Είναι εφικτή η θετική ατζέντα;

Η ανάληψη της Προεδρίας του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης από την Κυπριακή Δημοκρατία θα μπορούσε να αποτελέσει μια καλή στιγμή έκφρασης πολιτικών αντανακλαστικών. Πολύ περισσότερο όχι απλά για ένα μικρό κράτος μέλος, το οποίο έτσι και αλλιώς αναλαμβάνει για ένα εξάμηνο αυτό το καθήκον, αλλά για μια χώρα που εξακολουθεί να είναι διχοτομημένη. Μέχρι στιγμής, ωστόσο, δεν διαφαίνεται ότι η Κυπριακή Προεδρία είναι έτοιμη να αξιοποιήσει αυτό το θεσμικό βάρος με τον τρόπο που απαιτούν οι περιστάσεις.
Η ευρωπαϊκή συγκυρία, με τον πόλεμο στην Ουκρανία να επαναφέρει στο προσκήνιο τις έννοιες της εισβολής, της κατοχής και του διεθνούς δικαίου, προσφέρει ένα αντικειμενικά ευνοϊκό πλαίσιο για την Κύπρο. Παρ’ όλα αυτά, η Λευκωσία δείχνει να περιορίζεται σε μια τεχνοκρατική διαχείριση της ατζέντας, χωρίς να επιχειρεί να συνδέσει ουσιαστικά το Κυπριακό με τη συζήτηση για τη συλλογική ευρωπαϊκή ασφάλεια. Έτσι, η Κύπρος είναι παρούσα θεσμικά, αλλά απούσα πολιτικά.
Το πρόβλημα γίνεται εντονότερο στο ζήτημα της Τουρκίας και της πιθανής συμμετοχής της σε ευρωπαϊκά αμυντικά σχήματα. Η Κυπριακή Δημοκρατία απευθύνεται σχεδόν αποκλειστικά στην Άγκυρα, με γενικές και αόριστες αναφορές, ωσάν η διαίρεση να βρίσκεται εκτός Κύπρου και όχι στο ίδιο το νησί. Με αυτόν τον τρόπο παρακάμπτεται πλήρως η τουρκοκυπριακή κοινότητα, η οποία εκ των πραγμάτων αντιμετωπίζεται όχι ως ευρωπαϊκό υποκείμενο, αλλά ως προέκταση της τουρκικής πολιτικής.
Εδώ αναδεικνύεται η αδυναμία της Κύπρου να υπενθυμίσει στην Ευρώπη μια θεμελιώδη αλήθεια. Όχι θεωρητικά αλλά πρακτικά: Η Κύπρος είναι ευρωπαϊκή χώρα στο σύνολό της και όχι μόνο στο τμήμα που ελέγχει η Κυπριακή Δημοκρατία. Η de facto διαίρεση δεν αναιρεί την ενιαία ευρωπαϊκή της υπόσταση. Στην ουσία, αντί να ενισχύει τη θέση της Κυπριακής Δημοκρατίας, υπονομεύει τη δυνατότητά της να εμφανιστεί ως το κοινό ευρωπαϊκό σπίτι και των δύο κοινοτήτων.
Χωρίς να υπάρχει κάτι απόλυτο, η Προεδρία εξακολουθεί να έχει χρόνο να αφήσει ίχνος. Όχι με διακηρύξεις, αλλά με πρωτοβουλίες που γεφυρώνουν το εσωτερικό ρήγμα του νησιού. Αναγνωρίζουμε ότι η εκ περιτροπής Προεδρία και για τα 27 κράτη μέλη της ΕΕ δεν σημαίνει ότι ξαφνικά μετακομίζουν οι Βρυξέλλες στη Λευκωσία. Ωστόσο, η κάθε χώρα, όπως καλή ώρα και η Κύπρος, έχει την ευχέρεια να προωθήσει τη θετική ατζέντα που αφορά και ολόκληρο το νησί, αφού πριν από 22 χρόνια η Κύπρος εντάχθηκε στην Ένωση ολόκληρη ως επικράτεια και όχι μόνο το έδαφος που ελέγχει η Κυπριακή Δημοκρατία.