Η Μέση Γενική Εκπαίδευση αλλάζει: Εξοπλίζοντας τους νέους με σύγχρονες δεξιότητες για τη νέα αγορά εργασίας

Η αναντιστοιχία που παρατηρείται μεταξύ της εκπαίδευσης και της αγοράς εργασίας αποτελεί σημαντική πρόκληση για την οικονομία και την κοινωνία της Κύπρου. Η ανάγκη για κατάλληλα εξειδικευμένο και καταρτισμένο εργατικό δυναμικό που να ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις της σύγχρονης αγοράς εργασίας είναι πιο επιτακτική από ποτέ. Στο πλαίσιο της Μεταρρύθμισης C5.1R1 «Αντιμετώπιση της αναντιστοιχίας δεξιοτήτων μεταξύ εκπαίδευσης (δευτεροβάθμια και τριτοβάθμια εκπαίδευση) και αγοράς εργασίας» του Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΣΑΑ), η Διεύθυνση Μέσης Γενικής Εκπαίδευσης (ΔΜΓΕ) του Υπουργείου Παιδείας, Αθλητισμού και Νεολαίας (ΥΠΑΝ) υλοποιεί στοχευμένες δράσεις που ενισχύουν τις δεξιότητες των μαθητών και βελτιώνουν τις προοπτικές απασχόλησής τους.
Ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο δράσεων
Το Εθνικό Σχέδιο Δράσης για την Αντιμετώπιση της Αναντιστοιχίας Δεξιοτήτων εγκρίθηκε από το Υπουργικό Συμβούλιο στις 24 Οκτωβρίου 2024 και συνιστά ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο πολιτικών που στοχεύει στην αναβάθμιση της ποιότητας και της αποτελεσματικότητας της εκπαίδευσης. Κεντρικός του άξονας είναι η ενδυνάμωση των μαθητών με τις κατάλληλες γνώσεις, δεξιότητες και ικανότητες που απαιτεί η κοινωνία και η οικονομία του σήμερα και του αύριο, περιορίζοντας το χάσμα ανάμεσα στην εκπαίδευση και την απασχόληση.
Εκπαίδευση με ουσία: Αναλυτικά Προγράμματα για τις δεξιότητες του αύριο
Μία από τις πιο σημαντικές δράσεις που εντάσσεται στο Εθνικό Σχέδιο Δράσης της Μεταρρύθμισης C5.1R1 του ΣΑΑ, είναι η αναβάθμιση Αναλυτικών Προγραμμάτων της δευτεροβάθμιας γενικής εκπαίδευσης, με στόχο την καλύτερη προσαρμογή τους στις ανάγκες της αγοράς εργασίας.
Στο πλαίσιο του Οροσήμου 239α, έχει ήδη ολοκληρωθεί τον Δεκέμβριο του 2025 η αναβάθμιση σαράντα (40) Αναλυτικών Προγραμμάτων της Μέσης Γενικής Εκπαίδευσης με προϋπολογισμό €69.900. Τα Αναλυτικά Προγράμματα που μεταρρυθμίστηκαν αφορούν τα γνωστικά αντικείμενα του τομέα Θετικών Επιστημών – Βιοεπιστημών – Πληροφορικής – Τεχνολογίας και συγκεκριμένα τα μαθήματα Βιολογίας, Γεωγραφίας, Μαθηματικών, Πληροφορικής, Σχεδιασμού και Τεχνολογίας, Φυσικής και Χημείας.
Στόχος της μεταρρύθμισης αυτής ήταν ο εμπλουτισμός και η αναβάθμιση των Αναλυτικών Προγραμμάτων με προτεινόμενες δράσεις ώστε να προωθούνται συγκεκριμένες δεξιότητες, όπως η συναισθηματική νοημοσύνη (emotional intelligence), οι μη τεχνικές – οριζόντιες δεξιότητες (soft skills), οι επιχειρηματικές δεξιότητες (entrepreneurial skills), οι πράσινες δεξιότητες/η πράσινη μετάβαση (green skills/green transition), οι τεχνικές δεξιότητες (hard skills), οι δεξιότητες του πολίτη (citizenship skills) και οι δεξιότητες πολιτιστικής επίγνωσης και έκφρασης/ διαπολιτισμικές δεξιότητες (cultural awareness and expression skills), συμβάλλοντας στην αντιμετώπιση της αναντιστοιχίας δεξιοτήτων.
Επιπρόσθετα, στο πλαίσιο της Μεταρρύθμισης C5.1R4 «Ψηφιακός μετασχηματισμός σχολικών μονάδων με στόχο την ενίσχυση των ψηφιακών δεξιοτήτων και δεξιοτήτων που σχετίζονται με την εκπαίδευση στους τομείς STEM» του Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας στην οποία επίσης συμμετέχει η Διεύθυνση Μέσης Γενικής Εκπαίδευσης, βρίσκεται σε εξέλιξη και ο μετασχηματισμός των Αναλυτικών Προγραμμάτων για 111 γνωστικά αντικείμενα Μέσης Γενικής Εκπαίδευσης, η ανάπτυξη εκπαιδευτικού υλικού στη βάση των υφιστάμενων Δεικτών Επιτυχίας και Επάρκειας και επιμόρφωση εκπαιδευτικών για ανάπτυξη ψηφιακών δεξιοτήτων (όπως αυτές περιγράφονται στο ευρωπαϊκό πλαίσιο ψηφιακών δεξιοτήτων (DigComp 2.2)) καθώς και μεθοδολογίας STEM. Η υλοποίηση της δράσης αυτής αναμένεται να ολοκληρωθεί περί τα τέλη Μαΐου 2026.
Από το σχολείο στην απασχόληση: Ανάπτυξη νέου προγράμματος σπουδών στη Μέση Γενική Εκπαίδευση
Με γνώμονα την παροχή δεξιοτήτων βιωματικής μάθησης στους μαθητές, τη μείωση της πρόωρης σχολικής εγκατάλειψης και της μαθητικής στασιμότητας στο Λύκειο και την ευθυγράμμιση των εκπαιδευτικών προγραμμάτων με τις ανάγκες της αγοράς εργασίας, η Διεύθυνση Μέσης Γενικής Εκπαίδευσης βρίσκεται σε διαδικασία ανάπτυξης νέου προγράμματος σπουδών και συγκεκριμένα της κατεύθυνσης 5β «Εφαρμοσμένης Μάθησης στο Εμπόριο και τις Υπηρεσίες». Η δράση αυτή εντάσσεται στο Ορόσημο 239α της Μεταρρύθμισης C5.1R1 του ΣΑΑ, έχει προϋπολογισμό €189.400 και αναμένεται να ολοκληρωθεί περί τα τέλη Μαρτίου 2026.
Το νέο πρόγραμμα σπουδών της ΔΜΓΕ (κατεύθυνση 5β «Εφαρμοσμένης Μάθησης στο Εμπόριο και τις Υπηρεσίες»)αφορά κατεύθυνση σπουδών εντός της υφιστάμενης 5ης κατεύθυνσης (Εμπορίου και Υπηρεσιών), με σαφέστερο προσανατολισμό στις ανάγκες της αγοράς εργασίας. Η κατεύθυνση 5β απευθύνεται σε μαθητές οι οποίοι μετά την ολοκλήρωση των σπουδών τους στο Λύκειο είναι πιθανό να μην συνεχίσουν σε ακαδημαϊκές σπουδές και επιθυμούν να ενταχθούν άμεσα στην αγορά εργασίας, σε μαθητές οι οποίοι αναζητούν διέξοδο προς την αγορά εργασίας μέσω της επιλογής εφαρμοσμένης μάθησης στον τομέα ενδιαφέροντός τους, και σε μαθητές με μεταναστευτικό υπόβαθρο, παρέχοντας παράλληλα τη δυνατότητα πρόσβασης των μαθητών στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση, εφόσον το επιθυμούν.
Η συγκεκριμένη δράση περιλαμβάνει τη συγγραφή Αναλυτικών Προγραμμάτων και την ανάπτυξη εκπαιδευτικού υλικού για έξι νέα μαθήματα (12 Αναλυτικά Προγράμματα: 6 για τη Β΄ Λυκείου και 6 για τη Γ΄ Λυκείου) τα οποία αφορούν την Οργάνωση και Διαχείριση Γραφείου, τις Εφαρμογές Πληροφορικής, το Μάρκετινγκ – Τεχνική Πωλήσεων – Επιχειρηματικότητα, την Αγωγή Υγείας, την Πράσινη μετάβαση και τον Σχεδιασμό & Τεχνολογία. Τα μαθήματα αυτά έχουν επιλεγεί καθώς θα προσφέρουν πρακτικές γνώσεις και δεξιότητες που οδηγούν σε επαγγέλματα με υψηλή ζήτηση στην αγορά εργασίας, όπως υπάλληλοι διοίκησης και οργάνωσης γραφείου, βοηθοί αποθηκάριοι, πωλητές, βοηθοί μέσων κοινωνικής δικτύωσης, υπάλληλοι σε μονάδες βιολογικού καθαρισμού/επεξεργασίας αστικών λυμάτων/διαχείρισης αποβλήτων, βοηθοί ασφάλειας και υγείας, βοηθοί διοίκησης τουριστικών μονάδων, βοηθοί εργαστηρίων παραγωγής τροφίμων, βοηθοί κέντρων αισθητικής και κέντρων φροντίδας, βοηθοί σχεδιασμού και παραγωγής σε μονάδες βιοτεχνίας, σύμβουλοι εξοικονόμησης ενέργειας, τεχνικοί ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, σύμβουλοι/τεχνικοί αυτοματισμών κ.λπ.
Επιπρόσθετα, το συγκεκριμένο πρόγραμμα σπουδών περιλαμβάνει το σχεδιασμό στοχευμένων δράσεων για τους μαθητές της Β΄ και Γ΄ Λυκείου, οι οποίες θα συνδέουν την εκπαίδευση με τις ανάγκες της αγοράς εργασίας στα συγκεκριμένα νέα μαθήματα και θα έχουν διάρκεια δύο εβδομάδων ανά έτος. Τέλος, θα περιλαμβάνει την επιμόρφωση πέραν των 1000 εκπαιδευτικών που θα διδάξουν τα νέα μαθήματα και τις δράσεις και συγκεκριμένα εκπαιδευτικών των ειδικοτήτων Οικονομικών/Επιχειρηματικών, Πληροφορικής, Αγωγής Υγείας, Βιολογίας και Σχεδιασμού και Τεχνολογίας.
Η υλοποίηση της κατεύθυνσης 5β θα γίνει σταδιακά. Κατά την τρέχουσα σχολική χρονιά 2025-2026, θα πραγματοποιηθούν ενημερωτικές δράσεις των μαθητών της Α’ Λυκείου για την κατεύθυνση 5β καθώς και η επιμόρφωση των εκπαιδευτικών που θα διδάξουν τα νέα μαθήματα και τις στοχευμένες δράσεις. Οι μαθητές θα έχουν τη δυνατότητα να επιλέξουν και να ακολουθήσουν την κατεύθυνση 5β στη Β’ Λυκείου. Την σχολική χρονιά 2026-2027 θα γίνει πιλοτική εφαρμογή της κατεύθυνσης 5β σε ένα Λύκειο ανά επαρχία, με συνεχή παρακολούθηση και δυνατότητα διορθωτικών παρεμβάσεων και καθορισμό μεταβατικής περιόδου για ομαλή εφαρμογή των αλλαγών.
Βήματα στον επαγγελματικό κόσμο: Η Εβδομάδα Εργασίας στη Β΄ Λυκείου
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στην επαφή των μαθητών με το εργασιακό περιβάλλον. Στο πλαίσιο του στόχου 239β της Μεταρρύθμισης C5.1R1 του ΣΑΑ, η Διεύθυνση Μέσης Γενικής Εκπαίδευσης επαναφέρει το θεσμό της εβδομάδας εργασίας, ο οποίος
είχε παύσει να ισχύει το 2013. Συγκεκριμένα, η δράση «Σχεδιασμός και υλοποίηση προγράμματος Εβδομάδας Εργασίας – Job Shadowing για τους μαθητές της Β΄ Λυκείου κατά τη σχολική χρονιά 2025-2026» με προϋπολογισμό €680.000, η οποία υλοποιείται από την ΔΜΓΕ στο πλαίσιο του ΣΑΑ, εντάσσεται επίσης στο κυβερνητικό έργο και τον ετήσιο προγραμματισμό της Διακυβέρνησης 2025 καθώς και στο Ετήσιο Σχέδιο Δράσης 2025 – 2026 του ΥΠΑΝ.
Το πρόγραμμα Εβδομάδας Εργασίας – Job Shadowing θα διεξαχθεί από τις 18/02/2026 μέχρι και τις 03/04/2026, με συνολική διάρκεια εξίμισι (6,5) εβδομάδων στη βάση κυλιόμενου προγράμματος με συγκεκριμένες ημερομηνίες που έχουν κατανεμηθεί για κάθε Λύκειο. Στο πρόγραμμα αναμένεται να συμμετέχουν οι μαθητές που φοιτούν στη Β’ Λυκείου κατά τη σχολική χρονιά 2025-2026. Ο κάθε μαθητής θα τοποθετηθεί σε φορέα υποδοχής/εργοδότη (χώρο εργασίας) εκτός του σχολείου για τρεις (3) συνεχόμενες μέρες εντός του πιο πάνω χρονικού πλαισίου στις συγκεκριμένες ημερομηνίες, οι οποίες έχουν κατανεμηθεί στο Λύκειο φοίτησής του. Παράλληλα, ο κάθε μαθητής θα παρακολουθήσει σχετικές ενημερώσεις – σεμινάρια στο σχολείο για δύο (2) μέρες συνολικά μεταξύ της χρονικής περιόδου Ιανουαρίου 2026 – Απριλίου 2026.
To πρόγραμμα Εβδομάδας Εργασίας – Job Shadowing έχει ως στόχο να προσφέρει στους μαθητές την ευκαιρία να γνωρίσουν από κοντά το εργασιακό περιβάλλον και να αναπτύξουν δεξιότητες και στάσεις που θα τους βοηθήσουν στη μελλοντική επαγγελματική τους πορεία και γενικότερα να συμβάλει στην ενίσχυση της σύνδεσης της εκπαίδευσης με την αγορά εργασίας, την οικονομία και την κοινωνία.
Επένδυση στα σχολικά εργαστήρια, επένδυση στο μέλλον
Την ίδια στιγμή, ο εκσυγχρονισμός των σχολικών υποδομών αποτελεί βασικό πυλώνα της μεταρρύθμισης. Στο πλαίσιο του στόχου 239γ της Μεταρρύθμισης C5.1R1 του ΣΑΑ και με προϋπολογισμό €1.500.000, η Διεύθυνση Μέσης Γενικής Εκπαίδευσης, προχωρεί με αναβάθμιση του εργαστηριακού εξοπλισμού πέραν των 200 εργαστηρίων Φυσικής, Χημείας, Βιολογίας, Σχεδιασμού και Τεχνολογίας σε 62 Γυμνάσια, 36 Λύκεια και 10 Εξατάξια σχολεία.
Ο εξοπλισμός που θα διατεθεί στα σχολεία περιλαμβάνει εκτυπωτές τρισδιάστατης εκτύπωσης (3D Printer), συστήματα χάραξης και κοπής υλικών με την βοήθεια δέσμης λέιζερ (Laser Engraver and Cutter), Απαγωγούς Αερίων (Fume Cupboard), συστήματα Φασματοσκοπίας UV-VIS, Πειραματικές διατάξεις με δυνατότητα πραγματοποίησης μετρήσεων μέσω ασύρματων αισθητήρων και που περιλαμβάνουν Ενζυμική Δραστηριότητα (Enzyme Activity Experiment), Φωτοσύνθεση Φυτών και Κυτταρική Αναπνοή (Plant Photosynthesis and Cellular Respiration Experiment), Αγωγομετρικές μετρήσεις και μετρήσεις pH διαλυμάτων υδροχλωρικού οξέος (Conductometric and pH Titration measurements of Hydrochloric Acid solutions), Εξοπλισμό για πραγματοποίηση πειραμάτων Φυσικής στο γνωστικό αντικείμενο της Μηχανικής για Ευθύγραμμη Ομαλή Κίνηση και Ευθύγραμμη Ομαλά Μεταβαλλόμενη Κίνηση, 1ος ,2ος και 3ος Νόμος του Νεύτωνα, Μελέτη Κρούσεων και άλλων εφαρμογών της Αρχής Διατήρησης της Ορμής, Θεώρημα Μεταβολής της Κινητικής Ενέργειας – ‘Έργου, Θεώρημα Διατήρησης της Μηχανικής Ενέργειας και Μελέτη Κεντρομόλου Δύναμης καθώς και smartphone-based VR-Classes και T-shirt επαυξημένης πραγματικότητας.
Η αναβάθμιση των σχολικών εργαστηρίων γίνεται με τεχνολογία αιχμής, αντίστοιχη με αυτήν που οι μαθητές θα συναντήσουν τόσο στη μετέπειτα ακαδημαϊκή σταδιοδρομία τους όσο και στην αυριανή αγορά εργασίας. Ως εκ τούτου, η δράση αυτή ενισχύει τη σύνδεση της εκπαίδευσης με την αγορά εργασίας, προσφέροντας στους μαθητές πρόσβαση σε σύγχρονο εξοπλισμό και πρακτική εμπειρία. Παράλληλα, καλλιεργεί δεξιότητες υψηλής ζήτησης, όπως η κριτική σκέψη, η επίλυση προβλημάτων και η τεχνολογική εξοικείωση, προετοιμάζοντας αποτελεσματικά τους νέους για τις σπουδές και το επαγγελματικό τους μέλλον.
Για ένα αύριο με πιο καταρτισμένους και ανταγωνιστικούς εργαζομένους
Η συμμετοχή της Διεύθυνσης Μέσης Γενικής Εκπαίδευσης του Υπουργείου Παιδείας, Αθλητισμού και Νεολαίας στη Μεταρρύθμιση C5.1R1 του Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας αποτυπώνει μια στρατηγική επιλογή: μια εκπαίδευση που δεν λειτουργεί αποκομμένα, αλλά σε συνεχή διάλογο με την κοινωνία και την οικονομία, επενδύοντας στο ανθρώπινο κεφάλαιο και στο μέλλον της νέας γενιάς.
Ακολουθώντας τα ευρήματα μελετών και ερευνών, οι πιο πάνω δράσεις σηματοδοτούν μια στροφή της εκπαιδευτικής πολιτικής προς ένα σχολείο περισσότερο συνδεδεμένο με την αγορά εργασίας. Ένα σχολείο που δεν περιορίζεται στη μετάδοση γνώσεων, αλλά επενδύει συστηματικά στην ανάπτυξη δεξιοτήτων, στην απασχολησιμότητα των νέων και στη μείωση των ανισοτήτων.