Ενέργεια και Ανατολική Μεσόγειος: Πόσο έχουν αλλάξει οι ισορροπίες;

Επιμέλεια:
Κυριάκος Λοΐζου
Το 4o Διεθνές EastMed Energy Forum – Peace Talks πραγματοποιήθηκε το διήμερο 20-21 Ιανουαρίου από το Τουρκικό Κέντρο Ενεργειακών Στρατηγικών, Πολιτικών και Έρευνας (TESPAM), με αντικείμενο τις εξελίξεις στον τομέα της ενέργειας στην Ανατολική Μεσόγειο.
Το συντονισμό της συνεδρίας με τίτλο «Peace Talk» είχε ο δημοσιογράφος και εκπρόσωπος του TESPAM στην Κύπρο, Emre Diner, ενώ ως ομιλητές συμμετείχαν ο Γιώργος Κατρούγκαλος, πρώην Υπουργός Εξωτερικών της Ελλάδας, ο Ανδρέας Μαυρογιάννης, πρώην διαπραγματευτής της Κυπριακής Δημοκρατίας, ο Ergün Olgun, πρώην διαπραγματευτής της τουρκοκυπριακής πλευράς και ο πρέσβης ε.τ. Anil Trigunayat.
Στο φόρουμ εξετάστηκαν οι συνεχιζόμενες ενεργειακές συζητήσεις στην Ανατολική Μεσόγειο, οι πολιτικές των περιφερειακών δρώντων και των μεγάλων δυνάμεων, καθώς και οι πρόσφατες εξελίξεις που συνδέονται με τον πόλεμο Ισραήλ–Παλαιστίνης. Παράλληλα, επισημάνθηκε ότι η διασφάλιση της ενεργειακής ασφάλειας στην περιοχή, η ανάπτυξη ενός μηχανισμού συνεργασίας μεταξύ των δύο κοινοτήτων στην Κύπρο, η αποδοτική αξιοποίηση των διαθέσιμων πόρων και η ενίσχυση της περιφερειακής συνεργασίας μπορούν να δημιουργήσουν νέες δυνατότητες σταθερότητας.
Οι συμμετέχοντες υπογράμμισαν ακόμη ότι η δημιουργία διασυνδεδεμένων ενεργειακών δικτύων Ευρώπης–Αφρικής και Ευρώπης–Ασίας θα μπορούσε να δώσει νέα διάσταση στο εμπόριο ενέργειας. Τέλος, εκφράστηκε η εκτίμηση ότι στο προσεχές μέλλον οι μικροί αρθρωτοί πυρηνικοί αντιδραστήρες ενδέχεται να καταστούν πιο ελκυστικοί από το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο.
Κατρούγκαλος: Η ενεργειακή εικόνα στην Ανατολική Μεσόγειο είναι ένα γεωπολιτικό παζλ
Ο πρώην Υπουργός Εξωτερικών της Ελλάδας, Γιώργος Κατρούγκαλος, τόνισε ότι η οικοδόμηση διαλόγου και η αναζήτηση λύσεων στα υφιστάμενα προβλήματα είναι κρίσιμης σημασίας για την ειρήνη. Όπως ανέφερε, η ενέργεια βρίσκεται στην κορυφή αυτών των ζητημάτων, καθώς μπορεί αφενός να λειτουργήσει ως καταλύτης περιφερειακής ολοκλήρωσης και αφετέρου να εξελιχθεί σε παράγοντα όξυνσης διμερών εντάσεων.
Αναφερόμενος στο ζήτημα των ορυκτών καυσίμων, επεσήμανε το παράδοξο ότι ενώ ο ΟΗΕ θέτει φιλόδοξους στόχους απεξάρτησης, παραμένει ασαφές αν υπάρχει επαρκής χρόνος για την πλήρη αξιοποίηση εναλλακτικών πηγών. Τόνισε επίσης ότι οι πολιτικές συγκυρίες διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στην επιτυχία ή αποτυχία των ενεργειακών συνεργασιών.
Ο Κατρούγκαλος αναφέρθηκε στις συζητήσεις στην Ελλάδα για τη δημιουργία ενός κάθετου ενεργειακού διαδρόμου, επισημαίνοντας ότι αυτός αποκτά εμπορική σημασία μόνο όσο συνεχίζεται ο πόλεμος στην Ουκρανία. Χαρακτήρισε τη σύγκρουση ως πόλεμο με ιμπεριαλιστικά χαρακτηριστικά και εξέφρασε την ελπίδα να τερματιστεί με συμφωνία συμβατή με το διεθνές δίκαιο.
Σημείωσε ακόμη ότι η ενεργειακή εικόνα στην Ανατολική Μεσόγειο έχει μετατραπεί σε ένα σύνθετο γεωπολιτικό παζλ, καθώς οι στρατηγικές Ελλάδας και Τουρκίας διαφέρουν από την αρχή. Υπενθύμισε ότι η ελληνική πλευρά υποστηρίζει τη διευθέτηση των θαλάσσιων ζωνών μέσω του Διεθνούς Δικαστηρίου, σε συνέχεια παλαιότερης συνεννόησης μεταξύ των Κωνσταντίνου Καραμανλή και Süleyman Demirel, ενώ η Τουρκία από το 1975 προωθεί την προσέγγιση της κοινής εκμετάλλευσης των φυσικών πόρων.
Trigunayat: Οι παγκόσμιες συγκρούσεις εξελίσσονται σε πολυκρίση
Ο πρώην διπλωμάτης του ΟΗΕ Anil Trigunayat επεσήμανε ότι οι διεθνείς κρίσεις μετατρέπονται σταδιακά σε «πολυκρίση», επηρεάζοντας όλες τις χώρες και κοινωνίες. Όπως είπε, από τις πιο ισχυρές έως τις πιο αδύναμες, όλες οι κοινωνίες βιώνουν τις συνέπειες, γεγονός που αναδεικνύει την ανάγκη διεθνούς συνεργασίας και παγκόσμιας αλληλεγγύης.
Υπογράμμισε ότι οι Στόχοι Βιώσιμης Ανάπτυξης έχουν τεθεί στο περιθώριο, ενώ ο πόλεμος Ρωσίας–Ουκρανίας απέδειξε ότι ακόμη και οι υπερδυνάμεις δεν μπορούν να κερδίσουν έναν πόλεμο χωρίς τεράστιο κόστος. Αναφέρθηκε επίσης στη σύγκρουση Ισραήλ–Γάζας και στη διάστασή της με το Ιράν, καθώς και στην πολιτική αλλαγή στις ΗΠΑ με την άνοδο του Ντόναλντ Τραμπ, τονίζοντας ότι όλα αυτά υπονομεύουν το διεθνές σύστημα κανόνων.
Ο Trigunayat κατέληξε ότι απαιτείται μεγαλύτερη έμφαση στο διάλογο, στη διπλωματία και στην ανάπτυξη, καθώς οι υφιστάμενοι διεθνείς θεσμοί δεν προσφέρουν επαρκείς λύσεις και χρειάζονται νέα πολυμερή σχήματα συνεργασίας.
Μαυρογιάννης: Έχει αλλάξει η παγκόσμια αντίληψη για την Ενέργεια
Ο Κύπριος διπλωμάτης Ανδρέας Μαυρογιάννης χαρακτήρισε την κατάσταση στην Ανατολική Μεσόγειο «ανατρεπτική» και υπογράμμισε την ανάγκη κατανόησης των νέων δεδομένων. Τόνισε ότι η προτεραιότητα πρέπει να είναι η χάραξη μιας κοινής, μελλοντικής στρατηγικής.
Σημείωσε ότι η ενέργεια, τόσο ως προς την παραγωγή όσο και ως προς τη μεταφορά της, πρέπει να επαναπροσδιοριστεί στο πλαίσιο των σύγχρονων διεθνών εξελίξεων. Αν δεν βρεθούν τρόποι συνεργασίας και κοινά σημεία αναφοράς, προειδοποίησε ότι όταν θα ληφθούν αποφάσεις, ενδέχεται να είναι ήδη αργά.
Αναφερόμενος στην ευρωπαϊκή εμπειρία, υπενθύμισε ότι η μεταπολεμική ολοκλήρωση στηρίχθηκε στην κοινή διαχείριση πόρων, όπως ο άνθρακας, ο χάλυβας και η πυρηνική ενέργεια, κάτι που οδήγησε σε σταθερότητα και συνεργασία. Υποστήριξε ότι και στην Ανατολική Μεσόγειο απαιτείται αντίστοιχη προσέγγιση, με έμφαση στη συνένωση πόρων, γνώσης και ενεργειακών δυνατοτήτων.
Ο Μαυρογιάννης επεσήμανε ότι οι αλλαγές στην ενεργειακή υποδομή, είτε μέσω ανανεώσιμων πηγών είτε μέσω πυρηνικής ενέργειας, θα μεταβάλουν ριζικά τις παραδοσιακές διαδρομές πετρελαίου και ενέργειας. Τόνισε επίσης ότι το ιστορικό ενεργειακό κέντρο του κόσμου, η Μέση Ανατολή, σταδιακά μετατοπίζεται, με πολιτικές προς τη Λατινική Αμερική και τη Βενεζουέλα να δείχνουν τη στροφή από τα παραδοσιακά ορυκτά καύσιμα.
Καταλήγοντας, σημείωσε ότι στο Κυπριακό η ενεργειακή διάσταση μπορεί να αξιοποιηθεί ως εργαλείο οικοδόμησης μιας βιώσιμης κουλτούρας ειρήνης.
Olgun: Η Ευρώπη έχει μεγαλύτερη ανάγκη την Τουρκία
Ο Τουρκοκύπριος διπλωμάτης Ergün Olgun επεσήμανε ότι τόσο η Ευρώπη όσο και η Κύπρος αντιμετωπίζουν σοβαρές προκλήσεις, όχι μόνο από την περιφέρειά τους, αλλά και από τις παγκόσμιες εξελίξεις, ιδιαίτερα σε σχέση με τις ΗΠΑ.
Τόνισε ότι, όπως κατά την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, είναι απαραίτητο να αντιμετωπίζονται οι ρίζες των συγκρούσεων και να επιδιώκεται η εξάλειψή τους μέσω ρεαλιστικών και πρακτικών βημάτων. Στο Κυπριακό, ανέφερε ότι η ειρήνη και η σταθερότητα προϋποθέτουν αμοιβαίο σεβασμό και αναγνώριση ίσων δικαιωμάτων και καθεστώτων.
Ο Olgun υπογράμμισε ότι και στην Κύπρο πρέπει να γίνει αποδεκτό πως οι δύο πλευρές διαθέτουν ίσα δικαιώματα και καθεστώς, σημειώνοντας ότι τα αιτήματα των Τουρκοκυπρίων για ισότητα δεν έχουν πλήρως επιβεβαιωθεί διαχρονικά.
Αναφερόμενος στις σχέσεις Τουρκίας–ΕΕ, τόνισε ότι οι δύο πλευρές έχουν ανάγκη η μία την άλλη περισσότερο από ποτέ. Όπως είπε, η Ευρώπη χρειάζεται την Τουρκία για την ασφάλεια, την ευημερία και την οικονομική της ισχύ, ενώ και η Τουρκία χρειάζεται την Ευρώπη, τις αξίες της και τη συνεργασία μαζί της. Κατέληξε ότι αυτή η σχέση είναι καθοριστικής σημασίας τόσο για τη λύση του Κυπριακού όσο και για τη συνολική ενεργειακή συνεργασία στην Ανατολική Μεσόγειο.