Γιώργος Βασιλείου: ο αγαπητός

Γράφει ο Νίκος Μεσαρίτης
Πότε ένας άνθρωπος δικαιούται να χαρακτηρίζεται «αγαπητός» χωρίς ο όρος να εκπίπτει σε φιλοφρόνηση; Όχι όταν αποφεύγει τις συγκρούσεις αλλά όταν τις αναλαμβάνει· όχι όταν χαϊδεύει αφτιά αλλά όταν υπηρετεί το δημόσιο συμφέρον με συνέπεια και ήθος. Ο Γιώργος Βασιλείου ανήκε σε αυτή τη σπάνια κατηγορία πολιτικών.
Ο θάνατός του δεν σηματοδοτεί απλώς το τέλος μιας μακράς ζωής. Σηματοδοτεί το κλείσιμο ενός πολιτικού κύκλου που τόλμησε να αμφισβητήσει κατεστημένες βεβαιότητες στην Κυπριακή Δημοκρατία, σε μια εποχή που το κόστος της αμφισβήτησης ήταν βαρύ.
Η ίδια η διαδρομή του είχε κάτι οδυσσειακό. Γεννημένος στην Κύπρο, με σπουδές και επαγγελματική εμπειρία σε διαφορετικές χώρες, πολιτεύματα και ιδεολογικά περιβάλλοντα, δεν εγκλωβίστηκε ποτέ σε μία μόνο ταυτότητα. Ξεκίνησε με προσανατολισμό την ιατρική -όπως και οι γονείς του- για να καταλήξει στην οικονομία. Περισσότερο όμως από τις ειδικότητες, εκείνο που τον χαρακτήριζε ήταν η άνεση με το νέο. Δεν τον φόβιζε η αλλαγή· τη θεωρούσε προϋπόθεση προόδου. Για εκείνον, το ταξίδι είχε μεγαλύτερη αξία από την Ιθάκη.
Η εκλογή του στην Προεδρία της Δημοκρατίας το 1988 αποτέλεσε ρήγμα στο πολιτικό σύστημα. Ήταν ο πρώτος Πρόεδρος που δεν προερχόταν από τον στενό κομματικό πυρήνα εξουσίας. Ένας τεχνοκράτης με διεθνή εμπειρία και ευρωπαϊκή σκέψη, ο οποίος αντιλαμβανόταν ότι το Κυπριακό και η εσωτερική διακυβέρνηση δεν μπορούσαν πλέον να αντιμετωπίζονται με συνθήματα αλλά με στρατηγική.
Στο Κυπριακό, ο Γιώργος Βασιλείου τόλμησε εκεί όπου άλλοι δίστασαν. Αντιμετώπισε τη λύση ως πολιτική αναγκαιότητα και όχι ως επικοινωνιακή άσκηση. Στήριξε τις συμφωνίες υψηλού επιπέδου και επιδίωξε ουσιαστικό διάλογο, επιχειρώντας να μετατοπίσει τη δημόσια συζήτηση από τη διαχείριση του αδιεξόδου στη λογική της επανένωσης. Δεν δικαιώθηκε πολιτικά στον χρόνο του. Η Ιστορία, ωστόσο, συχνά αποδεικνύεται πιο δίκαιη από την κάλπη.
Παράλληλα, η Προεδρία του συνδέθηκε με έναν αποφασιστικό εκσυγχρονισμό του κράτους. Η ίδρυση του Κυπριακού Πανεπιστημίου, η απελευθέρωση των ραδιοτηλεοπτικών Μέσων, η θεσμική ενίσχυση της τεχνογνωσίας και της διαφάνειας έγιναν μέσα σε κλίμα σφοδρής αντιπολίτευσης -πολιτικής, κοινωνικής, ακόμη και εκκλησιαστικής. Ο ίδιος, όμως, λειτουργούσε με χαρακτηριστικά statesman: αναλάμβανε κόστος, έλεγε δυσάρεστες αλήθειες και εργαζόταν με στρατηγικό ορίζοντα και θεσμικό ήθος.
Ιδιαίτερη σημασία είχε η στήριξή του στη θεσμοθέτηση του ΕΤΕΚ ως ανεξάρτητου τεχνικού συμβούλου της Πολιτείας και των πολιτών. Σε μια περίοδο έντονων συγκρούσεων συμφερόντων, επέμεινε στη λογική των κανόνων, των διαγωνισμών και της αξιοκρατίας, ανοίγοντας τον δρόμο για μια διαφορετική αντίληψη ανάπτυξης και δημόσιων έργων.
Η ανθρώπινη διάσταση του Βασιλείου συμπλήρωνε την πολιτική. Ήταν προσιτός, άμεσος, ουσιαστικός. Άπλωνε ισότιμα το χέρι και προς τους Τουρκοκύπριους, με τους οποίους ανέπτυξε σχέσεις εμπιστοσύνης και σεβασμού -εικόνες που σήμερα μοιάζουν σχεδόν αδιανόητες αλλά τότε υπήρξαν βαθιά πολιτικές πράξεις.
Η ήττα του το 1993 δεν αναιρεί τη συμβολή του. Αντιθέτως, αναδεικνύει ένα σκληρό χαρακτηριστικό της κυπριακής πολιτικής ζωής: την τιμωρία όσων μιλούν νωρίτερα από την κοινωνία τους. Η μεταγενέστερη πορεία του, ιδίως ως διαπραγματευτή για την ένταξη της Κύπρου στην Ευρωπαϊκή Ένωση, επιβεβαίωσε το πολιτικό του μέγεθος.
Ο Γιώργος Βασιλείου υπήρξε πολιτικός με ήθος σε μια εποχή που η πολιτική συχνά εκφυλίζεται σε θέαμα. Ο θάνατός του μάς υποχρεώνει όχι απλώς να τιμήσουμε τη μνήμη του αλλά να αναρωτηθούμε τι πολιτική θέλουμε: της ευκολίας ή της ευθύνης, του φόβου ή της γνώσης, του παρόντος ή της επόμενης γενιάς;
Σε αυτή την ερώτηση, η ζωή του δίνει ήδη την απάντηση.