Η ταπεινωτική μοναξιά των δικτατόρων

Το κοινό στοιχείο στις ιστορίες των δικτατόρων δεν είναι το τέλος τους. Οι περισσότεροι, άλλωστε, δεν πλήρωσαν ποτέ. Πέθαναν στην εξουσία, ατιμώρητοι και αλώβητοι, όπως ο Στάλιν, ο Μάο, ο Φράνκο και ο Χάφεζ αλ-Άσαντ. Άλλοι πέθαναν εξόριστοι, προστατευμένοι από ένα διεθνές σύστημα που πρόθυμα τους ξέχασε: ο Ίντι Αμίν, ο Χόνεκερ, ο Μπατίστα, ο Φερδινάνδος Μάρκος. Αισθητά λιγότεροι είχαν ένα τέλος αντάξιο του καθεστώτος που οικοδόμησαν: σύλληψη, δίκη-εξπρές και εκτέλεση — ακόμη και μέσα σε λίγες ώρες, όπως οι Τσαουσέσκου — ή ωμή λαϊκή βία, όπως στην περίπτωση του Καντάφι.
Το κοινό τους στοιχείο, με κάποιες εξαιρέσεις πάντα, είναι η ώρα της αποκαθήλωσης. Και η μοναξιά που τη συνοδεύει μέχρι τον θάνατο.
Ακόμα και εκείνοι οι δικτάτορες οι οποίοι δεν την έζησαν όπως ο Τσαουσέσκου στην Πλατεία του Παλατιού, τώρα της Επανάστασης, με το πλήθος το οποίο είχε μεταφερθεί εκεί για να τον χειροκροτήσει να καταλήγει με το που ακούστηκαν οι πρώτες αποδοκιμασίες να ξεσπά σε γιουχαΐσματα – για πρώτη μάλλον φορά στη ζωή του – την αποκαθήλωση τη βίωσαν. Είτε πέθαναν στον ύπνο τους, μέσα στην παράνοια και με την επίγνωση ότι ο κόσμος τους μισεί και ότι οι γύρω τους θέλουν να τους ξεπαστρέψουν, είτε πέθαναν μόνοι στην εξορία, βλέποντας από εκεί τη χαρά του κόσμου που δεν κυβερνούσαν πια, την ώρα που πέθαιναν — ή στο τελευταίο διάστημα πριν από το τέλος — έβλεπαν πόσο απατηλή ήταν η αίσθηση της δύναμής τους.
Αν μιλάμε για τον Μαδούρο, το θέμα δεν είναι ο Τραμπ.
Η κίνηση Τραμπ ήταν ένα γεωπολιτικό ματ απέναντι στην Κίνα, το Ιράν και τον άξονα που είχε οικοδομήσει η Βενεζουέλα ήδη από την εποχή Τσάβες — όταν η δημοκρατία τέθηκε σε αναπνευστήρα, πριν τη σκοτώσει οριστικά ο Μαδούρο, μετατρέποντας την πλουσιότερη χώρα της Λατινικής Αμερικής σε ανθρώπινο ερείπιο.
Η Βενεζουέλα διαθέτει τα μεγαλύτερα τεκμηριωμένα αποθέματα πετρελαίου στον κόσμο. Αυτό αρκεί για να κατανοήσει κανείς τι πραγματικά διακυβεύεται. Τα ναρκωτικά ήταν δευτερεύον επιχείρημα. Ναι, το καθεστώς επέτρεπε — με το αζημίωτο — διακίνηση προς τις ΗΠΑ, κυρίως όμως πρόκειται για κολομβιανά ναρκωτικά και για λιγότερο από το 10% των συνολικών εισροών. Σοβαρό, αλλά όχι casus belli.
Η ιδεολογικοποίηση της υπόθεσης είναι όχι μόνο αφελής, αλλά βαθιά υποκριτική. Ιδίως όταν προέρχεται από καθεστώτα με φωλιές όχι απλώς λερωμένες, αλλά πέρα για πέρα βρομερές.
Η Κίνα, με περίπου 1,8 εκατομμύρια ανθρώπους σε στρατόπεδα λόγω καταγωγής και θρησκείας, χιλιάδες πολιτικούς κρατούμενους, καταγγελίες για «εθελοντικές» δωρεές οργάνων και κινητές μονάδες εκτελέσεων για τα όργανα — τις οποίες λέει ότι δεν χρησιμοποιεί πια — παραμένει η χώρα με τις περισσότερες εκτελέσεις παγκοσμίως.
Το Ιράν; Ένα καθεστώς που χρηματοδοτεί την τρομοκρατία και απαγχονίζει μαζικά;
Η Ρωσία; Ένα κράτος που δηλώνει ανοιχτά την πρόθεσή του να εξαφανίσει την ουκρανική ταυτότητα, αρνούμενο την ύπαρξη έθνους;
Να διαπράξει γενοκτονία και το λέει; Και μέσα σε όλα αυτά, ένα μέρος της Δύσης κλαίει για τον Μαδούρο, ενώ ποτέ δεν ενοχλήθηκε για τίποτα από τα παραπάνω. Για γενοκτονίες, υπάρχουν εκείνες με αποδείξεις — όχι κατ’ ισχυρισμόν.
Τον Ιούνιο του 2019 βρέθηκα στην Κολομβία, σε μια διεθνή αποστολή δημοσιογράφων. Στη Μπογκοτά συναντήσαμε εθελοντές που βοηθούσαν Βενεζουελάνους οι οποίοι περπατούσαν για μέρες με τα παιδιά τους για να φτάσουν στη χώρα. Ήταν τότε περίπου 1,7 εκατομμύρια. Άλλοι ζητιάνευαν, άλλοι πουλούσαν τα γλυκά που τους είχαν δώσει για τα παιδιά τους, για να αγοράσουν φαγητό. Από εκεί η φωτογραφία. Πολλοί αποστεωμένοι. Στη Σάντα Φε, τη χειρότερη συνοικία της πόλης, είδαμε μαζικά ανήλικες από τη Βενεζουέλα να εξωθούνται στην πορνεία.
Δεν είμασταν ασυνήθιστοι σ’ αυτά. Τρεις μέρες πριν, στα σύνορα με τον Ισημερινό, ένας άνθρωπος μάς έδειξε το βίντεο όπου καρτέλ του ακρωτηρίασαν το χέρι.
Στη Μπογκοτά όμως μετά από όσα ακούσαμε, τις μαρτυρίες για συγγενείς που πέθαναν από την πείνα — 21 παιδιά την ημέρα, τότε — και για όλα τα υπόλοιπα καθίσαμε στο πεζοδρόμιο και κλαίγαμε όλοι. Δεν πέθαναν από «στοιχεία» τρομοκρατών. Πέθαναν στ’ αλήθεια.
Πότε. Την ώρα που ο Μαδούρο τάιζε τους συντρόφους του στη Δύση. Τα θυμόμαστε όλοι…
Αυτό που έκανε ο Τραμπ είναι δυνητικά επικίνδυνο. Όχι επειδή συνελήφθη ένας εγκληματίας, αλλά επειδή κάθε τέτοια κίνηση αλλάζει τους κανόνες για όλους. Κανείς δεν είναι απόλυτα ασφαλής σε έναν κόσμο όπου η ισχύς μετακινείται μονομερώς.
Κοίτα να δεις όμως. Μόλις ο δικτάτορας συνελήφθη, η αντιπρόεδρος της Βενεζουέλας εμφανίστηκε και δήλωσε πρόθυμη να συνεργαστεί με τον Τραμπ. Μετά βγήκε και έκανε και ένα επαναστατικό διάγγελμα ότι ο Μαδούρο είναι ο μόνος Πρόεδρος (ξαναβγήκε με νοθεία αλλά τι ψάχνουμε τώρα;) ότι η χώρα δεν θα γίνει αποικία ζήτησε ενότητα για να διαχειριστεί η χώρα την εξέλιξη και… κάλεσε σε ηρεμία. Είπε στις ΗΠΑ να δώσουν στοιχεία ότι είναι καλά, εκείνος και η σύζυγός του, και ζήτησε να αφεθεί ελεύθερος. Για επιστροφή δεν είπε τίποτα. Μεγάλο πράγμα η ηρεμία.
Τι να σκεφτόταν στο αεροπλάνο, με χειροπέδες και ένα μπουκαλάκι νερό, ο μαδημένος πια Μαδούρο; Ποιος ξέρει;
Τρομακτικό, λοιπόν, το σημείο όπου ο κύκλος του δικτάτορα κλείνει. Και ακόμη πιο τρομακτική η μοναξιά που ακολουθεί την αποκαθήλωση, είτε για μέρες μιλάμε, είτε για μήνες είτε για χρόνια.