και δραματικά. Το πιο κάτω γράφημα καταδεικνύει τις πραγματικότητες στην Κύπρο του σήμερα.
Πηγή: World Inequality Database
Σε σχέση με την ανισότητα εισοδήματος, το πλουσιότερο 10% «κατείχε» στο τέλος του 2024 το 22.1% του εθνικού εισοδήματος (μετά από οποιαδήποτε φορολόγηση) και η πορεία αυτή είναι καθοδική. Να σημειωθεί πως σε ευρωπαϊκό επίπεδο αυτό το ποσοστό είναι γύρω στο 36%. Ωστόσο, σε ό,τι αφορά την ανισότητα πλούτου, έχουν ανατραπεί τα πάντα. Η Κύπρος καταγράφει ιστορικό υψηλό. Στο τέλος του 2024 το πλουσιότερο 10% «κατείχε» το 66.6% του πλούτου της χώρας. Ενδεχομένως αυτό να οφείλεται και στην τραπεζική κρίση του 2013 και την κάθοδο επενδυτικών ταμείων, όταν πέρασαν στα χέρια τους χιλιάδες περιουσίες, με την ανάλογη ανακατανομή πλούτου.
Επομένως, εάν η Κυβέρνηση δεν θέλει να ανατρέψει και τις ισορροπίες σε ό,τι αφορά την ανισότητα εισοδημάτων, θα πρέπει να ακολουθήσει πολιτικές οι οποίες να ενισχύουν τα εισοδήματα των χαμηλόμισθων.
Η πρόσφατη απόφαση για εθνικό κατώτατο μισθό των 1088 ευρώ είναι ανεπαρκής. Η Κυβέρνηση θα πρέπει να διερωτηθεί εάν με τέτοιες εντυπωσιακές οικονομικές επιδόσεις, όπως περιγράφηκαν στην αρχή, δεν έχρηζε ουσιαστικής βελτίωσης ο κατώτατος μισθός, τότε πότε χρήζει;
Τέλος, η Κυβέρνηση, σε συνεργασία με τους κοινωνικούς εταίρους, θα πρέπει να καταρτίσει σχέδιο δράσης για επέκταση των συλλογικών συμβάσεων, στο πλαίσιο και της πρόσφατης επιβεβαιωτικής απόφασης της 11ης Νοεμβρίου 2025 του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου. Είναι το πρώτο και ελάχιστο βήμα το οποίο θα πρέπει να κάνει με το νέο έτος, για έμπρακτη και ουσιαστική στήριξη των εργαζομένων.
* Υπεύθυνος – Τμήμα Οικονομικών Μελετών ΣΕΚ