«Από τη Θεσμική Σιωπή στη Θεσμική Ευθύνη»

Στην Κύπρο, στη Βουλή των Αντιπροσώπων, ισχύει ο Κώδικας Αρχών και Κανόνων Δεοντολογίας
Του Κώστα Α. Κωνσταντίνου
Η συζήτηση για τη βία κατά των γυναικών επανέρχεται δυναμικά στη δημόσια σφαίρα. Παράλληλα, τα αρμόδια φόρα έχουν ήδη εστιάσει ειδικότερα στα φαινόμενα βίας που αντιμετωπίζουν γυναίκες πολιτικοί. Η πρόσφατη Συγκριτική Μελέτη (Νοέμβριος 2025), που εκπονήθηκε από την Επιτροπή Ισότητας των Φύλων στην Απασχόληση και την Επαγγελματική Εκπαίδευση και τιτλοφορείται «Από τη Θεσμική Σιωπή στη Θεσμική Ευθύνη», αποσκοπεί στη χαρτογράφηση των πρακτικών που εφαρμόζονται σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο στα Κοινοβούλια για την πρόληψη και την αντιμετώπιση της σεξουαλικής παρενόχλησης, αναδεικνύοντας παράλληλα σημαντικά ευρήματα και για άλλες μορφές βίας, μεταξύ των οποίων και η σωματική.
Το κείμενο αυτό παραπέμπει σε έρευνες όπως αυτή της Διακοινοβουλευτικής Ένωσης (2018) που έγινε σε στενή συνεργασία με τη Συνέλευση του Συμβουλίου της Ευρώπης, με περιφερειακή εστίαση στην Ευρώπη, η οποία διαπίστωσε πως η διάδοση του σεξισμού, της παρενόχλησης και της βίας κατά των γυναικών βουλευτών βρισκόταν σε ανησυχητικά επίπεδα.
Το ένα τρίτο των γυναικών βουλευτών δήλωσαν ότι τέτοιες πράξεις είχαν επηρεάσει την ελευθερία έκφρασης και δράσης τους κατά τη διάρκεια της θητείας τους, καθιστώντας τις πιο προσεκτικές. Από την έρευνα επιβεβαιώθηκε πως πολλά περιστατικά δεν αναφέρονται και επίσης μέλη του κοινοβουλευτικού προσωπικού ανέφεραν πως έχουν υποστεί βία και παραπονέθηκαν για την απουσία καναλιών μέσω των οποίων θα μπορούσαν να υποβάλουν καταγγελία.
Το 85,2% των γυναικών βουλευτών που συμμετείχαν στη μελέτη δήλωσαν ότι είχαν υποστεί ψυχολογική βία κατά τη διάρκεια της θητείας τους. Επίσης, το 46,9% είχε λάβει απειλές θανάτου ή απειλές βιασμού ή ξυλοδαρμού. Το 58,2% είχε γίνει στόχος σεξιστικών επιθέσεων στο διαδίκτυο και στα κοινωνικά δίκτυα, ενώ το 67,9% είχε γίνει στόχος σχολίων σχετικά με την εξωτερική του εμφάνιση ή βασισμένων σε στερεότυπα για το φύλο. Το 24,7% είχε υποστεί σεξουαλική βία, ενώ το 14,8% είχε υποστεί σωματική βία. Επίσης, στο πλαίσιο μελέτης για το ιρλανδικό Κοινοβούλιο που έγινε από το Τμήμα Δημοσιογραφίας του Πανεπιστημίου του Γκάλγουεϊ, διεφάνη ότι το 96% των ερωτηθεισών είχε λάβει απειλητικά μηνύματα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ή μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου ή «μηνύματα μίσους», ενώ τα τρία τέταρτα δήλωσαν ότι είχαν δεχτεί απειλές σωματικής βίας στο διαδίκτυο. Το ένα τέταρτο δήλωσε ότι είχε δεχτεί λεκτική παρενόχληση σε δημόσιο χώρο.
Σύμφωνα με την έκθεση της Επιτροπής, σε άλλα Κοινοβούλια συντάχθηκαν κανονισμοί και κώδικες που έχουν ως στόχο τη διατήρηση της τάξης και ενός ορισμένου επιπέδου ευπρέπειας, απαγορεύοντας προσβλητικά και χυδαία σχόλια και απαράδεκτη συμπεριφορά –χωρίς όμως να γίνεται ιδιαίτερη διάκριση μεταξύ ανδρών και γυναικών. Σημειώνεται δε ότι το 2018, η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ με το ψήφισμα 73/148 ενθαρρύνει εθνικές νομοθετικές συνελεύσεις και κόμματα να υιοθετήσουν κώδικες δεοντολογίας και μηχανισμούς αναφοράς ή να αναθεωρήσουν τους υφιστάμενους, δηλώνοντας μηδενική ανοχή για τη σεξουαλική παρενόχληση, εκφοβισμό και κάθε άλλη μορφή βίας κατά των γυναικών στην πολιτική.
Να σημειωθεί ότι μόνο το 35,8% των Κοινοβουλίων που συμμετείχαν στη μελέτη της Διακοινοβουλευτικής Ένωσης δήλωσαν ότι οι κανονισμοί ή οι κώδικες δεοντολογίας των θεσμών τους περιείχαν διατάξεις που ρύθμιζαν την απαράδεκτη συμπεριφορά των μελών ή τις πράξεις εκφοβισμού στις οποίες ενδέχεται να υποβάλλονται οι γυναίκες βουλευτές. Μόνο τέσσερα από αυτά τα Κοινοβούλια –της Νότιας Αφρικής, του Καναδά, της Κόστα Ρίκα και της Ταϊλάνδης– διαθέτουν διατάξεις που προστατεύουν ρητά τα μέλη από σεξιστικές παρατηρήσεις, σεξουαλική παρενόχληση και απειλές βίας από άλλα μέλη.
Στο Ηνωμένο Βασίλειο συστάθηκε το 2020 η Ανεξάρτητη Επιτροπή Εμπειρογνωμόνων με σκοπό την εκδίκαση των προσφυγών και την επιβολή κυρώσεων για καταγγελίες κατά βουλευτών. Στην επιτροπή δεν μετέχει μέλος του Κοινοβουλίου στις αποφάσεις της, που αφορούν τόσο τη Βουλή των Λόρδων όσο και των Κοινοτήτων. Προς αντιμετώπιση τέτοιων συμπεριφορών υπάρχει πλαίσιο πολιτικής και διαδικασίες, ενώ σε έγγραφο όπου περιγράφεται το πλαίσιο πολιτικής –επικαιροποιήθηκε πέρσι– περιλαμβάνονται οι ορισμοί, οι διαδικασίες, η διαδικασία λήψης αποφάσεων και οι ποινές, καθώς και παραδείγματα σχετικών συμπεριφορών. Για παραβίαση του κώδικα ορίζεται Επίτροπος Δεοντολογίας της Βουλής των Λόρδων που εισηγείται ποινή που μπορεί να κυμανθεί από υποχρεωτική απολογία μέλους της Βουλής που καταγγέλθηκε μέχρι και σύσταση στη Βουλή για αποκλεισμό από συγκεκριμένες επιτροπές, αποχή από τη Βουλή ή και αποβολή από το σώμα.
Στη Γαλλία, το 2017 ψηφίστηκε νόμος «εμπιστοσύνης στην πολιτική ζωή». Ορίζει ότι όποιος κριθεί ένοχος για έγκλημα ή πλημμέλημα, συμπεριλαμβανομένης της σεξουαλικής παρενόχλησης, τιμωρείται υποχρεωτικά με απαγόρευση να κατέχει ή να διεκδικεί κοινοβουλευτική έδρα για μέγιστο διάστημα 10 ετών. Το 2017, το Προεδρείο της Γερουσίας ενέκρινε ερμηνευτική απόφαση του Κανονισμού της Γερουσίας κρίνοντας ότι πράξεις παρενόχλησης, ανεξάρτητα από τη φύση τους, συνιστούν παραβίαση της ηθικής αρχής της αξιοπρέπειας που ισχύει για τα μέλη της Γερουσίας. Έτσι, όταν αποδεικνύεται ψυχολογική ή σεξουαλική παρενόχληση, οι δράστες υπόκεινται σε επίπληξη ως πειθαρχική ποινή, με ή χωρίς προσωρινό αποκλεισμό.
Στην Αλβανία, το Κοινοβούλιο καθόρισε πειθαρχικά μέτρα στον κανονισμό λειτουργίας του για κάθε μορφή σεξουαλικής παρενόχλησης. Τα πειθαρχικά μέτρα περιλαμβάνουν τον αποκλεισμό από τη συμμετοχή σε επιτροπή ή/και σε ολομέλεια για 10 ημέρες σε περιπτώσεις σεξουαλικής παρενόχλησης οποιασδήποτε μορφής.
Στην Κύπρο, στη Βουλή των Αντιπροσώπων ισχύει ο Κώδικας Αρχών και Κανόνων Δεοντολογίας. Κάθε βουλευτής και βουλευτίνα, κατά την άσκηση των καθηκόντων τους, οφείλουν να απέχουν από συμπεριφορές, που μεταξύ άλλων, ενέχουν σεξιστικό ή προσβλητικό χαρακτήρα.
Σχετικές καταγγελίες ερευνώνται από την Επιτροπή Δεοντολογίας που μπορεί να ενεργήσει και αυτεπάγγελτα σε περίπτωση παράβασης υποχρέωσης που πηγάζει από τον Κώδικα και η επιτροπή μπορεί να εκδώσει οδηγίες ή εγκυκλίους για την καλύτερη εφαρμογή προνοιών του κώδικα.
Ο κώδικας της ΒτΑ πίσω από τις ανάγκες μας
Σε παρέμβασή της στον «Άστρα» η νομικός Αργεντούλα Ιωάννου υπέδειξε ότι ο κώδικας που υιοθέτησε η Βουλή για σεξιστική συμπεριφορά είναι πολύ πίσω από τις ανάγκες της σημερινής εποχής, καθώς απλά καλεί τους βουλευτές να απέχουν από ενέργειες που ενέχουν προσβλητικό ή σεξιστικό χαρακτήρα.
Όλα τα πολιτικά κόμματα και πρωτίστως το ΑΚΕΛ πρέπει να μπουν μπροστά και να καταθέσουν, ανέφερε, νομοθετικά μέτρα που να προβλέπουν ακόμη και την εισαγωγή του μέτρου της αργίας για βουλευτές μέχρι να εκδικαστούν υποθέσεις στις οποίες εμπλέκονται, αφού δεν προβλέπει κάτι τέτοιο σήμερα η νομοθεσία.
Συχνά απουσιάζουν μηχανισμοί καταγγελίας – στήριξης
Δυστυχώς, όπως συχνά διαπιστώνεται, απουσιάζουν ουσιαστικοί μηχανισμοί καταγγελίας και στήριξης. Η πρόεδρος της Επιτροπής, Ελένη Κουζουπή, επισημαίνει ότι η Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης αναδεικνύει τον καθοριστικό ρόλο των Κοινοβουλίων στην καταπολέμηση της βίας, μέσω της έρευνας, της συνεργασίας και της θέσπισης αποτελεσματικών μηχανισμών προστασίας. Παράλληλα, σε εμπειρικό επίπεδο, τονίζει ότι η βία κατά των γυναικών στον χώρο της πολιτικής αποτελεί διεθνώς εκτεταμένο φαινόμενο.
Επιπλέον, χαρακτηρίζει ως ιδιαίτερα ανησυχητικό το γεγονός ότι συχνά δεν υφίστανται επαρκείς μηχανισμοί καταγγελίας ή υποστήριξης των θυμάτων. Όπως υπογραμμίζει στο προοίμιο της σχετικής μελέτης, η θέσπιση ενός ολοκληρωμένου νομικού πλαισίου και η εφαρμογή αυστηρών πολιτικών εκπέμπουν ένα σαφές μήνυμα: η βία κατά των γυναικών δεν είναι ανεκτή, ούτε στην πολιτική ούτε στην κοινωνία συνολικά.