Εύπλαστο σκηνικό σε αναμονή προγραμμάτων

Δημοσκόπηση RAI: Τα χαρακτηριστικά του γενικού περιβάλλοντος και προθέσεων ψήφου
Ο Χριστόφορος Χριστοφόρου είναι Πολιτικός αναλυτής
Το χρονικό διάστημα που απομένει μέχρι το άνοιγμα της κάλπης για τις βουλευτικές του 2026 είναι αρκετά μακρύ, ώστε να θεωρούμε πως το εκλογικό σκηνικό δεν έχει διαμορφωθεί ακόμα. Εντούτοις, χωρίς ακόμα υποψηφιότητες και προγράμματα, έχουμε ενώπιον μας προθέσεις ψήφου προς πληθώρα πολιτικά σχήματα. Ίσως υπάρξουν νέα σχήματα, μα, στην περίοδο που απομένει, για πολλούς λόγους, δεν μπορεί να ελπίζουν για αξιόλογη παρουσία. Στο πλαίσιο αυτής της συλλογιστικής, η δημοσκόπηση της RAI για τον «ALPHA», είναι η πρώτη της εταιρείας σε διαμορφωμένο κομματικό σκηνικό. Προσφέρει τη δυνατότητα να καταγραφούν χαρακτηριστικά του γενικού περιβάλλοντος και προθέσεων ψήφου.
Δεδομένα από το 2021
Η εκλογή του Μαΐου 2021 άφησε κληρονομιά 191 χιλιάδες αποχής, περίπου 40 χιλιάδες ψήφους σε υποψήφιους και σχήματα που δεν εμφανίζονται το 2026 και δεκάδες χιλιάδες νέους ψηφοφόρους. Η διακοπή παρουσίας έξι σχημάτων που διεκδίκησαν έδρα στη Βουλή το 2021, πέντε από τα οποία είχαν εξασφαλίσει πάνω από 1% έγκυρων ψήφων, παραπέμπει σε δυο παρατηρήσεις: Ευκαιριακά ή καιροσκοπικά σχήματα δεν έχουν πιθανότητες μακροζωϊας, ενώ υπογραμμίζεται πως η επιβίωση απαιτεί θέσεις που μπορεί να έχουν το χώρο τους στο πολιτικό και ευρύτερο σκηνικό του τόπου, οργάνωση, ενέργεια και οικονομικούς πόρους. Σημειώνεται επίσης πως άξονας των σχημάτων ήταν κίνητρα προσωπικών φιλοδοξιών, παρορμητικά, ιδιοτελή μιας ομάδας ή, σε μια περίπτωση,θέσεις για την Αμμόχωστο. Αναμένοντας τις εκλογές του Μαϊου 2026, σε αυτή την τεράστια δεξαμενή ψήφων χωρίς αντίκρυσμα, προστίθενται πολλές χιλιάδες από όσους δυσαρεστημένους προτίθενται να αρνηθούν ψήφο στο ίδιο κόμμα ή να απέχουν. Σύμφωνα με την έρευνα της RAI, μόνο 43% δηλώνουν οριστική την πρόθεση ψήφου, ενώ η επιλογή λευκό/άκυρο, αποχή και δεν αποφάσισα ανέρχεται σε 37%. Η δεξαμενή άδηλων προθέσεων, πιθανών μετακινήσεων ή αποχής από την κάλπη δημιουργεί αβεβαιότητα ως προς το αποτέλεσμα τον Μάιο του 2026.
Τάσεις στην πρόθεση ψήφου
Τα πιο πάνω υποδηλώνουν ότι η σπουδή να προβούμε σε σενάρια που εκλάμβαναν αποτελέσματα δημοσκοπήσεων ως να ήταν αποτελέσματα κάλπης δεν είναι δόκιμη ενέργεια. Πρώτα από όλα, δεν μπορούμε να μιλούμε για τάσεις με χρήση αποτελεσμάτων από διαφορετικές δημοσκοπήσεις, προπάντων, αυτές δεν προσφέρονται σαν εργαλείο πρόβλεψης για τον Μάιο. Μόνο μέσα από τρεις τουλάχιστον δημοσκοπήσεις από την ίδια εταιρεία, επομένως με την ίδια μέθοδο έρευνας, μπορεί να προκύψουν τάσεις.
Με βάση τα πιο πάνω το εύρημα από την RAI για αύξηση του ποσοστού πρόθεσης ψήφου προς τον ΔΗΣΥ και το ΑΚΕΛ, σε σύγκριση με την προηγούμενη έρευνα του Οκτωβρίου 2025, δεν δηλώνει τάση. Η ίδια παρατήρηση ισχύει για το, εκ πρώτης όψεως, παράδοξο που προκύπτει όταν γίνεται αναγωγή με βάση τις ψήφους επιλογής κομμάτων στην κάλπη της RAI. Πώς γίνεται, πιο πολλές ψήφοι, με την αναγωγή να καταλήγουν σε μειωμένο μερίδιο τους. Απλώς, η μείωση, τον Ιανουάριο των ατόμων που δήλωσαν λευκό/άκυρο, αποχή και “δεν αποφάσισα” είχε αποτέλεσμα να γίνει η κατανομή σε πιο μεγάλη δεξαμενή πρόθεσης ψήφου. Με δείγμα 1000, οι τρεις ομάδες άθροισαν τον Ιανουάριο 24+64+282=370, ενώ οι αντίστοιχοι αριθμοί τον Οκτώβριο ήταν 43+148+339=530. Δηλαδή, υπήρξε αύξηση 160 (στα 1000) στην πρόθεση ψήφου, μα τα δύο κόμματα πήραν συνολικά 23. Για να διατηρήσουν το μερίδιο πρόθεσης χρειάζονταν συνολικά 44.
Από την αύξηση στη δηλωμένη πρόθεση ψήφου, αλλά και από μείωση πρόθεσης υπέρ άλλων σχημάτων, φαίνεται να επωφελούνται κατά κύριο λόγο το ΑΛΜΑ και η Άμεση Δημοκρατία (ΑΔ), σε αξιόλογο βαθμό και το ΕΛΑΜ. Το φαινόμενο μοιάζει σε σημαντικό βαθμό με παρορμητική, ανακλαστική κίνηση, αν λάβουμε υπόψη πως για την ΑΔ δεν υπάρχει ακόμα, δεν υπέδειξε υποψηφίους, δεν έχει πρόγραμμα, ενώ στο ΑΛΜΑ αυτά είναι σε στάδιο μερικής διαμόρφωσης.
Παράμετροι στην πρόθεση ψήφου
Μέσα από την πληθώρα παραμέτρων οι οποίες συνδέονται με τις προθέσεις ψήφου δεν μπορεί να περάσει απαρατήρητο το γεγονός πως 27% δήλωσαν πως δεν αποφάσισαν ακόμα. Όταν όμως καλούνται να δηλώσουν προτίμηση, λιγότεροι από το μισό (45%) διατηρούν το «Δεν αποφάσισα» και 5% δεν απαντούν. Οι υπόλοιποι επιλέγουν ένα κόμμα ή αποχή, λευκό/άκυρο. Έτσι, από τους 145 περίπου που εξέφρασαν πρόθεση υπέρ του ΔΗΣΥ, 20 είχαν πει «Δεν αποφάσισα», για το ΑΛΜΑ, 13 από τους 67, για το ΑΚΕΛ 11 από τους 137, επίσης 11 από τους 64 για την ΑΔ. Το πιο μεγάλο ποσοστό έχει η επιλογή για αποχή, με περίπου 50 από 65.
Το φαινόμενο να δηλώνουν ψηφοφόροι σε έρευνες «δεν αποφάσισα», ενώ όταν καλούνται να κάνουν επιλογή να εκφράζουν πρόθεση ψήφου προς ένα κόμμα, έχει ήδη καταγραφεί από δημοσκόπους, και χωρίς πολλή προσπάθεια τεκμηριώνεται με διασταύρωση ερωτήσεων.
Ενδιαφέρουσα παράμετρος είναι επίσης η δήλωση «έχω αποφασίσει αλλά μπορεί να αλλάξω γνώμη», που συγκεντρώνει 14% στην έρευνα της RAI για τον «ALPHA», δηλαδή περίπου 140 απαντήσεις (στις 1000). Ο πιο ψηλός αριθμός ατόμων που μπορεί να αλλάξουν την επιλογή που έκαμαν στην έρευνα αφορά το ΕΛΑΜ, με 23 από 103 άτομα να μην είναι βέβαιο πως η πρόθεση τους θα γίνει πράγματι ψήφος. Η αβεβαιότητα αυτή διατυπώνεται από 20 άτομα (από 143) για τον ΔΗΣΥ, 15 (από 67) για το ΑΛΜΑ, 14 από 137 για το ΑΚΕΛ, 13 από 64 για την ΑΔ.
Προκύπτει πως οι πέντε πρώτοι στην πρόθεση ψήφου διεκδικητές των εκλογών του Μαϊου 2026 έχουν υψηλά ποσοστά χαλαρής ή μη «κρυμμένης» ψήφου, όπως προκύπτει είτε από το «μπορεί να αλλάξω» ή το «δεν αποφάσισα» (αλλά εκδηλώνω πρόθεση).
Υποδηλώνεται από τα παραδείγματα πιο πάνω πως είμαστε ενώπιον ενός σκηνικού το οποίο βρίσκεται ακόμα, από τη μια σε στάδιο αντιδράσεων παρορμητικών και ανακλαστικών, χωρίς θεώρηση κριτηρίων ουσιαστικής επιλογής, βάσει θέσεων και υποψηφίων. Από την άλλη, οι διαθέσεις και οι προθέσεις παραπέμπουν σε εύπλαστο περιβάλλον, με τις στάσεις να βρίσκονται σε φάση αρχικής ακόμα διαμόρφωσης, με σημαντικό περιθώριο να δούμε αλλαγές μέχρι το Μάιο.
Φυσικά, μεγάλο ζητούμενο είναι να αποφασίσουν οι πολιτικές δυνάμεις να διαμορφώσουν πρόγραμμα, προτάσεις με στόχο να υπάρξουν λύσεις σε βασικά προβλήματα του τόπου. Να εγκαταλείψουν επικοινωνιακές τακτικές εικόνας, οι οποίες όχι μόνο διαιωνίζουν προβλήματα και επιδεινώνουν τη θέση των πολιτών και της κοινωνίας, μα συμβάλλουν σε σύγχυση. Υπάρχει ανάγκη για θέσεις και συμπεριφορές που προσφέρουν στους πολίτες κριτήρια λογικών και επωφελών επιλογών, μακριά από αντιδράσεις ανακλαστικές.