Η Τεχεράνη δεν έχει ουσιαστικό αντάλλαγμα για τον Τραμπ

Η Τεχεράνη εμφανίζεται πρόθυμη για διαπραγματεύσεις με την Ουάσινγκτον, όχι όμως επειδή έχει αλλάξει στρατηγική, αλλά επειδή πιέζεται. Μετά τον λεγόμενο «Πόλεμο των δώδεκα ημερών» του Ιουνίου 2025, το ιρανικό καθεστώς διατηρούσε υψηλούς τόνους έναντι των ΗΠΑ, απορρίπτοντας κάθε συζήτηση για το πυρηνικό του πρόγραμμα. Ακόμη και πρόσφατα, Ιρανοί αξιωματούχοι διαβεβαίωναν ότι δεν θα «υποκύψουν στις πιέσεις» ούτε θα δεχθούν περιορισμούς στην πυρηνική ανάπτυξη.
Τις τελευταίες εβδομάδες, ωστόσο, η στάση αυτή μεταβλήθηκε αισθητά. Υπό το βάρος των εντεινόμενων εγχώριων διαμαρτυριών, ο Ντόναλντ Τραμπ αποκάλυψε ότι η ιρανική ηγεσία προσέγγισε τον Λευκό Οίκο με πρόταση για νέες συνομιλίες. Στόχος της Τεχεράνης φαίνεται να είναι η αποτροπή των «ισχυρών ενεργειών» που έχει προαναγγείλει ο Αμερικανός πρόεδρος ως απάντηση στην καταστολή των διαδηλώσεων, αλλά και η αναζήτηση ενός modus vivendi που θα επιτρέψει στο καθεστώς να παραμείνει στην εξουσία.
Για ορισμένους κύκλους στην Ουάσινγκτον, η προσφορά αυτή κρίνεται ελκυστική. Σύμφωνα με πληροφορίες, στελέχη της αμερικανικής κυβέρνησης, μεταξύ των οποίων και ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς, φέρονται να εισηγούνται στον Τραμπ να εξετάσει σοβαρά τις ιρανικές θέσεις. Ωστόσο, μια τέτοια επιλογή ενέχει σοβαρούς κινδύνους.
Πρώτον, απειλεί να υπονομεύσει την αξιοπιστία των ΗΠΑ, την οποία η κυβέρνηση Τραμπ επιχειρεί να αποκαταστήσει μετά την επιστροφή της στην εξουσία. Όπως επισημαίνουν οι Reuel Marc Gerecht και Ray Takeyh σε ανάλυσή τους στη Wall Street Journal, η απόφαση του Μπαράκ Ομπάμα το 2013 να μην αντιδράσει στη χρήση χημικών όπλων από τον Μπασάρ αλ-Άσαντ στη Συρία είχε μακροπρόθεσμες αρνητικές συνέπειες για τη θέση της Αμερικής στη Μέση Ανατολή. Αντίστοιχη ανοχή απέναντι στο Ιράν σήμερα, ιδίως εν μέσω καταγγελιών για μαζικές δολοφονίες διαδηλωτών, θα οδηγούσε σε ακόμη μεγαλύτερη ενίσχυση του καθεστώτος εις βάρος του ίδιου του λαού του.
Δεύτερον, το ιρανικό καθεστώς δεν μπορεί να προσφέρει τη συμφωνία που επιδιώκει ο Τραμπ. Ο προκάτοχός του, Τζο Μπάιντεν, είχε επιδιώξει μια «μακροχρόνια και ισχυρότερη» συμφωνία για να αντικαταστήσει το ανενεργό Κοινό Ολοκληρωμένο Σχέδιο Δράσης του 2015. Η Τεχεράνη, όμως, δεν έδειξε ουσιαστικό ενδιαφέρον. Ο Τραμπ ζητά ακόμη περισσότερα: όχι μόνο περιορισμό του πυρηνικού προγράμματος, αλλά και δεσμεύσεις για βαλλιστικούς πυραύλους και υποστήριξη ριζοσπαστικών οργανώσεων.
Πρόκειται για στρατηγικά εργαλεία που, λόγω της ίδιας της στρατηγικής κουλτούρας του καθεστώτος, οι αγιατολάχ δεν είναι διατεθειμένοι να εγκαταλείψουν. Ως εκ τούτου, οποιαδήποτε συμφωνία θα ήταν εκ των πραγμάτων μονομερώς ευνοϊκή για την Τεχεράνη, επιτρέποντάς της να αποφύγει σοβαρές συνέπειες για την εσωτερική καταστολή, διατηρώντας ταυτόχρονα κρίσιμα στοιχεία της περιφερειακής απειλής που εκπροσωπεί.
Σε βαθύτερο επίπεδο, η ίδια η ιδεολογία του καθεστώτος αποκλείει έναν ουσιαστικό συμβιβασμό. Από την Ισλαμική Επανάσταση του 1979, το σύνθημα «Θάνατος στην Αμερική» και το επεκτατικό επαναστατικό Ισλάμ αποτελούν κεντρικά στοιχεία της ταυτότητάς του, ακόμη και εις βάρος της εγχώριας ευημερίας. Δισεκατομμύρια δολάρια έχουν δαπανηθεί σε διεθνείς τυχοδιωκτισμούς, με στόχο τις ΗΠΑ και τους περιφερειακούς συμμάχους τους.
Αυτό δεν σημαίνει ότι το Ιράν στερείται δυνατοτήτων. Η χώρα διαθέτει τεράστιο ενεργειακό πλούτο, με περίπου 10% των παγκόσμιων αποδεδειγμένων αποθεμάτων πετρελαίου και 15% των αποθεμάτων φυσικού αερίου, καθώς και έναν πληθυσμό 93 εκατομμυρίων, νεανικό, δυναμικό και σε μεγάλο βαθμό προσανατολισμένο προς τη Δύση. Υπό διαφορετική πολιτική ηγεσία, τα στοιχεία αυτά θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε μεταρρυθμίσεις και ενσωμάτωση στις παγκόσμιες αγορές.
Το Ιράν υπήρξε στο παρελθόν βασικός εταίρος των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή και θα μπορούσε, θεωρητικά, να επανέλθει σε αυτόν τον ρόλο. Όχι όμως όσο το σημερινό καθεστώς παραμένει στην εξουσία.