Αρχή κατά της Διαφθοράς: Πώς προσπαθεί να θωρακίσει την ακεραιότητα υπουργών και συμβούλων του Προέδρου – Σχέδιο δράσης με 5 πράξεις

Η πρόσφατη εισήγηση της Ανεξάρτητης Αρχής κατά της Διαφθοράς (ΑΑκΔ) για ποινικές ευθύνες εναντίον πρώην υπουργού και διευθυντών Τμημάτων στην υπόθεση της εκτροπής του ποταμού Κούρη, λειτούργησε ως καμπανάκι για το πολιτικό σύστημα. Η υπόθεση αυτή, όπου αξιωματούχοι φαίνεται να ενήργησαν κατά το δοκούν για εξυπηρέτηση συμφερόντων μονάδας ιχθυοκαλλιέργειας, αναδεικνύει το τεράστιο κενό στην ακεραιότητα των διορισθέντων προσώπων.
Απαντώντας στις προκλήσεις και ακολουθώντας τις αυστηρές συστάσεις της ομάδας GRECO, η Αρχή θέτει σε εφαρμογή το τροποποιημένο «Σχέδιο Δράσης για την Καταπολέμηση της Διαφθοράς 2025-2026». Στην καρδιά αυτού του σχεδίου βρίσκεται η «Δράση 6», μια φιλόδοξη στρατηγική που στοχεύει στη θωράκιση των προσώπων που κατέχουν τα κλειδιά της εξουσίας.
Για πρώτη φορά, τίθενται υπό αυστηρό έλεγχο και εκπαίδευση συγκεκριμένες κατηγορίες αξιωματούχων που, αν και δεν κατέχουν πάντα εκτελεστική εξουσία με τη στενή έννοια, επηρεάζουν καθοριστικά τις δημόσιες πολιτικές. H «Δράση 6» αφορά πολιτικά διοριζόμενα πρόσωπα μπορεί να μην κατέχουν εκτελεστικές εξουσίες stricto sensu (υπό τη στενή έννοια), όμως ασκούν εκτελεστικά καθήκοντα, καθ’ ότι είτε συμμετέχουν άμεσα στη λήψη αποφάσεων αναφορικά με δημόσιες πολιτικές ή έχουν μια καθοριστική επιρροή στην ανάπτυξή τους, ένεκα της θέσης που κατέχουν.
PTEFs (Persons entrusted with top executive functions): Πρόκειται για τα πρόσωπα τα οποία έχουν διοριστεί από την κεντρική κυβέρνηση και στα οποία έχουν ανατεθεί κορυφαία εκτελεστικά καθήκοντα. Σε αυτή την κατηγορία εμπίπτουν: Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας. Υπουργοί και Υφυπουργοί. Ο Γραμματέας του Υπουργικού Συμβουλίου και οι Επίτροποι. Κυβερνητικοί Εκπρόσωποι και βοηθοί εκπρόσωποι. Ο διευθυντής του Γραφείου του Προέδρου. Ο διευθυντής του Γραφείου Τύπου του Προέδρου, οι σύμβουλοι του Προέδρου.
CPTAs (Consultants and Associates): Πρόκειται για τους συμβούλους και συνεργάτες που προσλαμβάνονται κατά την κρίση της κεντρικής κυβέρνησης για την παροχή συμβουλών στα άτομα που τους έχουν ανατεθεί ανώτατα εκτελεστικά. «Τα ζητήματα ακεραιότητας για αυτά τα άτομα είναι κρίσιμης σημασίας, καθώς διαχειρίζονται εκτεταμένη εξουσία και πόρους. Μια παραβίαση σε αυτό το επίπεδο καταστρέφει την εμπιστοσύνη των πολιτών, υπονομεύει το κράτος δικαίου και προκαλεί ευρείες αρνητικές επιπτώσεις», τονίζει η Αρχή.
Δέκα κόκκινες περιοχές κινδύνου
Η Αρχή έχει χαρτογραφήσει τους κινδύνους που απειλούν την ακεραιότητα των διορισθέντων, δίνοντας έμφαση σε φαινόμενα που συχνά απασχολούν την επικαιρότητα:
Οι 10 βασικοί τομείς κινδύνου/ Risk Areas για την ακεραιότητα δυνατόν να είναι:
● Δωροδοκία (προσφορά/ αποδοχή ανταλλαγμάτων για επηρεασμό).
● Εκβιασμός (απαίτηση ωφελημάτων με εξαναγκασμό).
● Υπεξαίρεση (παράνομη ιδιοποίηση δημοσίων πόρων).
● Νεποτισμός/ Ευνοιοκρατία (προτίμηση συγγενών/ φίλων).
● Αθέμιτη Άσκηση Επιρροής (κατάχρηση θέσης για προσωπικό όφελος).
● Σύγκρουση Συμφερόντων: Προσωπικά συμφέροντα που επηρεάζουν την αμερόληπτη άσκηση καθηκόντων.
● Κατάχρηση Εξουσίας: Χρήση δημόσιας εξουσίας για ιδιωτικό όφελος ή πρόκληση βλάβης.
● Έλλειψη Διαφάνειας και Λογοδοσίας.
● Φαινόμενο των περιστρεφόμενων θυρών/ Revolving Doors: Η μετακίνηση υψηλόβαθμων στελεχών από τον δημόσιο τομέα σε ιδιωτικές εταιρείες (ή το αντίστροφο), ιδιαίτερα σε θέσεις που σχετίζονται με τον τομέα που εποπτεύονταν, δημιουργώντας κίνδυνο σύγκρουσης συμφερόντων και αθέμιτης επιρροής.
● Ηθικές Παραβιάσεις: Παραβίαση δεοντολογικών προτύπων.
Τα πέντε βήματα της θωράκισης
Το Σχέδιο Δράσης, που αναμένεται να υλοποιηθεί πλήρως το πρώτο εξάμηνο του 2026, περιλαμβάνει:
>> Ανεξάρτητη μελέτη: Εμπειρογνώμονες θα καθορίσουν μεθοδολογία ελέγχου και συμμόρφωσης αναφορικά με τους (α) τομείς κινδύνου, (β) μέτρα αντιμετώπισης των κινδύνων αυτών και διασφάλισης της ακεραιότητας και (γ) καθορισμός μεθοδολογίας ελέγχου και συμμόρφωσης.
>> Οριζόντια συνεργασία: Συντονισμός της Αρχής με την Ελεγκτική Υπηρεσία, την Επιτροπή Ασυμβιβάστου, Ειδικού Συμβούλου για θέματα Δεοντολογίας και την Υπηρεσία Εσωτερικού Ελέγχου.
>> Υποχρεωτική εκπαίδευση: Ετήσια σεμινάρια για όλους τους νεοδιορισθέντες PTEFs και CPTAs.
>> Έλεγχος Lobbying: Από την 1η Μαρτίου 2024, οι αξιωματούχοι υποχρεούνται να δηλώνουν γραπτώς τυχόν σύγκρουση συμφερόντων κατά τη λήψη αποφάσεων.
>> Κώδικας δεοντολογίας (Χάρτα): Ηθικές δεσμεύσεις που, αν παραβιαστούν, θα οδηγούν σε κυρώσεις για κατάχρηση εξουσίας.
Ύψιστης σημασίας η ενίσχυση της ακεραιότητας για τους πολιτικά διορισθέντες
Στο πλαίσιο του Σχεδίου Δράσης Καταπολέμησης της Διαφθοράς της ΑΑκΔ η ενίσχυση της ακεραιότητας για τους πολιτικά διορισθέντες με συγκεκριμένα μέτρα είναι υψίστης σημασίας για τους ακόλουθους λόγους:
>> Διαφύλαξη της δημόσιας εμπιστοσύνης: Οι πολιτικά διορισθέντες βρίσκονται σε θέσεις εξουσίας και ευθύνης. Η ακεραιότητά τους είναι θεμελιώδης για να εμπνέουν εμπιστοσύνη στους πολίτες ότι οι αποφάσεις λαμβάνονται προς το δημόσιο συμφέρον και όχι για προσωπικό όφελος ή αθέμιτες σκοπιμότητες. Η έλλειψη ακεραιότητας διαβρώνει αυτή την εμπιστοσύνη, οδηγώντας σε απογοήτευση και απομάκρυνση των πολιτών από τους θεσμούς.
>> Διασφάλιση της ορθής διακυβέρνησης: Η ακεραιότητα διασφαλίζει ότι οι πολιτικές και οι αποφάσεις λαμβάνονται με βάση την αντικειμενικότητα, τη νομιμότητα και την αποτελεσματικότητα. Όταν οι διορισθέντες ενεργούν με ακεραιότητα, μειώνεται ο κίνδυνος διαφθοράς, κακοδιαχείρισης και αθέμιτων πρακτικών, οδηγώντας σε καλύτερη διακυβέρνηση και πιο αποτελεσματική χρήση των δημόσιων πόρων.
>> Προστασία του κράτους δικαίου: Η ακεραιότητα των πολιτικά διορισθέντων είναι απαραίτητη για την υποστήριξη και την εφαρμογή του κράτους δικαίου. Όταν οι ίδιοι οι φορείς της εξουσίας ενεργούν με ακεραιότητα, ενισχύεται η νομιμότητα των θεσμών και η ισονομία. Αντίθετα, η έλλειψη ακεραιότητας μπορεί να οδηγήσει σε παραβιάσεις του νόμου και σε αδικίες.
>> Δημιουργία θετικού παραδείγματος: Οι πολιτικά διορισθέντες, λόγω της θέσης τους, αποτελούν πρότυπα για τους δημόσιους λειτουργούς και τους πολίτες γενικότερα. Η επίδειξη υψηλού επιπέδου ακεραιότητας από αυτούς μπορεί να δημιουργήσει μια θετική κουλτούρα και να ενθαρρύνει παρόμοιες συμπεριφορές σε όλη την κοινωνία.
>> Ενίσχυση της διεθνούς εικόνας: Για μια χώρα, η ακεραιότητα των κυβερνητικών της στελεχών επηρεάζει τη διεθνή της εικόνα και την αξιοπιστία της. Χώρες με υψηλά επίπεδα ακεραιότητας είναι πιο ελκυστικές για επενδύσεις και έχουν καλύτερες σχέσεις με τη διεθνή κοινότητα.
Η ενίσχυση της ακεραιότητας στους πολιτικά διορισθέντες δεν είναι απλώς μια ηθική επιλογή, αλλά μια απαραίτητη προϋπόθεση για την εύρυθμη λειτουργία της δημοκρατίας, την οικονομική ανάπτυξη και την ευημερία της κοινωνίας.
Ο Επίτροπος Διαφάνειας, Χάρης Ι. Πογιατζής, απευθύνει κάλεσμα για συστράτευση: «Το όραμά μας είναι μια κοινωνία απαλλαγμένη από τη διαφθορά. Για να το πετύχουμε, η ακεραιότητα των πολιτικά διορισθέντων δεν είναι απλώς επιλογή, αλλά προϋπόθεση για τη δημοκρατία μας».