Η Νέα Στρατηγική Ασφάλειας και η επιθετικότητα των Ηνωμένων Πολιτειών

Του
Κωστάκη Κωνσταντίνου*
Η επιθετικότητα της αμερικανικής κυβέρνησης και η παραβίαση του διεθνούς δικαίου, απαιτώντας να ενσωματώσουν τη Γροιλανδία, να γίνει ο Καναδάς 51η πολιτεία, να κυβερνήσουν τη Βενεζουέλα, να αλλάξουν το καθεστώς στην Κούβα, στο Ιράν κ.α., να ελέγξουν πετρέλαιο, φυσικό αέριο, σπάνια μέταλλα και σημαντικούς εμπορικούς διαδρόμους, καθώς και η επιβολή δασμών και κυρώσεων σε μια σειρά κράτη, απορρέει από τους στόχους της επεκτατικής και ηγεμονικής πολιτικής που περιλαμβάνεται στη νέα Εθνική Στρατηγική Ασφάλειας των Ηνωμένων Πολιτειών.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες καθόρισαν ως στρατηγικό στόχο να παραμείνουν η ισχυρότερη μεγάλη δύναμη στον κόσμο, μέσω της απόλυτης ηγεμονίας στο Δυτικό Ημισφαίριο με την εφαρμογή του δόγματος Μονρόε σε μια πιο επεκτατική μορφή, την ενίσχυση της επιρροής τους στον Ινδο-Ειρηνικό και την ανάσχεση της Κίνας, με τη «στρατηγική σταθερότητα» με τη Ρωσία, την εξάρτηση της Ευρώπης και την ενίσχυση της επιρροής τους στη Μέση Ανατολή (δες National Security Strategy of the United States of America November 2025).
Η επιθετικότητα του αμερικανικού ιμπεριαλισμού στη σημερινή της μορφή, που εκδηλώνεται κυνικά χωρίς κανένα «φύλλο συκής» είναι έκφραση παρακμής και απώλειας ισχύος των Ηνωμένων Πολιτειών στον αναδυόμενο πολυπολικό κόσμο. Λόγω της ανισομερούς ανάπτυξης των κρατών διαμορφώθηκαν τρεις μεγάλες δυνάμεις –οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Λαϊκή Δημοκρατία Κίνας και η Ρωσική Ομοσπονδία. Διαμορφώθηκαν επίσης και μια σειρά μεσαία σε ισχύ κράτη, με σημαντικό ρόλο ιδιαίτερα σε περιφερειακό επίπεδο. Η ισορροπία δυνάμεων μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων είναι τέτοια που κανένα κράτος δεν μπορεί να ηγεμονεύσει τον κόσμο και να επιβάλει τα συμφέροντά του σε κάθε γωνιά του πλανήτη.
Μια σειρά εξελίξεις-παράγοντες τα τελευταία χρόνια έχουν ενισχύσει και επιταχύνει τη διαδικασία σχηματισμού πολυπολικού συστήματος. Πρώτον, η νίκη της Ρωσίας στον διά αντιπροσώπων πόλεμο με το ΝΑΤΟ στην Ουκρανία. Η Ρωσία έχει αυξήσει σημαντικά τη στρατιωτική της ισχύ, ιδιαίτερα με την πυρηνική τριάδα και ειδικά τους πυραύλους Oreshnick, Poseidon και Burevestnik. Οι σημαντικές διμερείς και πολυμερείς της σχέσεις στον διεθνή χώρο επιβεβαιώθηκαν παρά την προσπάθεια της Δύσης να την απομονώσει, ενώ η οικονομία της αποδείχθηκε αρκετά ανθεκτική σε ακραίες συνθήκες πολέμου και χιλιάδων κυρώσεων.
Δεύτερον, η σταθερή, δυναμική και συνεχής ανάπτυξη της Κίνας αύξησε τη πολιτικο-οικονομική της επιρροή στον διεθνή χώρο. Είναι θέμα χρόνου η Κίνα να ξεπεράσει τις Ηνωμένες Πολιτείες στον οικονομικό τομέα, αφού το ΑΕΠ της αναπτύσσεται με το υψηλό ποσοστό του 5%. Τρίτον, η διεύρυνση και εμβάθυνση των σχέσεων Ρωσίας – Κίνας, η πολιτικο-στρατιωτική και οικονομική τους δράση όπως η Ομάδα της BRICS και ο Οργανισμός Συνεργασίας της Σανγκάης αύξησε σημαντικά την ισχύ και επιρροή τους. Ταυτόχρονα, αποτελεί ισχυρό παράγοντα αποτροπής και αντιμετώπισης των πολιτικών των Ηνωμένων Πολιτειών εναντίον διαφόρων κρατών, όπου Μόσχα και Πεκίνο προσφέρονται ως εναλλακτική επιλογή. Αυτή η εναλλακτική λειτουργεί στον οικονομικό τομέα, ιδιαίτερα με τη χρήση των εθνικών νομισμάτων στις εμπορικές συναλλαγές με τα παράλληλα οικονομικά συστήματα και μηχανισμούς που παρακάμπτουν το δολάριο και μειώνουν σοβαρό το ρόλο του ως διεθνούς συναλλαγματικού μέσου και αποθεματικού νομίσματος. Λειτουργεί και στον πολιτικο-στρατιωτικό τομέα με τις συνεργασίες και βοήθειες που παρέχουν Ρωσία και Κίνα σε άλλα κράτη. Τέταρτον, η διεύρυνση και ενίσχυση του ρόλου της Ομάδας της BRICS, της οποίας τα μέλη αυξήθηκαν το 2023-2025, από πέντε σε έντεκα και δημιουργήθηκε και η κατηγορία εταιρικά μέλη με τη συμμετοχή εννέα κρατών. Πέμπτον, η μείωση της διεθνούς ισχύς των ΗΠΑ και τα σοβαρά εσωτερικά προβλήματα που αντιμετωπίζουν, ιδιαίτερα το δημόσιο χρέος που έφθασε τα 38 τρισεκατομμύρια ευρώ με αυξητική τάση, το εμπορικό έλλειμμα με την Κίνα και την ΕΕ, η διαδικασία απο-δολαριοποίησης που επιταχύνθηκε το 2025. Έκτον, η αύξηση της ισχύς μιας σειράς κρατών σε περιφερειακό επίπεδο, που εστιάζουν στην προώθηση των εθνικών τους συμφερόντων οδηγεί σε διμερείς και πολυμερείς συνεργασίες που ενισχύουν την αυτονομία τους.
Περιφερειακές διενέξεις και κίνδυνοι σύγκρουσης μεταξύ μεγάλων δυνάμεων
Τα μεσαία σε ισχύ κράτη και σημαντικό περιφερειακό ρόλο είναι «το μήλο της Έριδος» για τις μεγάλες δυνάμεις στην προσπάθειά τους να δημιουργήσουν περιφερειακές συμμαχίες και διμερείς συμφωνίες συνεργασίας, να ελέγξουν και να δημιουργήσουν νέους αγωγούς πετρελαίου, φυσικού αερίου και εμπορικούς διαδρόμους. Στα περιφερειακά ισχυρά κράτη εκτός από τα μεγάλα και μεσαία κράτη της ΕΕ, εντάσσονται μεταξύ άλλων η Ινδία που αναπτύσσει δυναμική εξέλιξης σε μεγάλη δύναμη, η Ιαπωνία, η Βραζιλία, το Ιράν, το Ισραήλ, η Βενεζουέλα, η Β. Κορέα, το Πακιστάν, η Αίγυπτος, η Τουρκία, η Ινδονησία, αραβικά πετρελαιοπαραγωγά κράτη κ.α. των οποίων ο ρόλος είναι σημαντικός στη διαμόρφωση της περιφερειακής κατάστασης και στον τομέα της Ενέργειας και των κρίσιμων μετάλλων που αποκτούν ακόμη μεγαλύτερη σημασία.
Για αυτό η Βενεζουέλα και γενικά η Λατινική Αμερική, το Ιράν, η Γάζα και γενικά η Μέση Ανατολή και η Γροιλανδία είναι στο επίκεντρο της επιθετικότητας των Ηνωμένων Πολιτειών αυτό το διάστημα. Είναι άμεσα συνδεδεμένα με το στόχο της απόλυτης κυριαρχίας στο Δυτικό Ημισφαίριο και του ελέγχου της Μέσης Ανατολής, των πηγών ενέργειας, των αγωγών πετρελαίου και διαδρόμων εμπορίου που ταυτόχρονα συμβάλλουν στην ανάσχεση της ανάπτυξης και επιρροής κύρια της Κίνας, αλλά και της Ρωσίας. Δεν είναι τυχαίο ότι στο τέλος του 2025 και αρχές του 2026 κλιμακώθηκε σχεδόν ταυτόχρονα η ένταση στις περιφερειακές διενέξεις όπου εμπλέκονται άμεσα ή έμμεσα οι μεγάλες δυνάμεις.
Το καθεστώτος του Κιέβου με συμμετοχή δυτικών μυστικών υπηρεσιών επιχείρησε να επιτεθεί στην προεδρική κατοικία του Πούτιν στο Βαλτάι, που αποτελεί και συντονιστικό κέντρο των πυρηνικών δυνάμεων της Ρωσίας. Αυτό αποτέλεσε μήνυμα συνέχισης του πολέμου και οδήγησε σε κλιμάκωσή του αντί σε ειρηνική διευθέτηση. Η απόφαση των Ηνωμένων Πολιτειών για πώληση στρατιωτικού εξοπλισμού αξίας 11,1 δισεκατομμυρίων δολαρίων στην Ταϊβάν προκάλεσε την αντίδραση του Πεκίνου με στρατιωτικές ασκήσεις περικύκλωσης του νησιού. Οι Ηνωμένες Πολιτείες παραβιάζοντας το διεθνές δίκαιο κλιμάκωσαν την ένταση στην Καραϊβική και με στρατιωτική επέμβαση απήγαγαν τον Πρόεδρο της Βενεζουέλας, Νικολάς Μαδούρο, απαιτούν να κυβερνήσουν τη χώρα και απειλούν την Κούβα, το Μεξικό και την Κολομβία. Ταυτόχρονα, ενίσχυσαν τη ρητορική τους εναντίον του Ιράν και προετοίμασαν νέα στρατιωτική επίθεση, που την τελευταία στιγμή για σειρά λόγων δεν πραγματοποιήθηκε. Η ένταση παραμένει, και ο στόχος αλλαγής καθεστώτος και ελέγχου του Ιράν είναι στις σημαντικές προτεραιότητες των ΗΠΑ.
Μαζί με τα πιο πάνω επανήλθε η απαίτηση των Ηνωμένων Πολιτειών να πάρουν εδώ και τώρα τη Γροιλανδία και ο Πρόεδρος Τραμπ προχώρησε στην εξαγγελία δασμών στα ευρωπαϊκά κράτη που εναντιώθηκαν στην προσάρτησή της. Η ΕΕ συζητά τρόπους αντίδρασης στους σχεδιασμούς και απειλές της Ουάσινγκτον. Οι σχέσεις ΗΠΑ-ΕΕ και ΗΠΑ-ΝΑΤΟ, όπως τις ξέραμε μέχρι χθες, έχουν τελειώσει, ανεξάρτητα αν ο Πρόεδρος Τραμπ εξήγγειλε συμφωνία πλαισίου διευθέτησης του θέματος μετά τη συνάντησή του με τον ΓΓ του ΝΑΤΟ.
Ο κόσμος ζει ήδη σε συνθήκες πολυπολικού συστήματος που χαρακτηρίζεται από ρευστότητα, αστάθεια, ανασφάλεια, χρήση ισχύος για επιβολή συμφερόντων και σοβαρούς κινδύνους στρατιωτικών συγκρούσεων και παγκοσμίου πολέμου. Η επικράτηση της λογικής, ο σεβασμός του διεθνούς δικαίου, της κυριαρχικής ισότητας των κρατών και η ανάπτυξη συνεργασιών με αμοιβαίο όφελος μπορούν να διασφαλίσουν την ειρήνη, να σώσουν την ανθρωπότητα, να δημιουργήσουν συνθήκες οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης.
*Αναπληρωτής Καθηγητής Πολιτικών Επιστημών, Πανεπιστήμιο Frederick