Η τριγλωσσία των ΗΠΑ και τα 7+1 μέτωπα του Ισραήλ: Ο Γαβριήλ Χαρίτος στον «Π» για τη Μέση Ανατολή του 2026

- «Ο Νετανιάχου μετέβη στην Φλόριντα για να ζητήσει το αμερικανικό πράσινο φως προς τον ισραηλινό στρατό να αφοπλίσει εκείνος την Χαμάς στην Γάζα, την Χεζμπολάχ στον Λίβανο, ως επίσης και να πραγματοποιηθεί μία νέα ισραηλινή επιχείρηση στο Ιράν με στόχο πλέον το βαλλιστικό του οπλοστάσιο»
- «Η κυβέρνηση της Τεχεράνης φαίνεται πως αντιμετωπίζει σοβαρές δυσκολίες στο εσωτερικό, με την αξία του ριάλ ολοένα να μειώνεται και τον πληθωρισμό να αυξάνεται»
- «Εάν ο Λίβανος δεν απαλλαγεί από τον Κοινοτισμό, θα συνεχίσουν οι εξωτερικές εξαρτήσεις και όσες υπογραφές έχουν τεθεί σε οποιαδήποτε συμφωνία, θα συνεχίσουν να τελούν εν αμφιβόλω»
Η μοναδική ουσιαστική είδηση που προέκυψε από την πρόσφατη συνάντηση του Αμερικανού Προέδρου Ντόναλντ Τραμπ και του Ισραηλινού πρωθυπουργού Βενιαμίν Νετανιάχου αφορά τον καθορισμό μιας σύντομης χρονικής προθεσμίας για να αφοπλιστεί η Χαμάς οικειοθελώς, δήλωσε στον «Π» ο επισκέπτης καθηγητής διεθνών σχέσεων στο Πάντειο Πανεπιστήμιο και ανώτερος ερευνητής του κυπριακού Ινστιτούτου Μελετών Πολιτικής και Δημοκρατίας (ΙΜΠΔ), Γαβριήλ Χαρίτος. Εξέφρασε δε την εκτίμηση ότι στις επερχόμενες βουλευτικές εκλογές στο Ισραήλ δεν διαφαίνεται να υπάρχει υπολογίσιμος ιδεολογικός αντίπαλος, ικανός να αντικαταστήσει τον Νετανιάχου, στο σημερινό ισραηλινό πολιτικό σύστημα, εκφράζοντας μάλιστα αμφιβολίες για το κατά πόσον υπάρχει ισραηλινός πολιτικός ο οποίος θα ήθελε να αναλάβει το βάρος ενός πολέμου που δεν έχει ακόμα τελειώσει. Ακολούθως αναφέρει ότι κυβέρνηση της Βηρυτού έχει συνειδητοποιήσει πια ότι η εποχή των πολιτοφυλακών πρέπει να λάβει τέλος, ενώ περιγράφει το μεγάλο αδιέξοδο στο οποίο οδηγήθηκε ο προσωρινός πρόεδρος της Συρίας Άχμαντ Αλ-Σάρα. Αναλύει δε το σκηνικό που διαμορφώθηκε στο Ιράν, τον απροσδόκητο μέτωπο μεταξύ Σαουδικής Αραβίας και Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων στην Υεμένη και τους λόγους για τους οποίους ο Νετανιάχου αποφάσισε να προχωρήσει στην αναγνώριση της Σομαλιλάνδης. Τέλος, περιγράφει τα ενεργά μέτωπα του 2026, προσθέτοντας σε αυτά και τη διένεξη μεταξύ του Ισραήλ και του Λευκού Οίκου.
Το 2025 ολοκληρώθηκε με τη συνάντηση των Τραμπ και Νετανιάχου, που θεωρείτο κρίσιμη για την πορεία του πολέμου στη Γάζα αλλά και γενικότερα. Αποδείχθηκε, τελικά, σημαντική;
Αν κρίνω από όσα ελέχθησαν μπροστά στις κάμερες, μάλλον όχι. Αν λάβουμε υπόψη μάλιστα ότι κατά το αμέσως προηγούμενο διάστημα ο Νετανιάχου έκανε ό,τι περνούσε από το χέρι του για να καταστήσει ξεκάθαρες τις ‘κόκκινες γραμμές’ του και τα αιτήματα της χώρας του ενόψει της συνάντησης στο Μαρ-α-Λάγκο, το αποτέλεσμα της συνάντησης με τον Τραμπ λογικά θα πρέπει να τον έχει απογοητεύσει. Ο Νετανιάχου μετέβη στην Φλόριντα για να ζητήσει το αμερικανικό «πράσινο φως» προς τον ισραηλινό στρατό να αφοπλίσει εκείνος την Χαμάς στην Γάζα, την Χεζμπολάχ στον Λίβανο, ως επίσης και να πραγματοποιηθεί μία νέα ισραηλινή επιχείρηση στο Ιράν με στόχο πλέον το βαλλιστικό του οπλοστάσιο. Δήλωσε ότι το Ισραήλ ‘θα απαιτήσει’ από τις ΗΠΑ να μην πωληθούν τα F-35 σε Τουρκία και Σαουδική Αραβία για να διατηρηθεί στην περιοχή η ισραηλινή υπεροπλία -την διατύπωσε ως ‘περιφερειακή ισορροπία’-. Επανέλαβε ότι ισχύει το ισραηλινό βέτο κατά οποιασδήποτε παρουσίας της Τουρκίας στην Γάζα στο πλαίσιο του ειρηνευτικού σχεδίου. Τα ισραηλινά ΜΜΕ ενθαρρύνθηκαν να τονίσουν το (πράγματι) αντιτουρκικό πρόσημο της πρόσφατης Τριμερούς Κύπρου-Ελλάδας-Ισραήλ, που (επίσης, πράγματι) επιδιώκει την αναζωογόνηση του Σχεδίου 3+1. Και τέλος, αναγνώρισε την αποσχιστική οντότητα της Σομαλιλάνδης, αφ’ ενός για να υπενθυμίσει στον Τραμπ το αμφιλεγόμενο «σχέδιο εκκένωσης» της Γάζας από τους κατοίκους της και αφ’ ετέρου να βάλει ένα ακόμα ‘καρφί στο μάτι’ στον τουρκικό παράγοντα που έχει σημαντική παρουσία στη Σομαλία. Μάλιστα, με την ίδια κίνηση, ενίσχυσε τον περιφερειακό άξονα Ισραήλ-Εμιράτων, τα οποία στηρίζουν οικονομικά τη Σομαλιλάνδη από την πρώτη στιγμή της σύστασής της, το 1991, δείχνοντας με αυτόν τον τρόπο στη Σαουδική Αραβία «μέχρι πού μπορούν να βρίσκονται τα όριά της» τόσο στην Υεμένη, όσο και στη Συρία. Με λίγα λόγια, οι κινήσεις ακριβείας των τελευταίων 14 ημερών του Νετανιάχου προετοίμαζαν την ατζέντα των αιτημάτων του όταν θα καθόταν στο ίδιο τραπέζι με τον Πρόεδρο Τραμπ. Και τελικά, οι απαντήσεις του Τραμπ δεν ξεδιάλυναν το θολό τοπίο, ούτε «ανάγκασαν» τον Τραμπ να παραδεχτεί ότι το σχέδιο ειρήνευσης στη Γάζα απλά δεν μπορεί να εφαρμοστεί στην πράξη, αφού καμία χώρα – αραβική, μουσουλμανική, δυτική- δεν είναι πρόθυμη να αναγκαστεί να πάρει τα όπλα για να αφοπλίσει την Χαμάς. Όσο για την Τουρκία, μπορεί να δηλώνει πρόθυμη να στείλει στρατεύματα, πλην όμως, για την ώρα, ίσως και να αισθάνεται ανακούφιση από το ισραηλινό βέτο, το οποίο κάνει ό,τι μπορεί για να μην αναγκαστούν οι τούρκοι στρατιώτες να αφοπλίσουν μία Χαμάς, που έχει σχεδόν αγιοποιηθεί από την τουρκική κοινή γνώμη. Είναι ποτέ δυνατόν, ο μέσος Τούρκος πολίτης σήμερα να πιστέψει ότι ο τουρκικός στρατός θα μεταβεί στη Γάζα για να αφαιρέσει από την Χαμάς τα όπλα της; Στα τουρκικά αυτιά, αυτό μοιάζει με εθνική προδοσία.
Χαμάς
Πρόκειται όμως να τεθεί σύντομη χρονική προθεσμία για να αφοπλιστεί η Χαμάς οικειοθελώς..
Ναι, αυτή είναι και η μοναδική ουσιαστική είδηση που προέκυψε από τη συνάντηση Τραμπ-Νετανιάχου, συν το ότι η ακριβής προθεσμία εναπόκειται να ρυθμιστεί με την διαμεσολάβηση του δίδυμου Γουίτκοφ-Κούσνερ, ενώ ακόμα δεν έχει παραδοθεί η σορός του τελευταίου ισραηλινού ομήρου, ενώ δηλαδή δεν έχει λήξει τυπικά το πρώτο στάδιο του σχεδίου Τραμπ. Πρέπει, όμως, να λάβουμε υπόψη και μία σημαντική μεταβλητή: Η Χαμάς ανήγγειλε πριν μια βδομάδα ότι θα εκλέξει τον νέο της ηγέτη. Η ανάδειξη γίνεται με εκλέκτορες που βρίσκονται εντός και εκτός Γάζας. Ακόμα κι αν θεωρήσουμε ότι αυτή η διαδικασία δεν θα διαρκέσει πολύ, αρκεί να αναφέρω ποιοι είναι οι δύο επικρατέστεροι υποψήφιοι. Από τη μια, ο Χαλίλ Αλ-Χαγιά που υπακούει στο Ιράν και από την άλλη, ο Χάλεντ Μάσαλ, που ανήκει στον άξονα Κατάρ-Τουρκίας. Και προφανώς δεν είναι τυχαίος ο χρόνος που η Χαμάς αποφάσισε να προβεί σε αυτήν την παρελκυστική κίνηση. Μπορεί το «ατσαλάκωτο» δίδυμο Γουίτκοφ-Κούσνερ να ανταπεξέλθει σε μία τέτοια διαπραγμάτευση σε συνθήκες ενός τέτοιου μεσανατολικού παρασκηνίου; Μακάρι..
Άρα, θεωρείτε ότι το σχέδιο Τραμπ είναι ανεφάρμοστο;
Το μοναδικό απτό αποτέλεσμα που επέφερε το συγκεκριμένο σχέδιο είναι η απελευθέρωση των ζωντανών και νεκρών ομήρων και με αυτόν τον τρόπο, ουσιαστικά, «αποψίλωσε» την επιχειρηματολογία της ισραηλινής αντιπολίτευσης κατά των προηγούμενων χειρισμών της κυβέρνησης Νετανιάχου. Δημιούργησε επίσης στην διεθνή κοινή γνώμη την εντύπωση ότι «τελείωσε ο πόλεμος», «αποψιλώνοντας» αν θέλετε τα αιτήματα των φιλοπαλαιστινιακών διαδηλώσεων σε Ευρώπη και ΗΠΑ, που είχαν πράγματι αρχίσει να γίνονται «ενοχλητικές» στις κατά τόπους κυβερνήσεις. Ο πόλεμος, όμως, δεν τελείωσε. Η Χαμάς δεν αφοπλίστηκε. Καμία χώρα δεν προθυμοποιήθηκε να στείλει στρατεύματα, με την Ιορδανία να απορρίπτει κάθετα οποιαδήποτε ανάμιξη και τα ΗΑΕ να αναρωτιούνται «τι ακριβώς θα κάνει αυτή η διεθνής δύναμη» εκτός από ..πόλεμο με την Χαμάς. Και βέβαια, σε αντίθεση με όσα ξέραμε για την Ουάσιγκτον μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, ενώ φαίνεται πολύ ενθαρρυντική στο να απαιτεί από ξένες χώρες –και δη μουσουλμανικές – να εμπλακούν ενεργά σε στρατιωτική δράση στη Γάζα, η ίδια δηλώνει ξεκάθαρα ότι «δεν θα πατήσει αμερικάνικη μπότα στη Γάζα». Χωρίς, όμως, την «δική σου» μπότα, δεν μπορείς να επιβάλεις την δική σου τάξη πραγμάτων. Και σε αυτό ακριβώς το στοιχείο έγκειται και η παθογένεια του σχεδίου Τραμπ. Αυτός είναι και ο βασικός λόγος που ουδέποτε εξέφρασα την άποψη ότι αυτό το σχέδιο θα τελειώσει και τον πόλεμο. Μέχρι στιγμής, θεωρώ ότι επιβεβαιώνομαι. Εάν οι ΗΠΑ αποφασίσουν να στείλουν στρατό στη Γάζα, τότε η κατάσταση θα αλλάξει. Διαφορετικά, ο μόνος στρατός που πραγματικά θέλει – και ίσως, πιθανώς να μπορεί - να αφοπλίσει τη Χαμάς, λογικά είναι ο ισραηλινός.
Με λίγα λόγια, λέτε ότι η κατάσταση στη Γάζα είναι σε αδιέξοδο;
Όχι απαραίτητα. Θεωρώ ότι η διακυβέρνηση Τραμπ έχει αντιληφθεί ότι το συγκεκριμένο σχέδιο έχει λάβει αρνητική τροπή. Θα θεωρήσει «επιτυχία» μία παγίωση της σημερινής «κίτρινης γραμμής» που διχοτόμησε τη Γάζα σε τμήμα «ισραηλινό» και σε ένα άλλο τμήμα που ελέγχει σήμερα η Χαμάς. Μία περαιτέρω ισραηλινή προέλαση θα την χαρακτηρίσει «ατύχημα», και στο τέλος θα την αποδεχθεί. Οποιαδήποτε άλλη εξέλιξη – συμπεριλαμβανομένου και του οικειοθελούς αφοπλισμού της Χαμάς και άνευ όρων παράδοσή της – εμένα τουλάχιστον, θα με εκπλήξει. Το πιθανότερο είναι να ακολουθήσει μία μακρά περίοδος «πολέμου φθοράς» μεταξύ Ισραήλ και Χαμάς, που κάποια στιγμή θα οδηγήσει στο «ατύχημα» που σας ανέφερα προηγουμένως.
Λίβανος και Χεζμπολάχ
Δηλαδή μία κατάσταση που θυμίζει το μέτωπο Ισραήλ-Χεζμπολάχ;
Ακριβώς αυτό. Μόνο που η περίπτωση του Λιβάνου διαφέρει σε κάτι σημαντικό. Η κυβέρνηση της Βηρυτού έχει συνειδητοποιήσει πια ότι η εποχή των πολιτοφυλακών πρέπει να λάβει τέλος. Το πρόβλημα του Προέδρου Ζοζέφ Αούν είναι ότι αδυνατεί να δώσει ένα τέλος σε αυτήν την εποχή. Η παράταση της προθεσμίας αφοπλισμού της Χεζμπολάχ από τον τακτικό λιβανικό στρατό έληξε τώρα, στις 31 Δεκεμβρίου. Η αμερικανίδα ειδική απεσταλμένη, Μόργκαν Ορτάγκους, έκανε εξαιρετική δουλειά και προσπαθεί, με την πραγματοποίηση μίας σειράς «ανώδυνων» επαφών μεταξύ του Ισραήλ και της λιβανικής κυβέρνησης, να καθυστερήσει την επόμενη έκρηξη. Και σε αυτήν την περίπτωση θα εκπλαγώ ευχάριστα εάν μία νέα ισραηλινή επιχείρηση στον Λίβανο αποφευχθεί τελικά.
Ωστόσο, ο Λίβανος έκανε βήματα προόδου το 2025, όπως για παράδειγμα τη συμφωνία καθορισμού ΑΟΖ με την Κυπριακή Δημοκρατία
Κοιτάξτε, η παρούσα λιβανική ηγεσία αντιλαμβάνεται τώρα περισσότερο από ποτέ ότι κάτι πρέπει να αλλάξει στις δομές του πολιτικού συστήματος. Πρόσφατη δήλωση του Λιβανέζου ΥΠΕΞ ότι δεν νοείται πλέον η ύπαρξη πολιτοφυλακών είναι σαφής ένδειξη ωριμότητας. Το πρόβλημα είναι ότι ακόμα κι αν ο τακτικός στρατός καταστεί υπολογίσιμος, η μάστιγα του Λιβανικού Κοινοτισμού πρέπει επιτέλους να εκλείψει. Αναρωτιέμαι πού εξαφανίστηκαν οι νεαροί διαδηλωτές του 2019, που δήλωναν ότι θέτουν την λιβανική τους εθνική ταυτότητα πάνω από την κοινοτική. Οι διαδηλώσεις εκείνες ήταν ό,τι πιο αισιόδοξο συνέβη στον Λίβανο από συστάσεώς του. Επακολούθησε ο κορωνοϊός, περιορίστηκαν οι διαδηλωτές στα σπίτια τους και έκτοτε απλώς αγνοούνται. Τι απέγιναν; Εάν ο Λίβανος δεν απαλλαγεί από τον Κοινοτισμό, θα συνεχίσουν οι εξωτερικές εξαρτήσεις και όσες υπογραφές έχουν τεθεί σε οποιαδήποτε συμφωνία, θα συνεχίσουν να τελούν εν αμφιβόλω. Απόδειξη: Παρότι η γαλλική Total ανέλαβε την αξιοποίηση των λιβανικών κοιτασμάτων, δεν έχει σημειωθεί πρόοδος επί του πεδίου. Και είναι απολύτως λογικό, αφού ουσιαστικά ο Λίβανος συνεχίζει να είναι σε κατάσταση πολέμου.
Συρία
Από την άλλη, η νέα κυβέρνηση της Δαμασκού φαίνεται πως κέρδισε την εμπιστοσύνη της διεθνούς κοινότητας.
Είναι γεγονός ότι ο προσωρινός Πρόεδρος Αλ-Σάρα έχει καταφέρει να αξιοποιήσει όσες ευκαιρίες του δόθηκαν προκειμένου η Συρία να φανεί ότι ανακτά την κρατική της υπόσταση ύστερα από πολλές περιπέτειες. Ο Άχμαντ Αλ-Σάρα έχει πάρει την ψήφο εμπιστοσύνης, αρχικά του Ερντογάν, στη συνέχεια του Τραμπ, αργότερα του Σαουδάραβα Μπιν-Σαλμάν, του Κατάρ, του Αραβικού Συνδέσμου, της πλειονότητας των ευρωπαίων ηγετών. Δέχθηκε σημαντική οικονομική στήριξη από το Κατάρ, αναμένει αντίστοιχη στήριξη και από την Σαουδική Αραβία. Θα μπορούσε κανείς να πει ότι πρόκειται για ένα συριακό Success Story. Ας μην γελιόμαστε όμως. Η Συρία μπορεί «έξω να πηγαίνει καλά», αλλά στο εσωτερικό η διακυβέρνηση Αλ-Σάρα αντιμετωπίζει σοβαρά προβλήματα συνοχής. Αρκεί να επισημάνουμε τις έντονες διαφωνίες ως προς την μελλοντική δομή του κράτους. Η Δαμασκός και η διεθνής κοινότητα θέλουν να δουν μία «ενιαία Συρία», την οποίαν όμως δείχνουν να μην θέλουν ούτε καν να φανταστούν ούτε οι Κούρδοι στα βορειοανατολικά – οι οποίοι ελέγχουν και τις σημαντικές πλουτοπαραγωγικές πηγές της χώρας -, ούτε οι Αλαουΐτες στα μεσογειακά παράλια – στα ανοικτά των οποίων υπάρχουν κοιτάσματα υδρογονανθράκων - , αλλά ούτε και οι Δρούζοι στα νότια, οι οποίοι επηρεάζονται πολιτικά και εθνοτικά από τον ισραηλινό παράγοντα και την ακμάζουσα κοινότητα των Δρούζων του Ισραήλ, που είναι απόλυτα ενταγμένοι στον ισραηλινό στρατό και στις μυστικές υπηρεσίες. Οι επανειλημμένες αντικαθεστωτικές διαδηλώσεις, που συχνά μετρούν και θύματα, στην βόρεια και δυτική Συρία δεν προλέγουν κάτι καλό. Η συριακή αεράμυνα δεν είναι σε θέση να προστατεύσει ούτε καν την πρωτεύουσα της χώρας από τους ισραηλινούς βομβαρδισμούς. Ο συριακός στρατός δεν είναι σε θέση να αποβάλει το Ισραήλ από περιοχές που απέχουν περίπου 15 χιλιόμετρα από την Δαμασκό. Και ας μην ξεχνάμε ότι η σημερινή Συρία είναι ουσιαστικά ο μικρόκοσμος όλης της μεσανατολικής σύγκρουσης. Όλοι οι περιφερειακοί δρώντες σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή έχουν το δικό τους ‘στασίδι’ εντός συριακού εδάφους, στο οποίο μάλιστα έχει ρόλο και η Ρωσία, η οποία ουδέποτε έφυγε από τη χώρα μετά την κατάρρευση του καθεστώτος Άσαντ. Ακόμα και η θεωρητική απουσία του Ιράν, συνεχίζει να αναπληρώνεται από το τοπικό τμήμα της σιιτικής Χεζμπολάχ, η οποία συνεχίζει να συγκρούεται με το νέο καθεστώς. Άλλη η εικόνα που παρουσιάζει η Συρία προς τα έξω, άλλη η εικόνα που θέλουν συγκεκριμένες χώρες του εξωτερικού να λένε πως βλέπουν, και άλλη η πραγματική εικόνα που παρουσιάζει η σημερινή Συρία στο εσωτερικό της. Όμως, το κύριο πρόβλημα που αντιμετωπίζει ο προσωρινός Πρόεδρος Αλ-Σάρα είναι ότι έχει υποσχεθεί πολλά σε πολλούς. Στην Τουρκία, στις ΗΠΑ, στη Ρωσία, στις χώρες του Κόλπου με τις ιδιαιτερότητές τους η κάθε μία. Όταν όμως έρθει η στιγμή να ικανοποιήσει αντικρουόμενα συμφέροντα, θα αναγκαστεί να επιλέξει ποιους θα αφήσει και ποιους όχι. Εάν ο Άχμαντ Αλ-Σάρα έχει πολιτικό κριτήριο, θα ήταν χρήσιμο να βρει την κατάλληλα στιγμή να αποσυρθεί. Σε διαφορετική περίπτωση, θα κληθεί να αντιμετωπίσει την δυσαρέσκεια παραγόντων που μοιραία κάποτε θα απογοητεύσει. Για παράδειγμα, άραγε τι θα πράξει ο Αλ-Σάρα όταν η Τουρκία θα θελήσει να πιέσει την κυβέρνηση της Δαμασκού να καθορίσει την μελλοντική της συριακή ΑΟΖ, με την υποσημείωση ότι θα συνορεύει με την παράνομη ΑΟΖ του ψευδοκράτους; Δεν θα πρέπει πρωτίστως να προτιμήσει τις προτάσεις της αμερικανικής Chevron, με τους εκπροσώπους της οποίας συναντήθηκε τον περασμένο μήνα με την προοπτική μίας ενεργειακής συμφωνίας που θα βγάλει τη Συρία από το οικονομικό της αδιέξοδο; Τι θα κάνει τότε; Σας έδωσα ένα απλό πρόχειρο παράδειγμα.
Ιράν
Το Ιράν από την άλλη, μετά την απόσυρσή του από τη Συρία και τον λεγόμενο Πόλεμο των 12 Ημερών με το Ισραήλ φαίνεται αποδυναμωμένο. Ή μήπως όχι;
Είναι γεγονός ότι το Ιράν, από τον περασμένο Ιούνιο και μετά, δείχνει περισσότερο εσωστρεφές. Η κυβέρνηση της Τεχεράνης φαίνεται πως αντιμετωπίζει σοβαρές δυσκολίες στο εσωτερικό, με την αξία του ριάλ ολοένα να μειώνεται και τον πληθωρισμό να αυξάνεται. Ωστόσο, η κύρια ανησυχία του επικεντρώνεται και θα επικεντρώνεται πάντοτε στις περιοχές όπου διαβιούν εθνοτικές μειονότητες. Ειδικότερα, το αζερικό μειονοτικό στοιχείο στα βορειοδυτικά και στον σουνιτικό πληθυσμό στα νότια σύνορα με το Ιράκ αποτελούν τον μόνιμο πονοκέφαλο των δυνάμεων ασφαλείας. Ειδικά για την σουνιτική μειονότητα, οι ανησυχίες προέρχονται κυρίως με αφορμή την πρωτοβουλία των Σουνιτών της επαρχίας της Βασόρας να διεξαγάγουν δημοψήφισμα προκειμένου να συστήσουν αυτονομία, αντίστοιχη με εκείνην των Κούρδων του Βορείου Ιράκ. Οι νότιες ιρανικές επαρχίες που συνορεύουν με τις νότιες σουνιτικές επαρχίες του Ιράκ έχουν παρόμοια πληθυσμιακή σύνθεση. Η πιθανότητα μίας νέας ισραηλινής επίθεσης είναι πάντοτε υπαρκτή. Ωστόσο, η ενεργοποίηση αυτονομιστικών κινημάτων στο εσωτερικό του Ιράν είναι ένα ζήτημα που εκτιμάται ότι θα έχει μεγαλύτερες συνέπειες ως προς τη σταθερότητα του καθεστώτος.
Υεμένη
Πάντως, τα τέλη του 2025 ανέδειξε και άλλα μέτωπα που εκπλήσσουν. Εντύπωση προκαλεί ο ανταγωνισμός μεταξύ Σαουδικής Αραβίας και Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων στην Υεμένη.
Πράγματι πρόκειται για ένα «απροσδόκητο» μέτωπο ανάμεσα σε δύο χώρες που τηρούν αγαστές σχέσεις και μοιράζονταν μέχρι στιγμής κοινές θεωρήσεις σε όλα σχεδόν τα περιφερειακά ζητήματα. Όμως, η κατάσταση στην Υεμένη φαίνεται πως έχει τεθεί πλέον εκτός ελέγχου. Η Υεμένη σήμερα είναι χωρισμένη σε τρεις ζώνες επιρροής. Η βόρεια και δυτική Υεμένη ελέγχεται από τους αντάρτες Χούθι, που υποστηρίζονται από το Ιράν. Ωστόσο, η νόμιμη κυβέρνηση που αναγνωρίζεται από την διεθνή κοινότητα ελέγχει ένα μεγάλο τμήμα της ανατολικής Υεμένης και των νοτίων ακτών της χώρας. Από την άλλη όμως, τον έλεγχο της νότιας και ανατολικής Υεμένης επιδιώκουν να αποκτήσουν αντάρτες, που χρηματοδοτούνται και εξοπλίζονται από τα Εμιράτα. Μάλιστα μόλις προχθές (30/12) η Σαουδική Αραβία βομβάρδισε εμιρατινό οπλισμό και στρατιωτικά οχήματα που βρίσκονταν σε περιοχές των φιλο-εμιρατινών ανταρτών. Είναι μια εξέλιξη, που μας υπενθυμίζει πόσο ρευστές είναι οι ισορροπίες ανάμεσα σε αραβικές χώρες που μέχρι πρότινος δεν είχαν διαφορές. Αντιθέτως, από το 2023 και μέχρι σήμερα είναι εξαιρετικά ενδιαφέρον ότι ο θεσμός των Συμφωνιών του Αβραάμ, τελικά δεν υπέστη φθορά. Οι σχέσεις του Ισραήλ με τα Εμιράτα, το Μπαχρέιν και το Μαρόκο δεν διαταράχθηκαν. Είναι χαρακτηριστικό ότι οι τρεις αυτές χώρες απέφυγαν να καταδικάσουν την πρόσφατη ισραηλινή αναγνώριση της Σομαλιλάνδης, κρατώντας σαφείς αποστάσεις από τις θέσεις του Αραβικού Συνδέσμου και της Αφρικανικής Ένωσης. Τίποτα δεν είναι όπως παλιά.
Εκλογές στο Ισραήλ
Στο μεταξύ, το 2026 είναι χρονιά βουλευτικών εκλογών στο Ισραήλ. Ποια εκτιμάτε ότι θα είναι η πορεία του Νετανιάχου;
Κατ’ αρχήν, σε εσωκομματικό επίπεδο, ο Νετανιάχου δεν έχει αντίπαλο. Απόδειξη, στις εσωκομματικές εκλογές δεν είχε ανθυποψήφιο. Οι δημοσκοπήσεις όλων των ΜΜΕ, φιλοκυβερνητικών και μη, φέρνουν σταθερά πρώτο το κόμμα του, Λικούντ. Ο ισραηλινός κομματικός χάρτης, ειδικά αφότου ξέσπασε ο πόλεμος στις 7/10/2023 θα μπορούσε να περιγραφεί ως «οι πολλές αποχρώσεις της Δεξιάς», στις οποίες ουσιαστικά θα μπορούσα να συμπεριλάβω ακόμα και την κεντροαριστερή σημερινή αξιωματική αντιπολίτευση του Γιαΐρ Λαπίντ. Οπότε, οι πιθανοί κομματικοί συνδυασμοί σε μία κυβέρνηση συνασπισμού είναι πολλοί και ποικίλοι. Το ερώτημα που τίθεται, σύμφωνα με τα τωρινά δεδομένα, δεν είναι ποιοι θέλουν να συνεργαστούν με τον Νετανιάχου, αλλά με ποιους θα θέλει ο Νετανιάχου να συνεργαστεί. Ειδικότερα, ο Νετανιάχου θα κληθεί να απαντήσει στον εαυτό του εάν θα θέλει να συνεχίσει να πορεύεται πολιτικά με τις εθνοθρησκευτικές φωνές της ακροδεξιάς του Μπεν Γκβιρ και του Σμότριτς ή, αντιθέτως, να βάλει νερό στο κρασί (το δικό του και το δικό τους) των εκκοσμικευμένων δεξιών Αβιγκτόρ Λίμπερμαν, Μπένι Γκαντς και άλλων ηγετών μικρότερων κομμάτων της εκκοσμικευμένης κεντροδεξιάς, μαζί με τις ήπιες φωνές των Υπερορθοδόξων κομμάτων «Shas» και «Εβραϊσμός της Τορά». Πάντως, υπολογίσιμος ιδεολογικός αντίπαλος, ικανός να αντικαταστήσει τον Νετανιάχου, στο σημερινό ισραηλινό πολιτικό σύστημα δεν διαφαίνεται και δεν είμαι σίγουρος εάν κάποιος άλλος ισραηλινός πολιτικός θα ήθελε να αναδεχθεί το βάρος ενός πολέμου που δεν έχει ακόμα τελειώσει. Όσον αφορά τις δικαστικές υποθέσεις που εκκρεμούν, θα ήθελα να σας επισημάνω ότι τον Μάιο του 2022 ψηφίσθηκε νόμος που ορίζει ότι σε περίπτωση κατά την οποία εν ενεργεία πρωθυπουργός καταδικαστεί πρωτόδικα για ποινική υπόθεση, δεν υποχρεούται να παραιτηθεί από το αξίωμά του. Υποχρέωση παραίτησης, σύμφωνα με τον νέο αυτό νόμο, θα ισχύει μόνο εάν καταδικαστεί σε τελευταίο βαθμό, από το Ανώτατο Δικαστήριο. Δεν είναι τυχαίο άλλωστε, ότι μόλις ψηφίστηκε ο συγκεκριμένος νόμος, ξαφνικά ο Νετανιάχου άρχισε να δηλώνει περισσότερο διαλλακτικός όσον αφορά άλλα νομοσχέδια που εντάσσονταν στην αμφιλεγόμενη νομοθετική μεταρρύθμιση.
Παλαιστινιακό κράτος
Οπότε, αν υποθέσουμε ότι η εκλογική νίκη του Νετανιάχου είναι πιθανή, δεν προβλέπεται ουσιαστική πρόοδος προς την κατεύθυνση ενός ανεξάρτητου παλαιστινιακού κράτους
Λαμβάνοντας υπόψη τα σημερινά δεδομένα δεν εκτιμώ ότι θα υπάρξει πρόοδος. Αντιθέτως, ενόψει βουλευτικών εκλογών στο Ισραήλ, οι εποικισμοί στην Δυτική Όχθη θα αυξηθούν από την παρούσα κυβέρνηση Νετανιάχου. Από την άλλη, η Παλαιστινιακή Αρχή, θέλοντας να αποδείξει ότι είναι σε θέση να αναλάβει στο μέλλον την διακυβέρνηση της Γάζας, πιστεύω ότι θα προβεί σε μεταρρυθμίσεις που θα της υποδειχθούν. Οι διοικητικές της όμως δομές έχουν ανάγκη να ξεφύγουν από μοντέλα του παρελθόντος. Πιστεύω ότι η κυβέρνηση της Ραμάλας αργά ή γρήγορα θα αναγκαστεί να κερδίσει την εμπιστοσύνη του μέσου Παλαιστινίου πολίτη της Δυτικής Όχθης.
Τα μέτωπα του 2026
Και όσον αφορά τον πόλεμο, όλα τα μέτωπα σύμφωνα με την ανάλυσή σας, το πιθανότερο είναι να παραμείνουν ενεργά για το 2026;
Μακάρι να ήμουν περισσότερο αισιόδοξος. Τίποτα δεν επιλύθηκε το 2025 και άρα τίποτα δεν τελείωσε. Στο Ισραήλ περιγράφουν τον πόλεμο που ξέσπασε στις 7 Οκτωβρίου 2023 ως τον «Πόλεμο με τα Επτά Μέτωπα», και εννοούν την Γάζα, τον Λίβανο, τη Συρία, το Ιράν, την Υεμένη των Χούθι, την Δυτική Όχθη και τις σιιτικές πολιτοφυλακές του Ιράκ. Θα προσθέσω ακόμα ένα, που ίσως ακουστεί περίεργο. Είναι το μέτωπο μεταξύ του Ισραήλ και του Λευκού Οίκου. Επί θητείας Τζο Μπάιντεν αναδείχθηκαν περισσότερο όσο ποτέ άλλοτε οι διαφορετικές θεωρήσεις μεταξύ Ισραήλ και ΗΠΑ. Ενδεικτικοί ήταν οι πανηγυρισμοί στο Ισραήλ όταν επανήλθε στην εξουσία ο Τραμπ. Και τώρα οι Ισραηλινοί βρίσκονται αντιμέτωποι με την χειρότερη τριγλωσσία που θα μπορούσαν να φανταστούν. Από τη μια, το γνωστό, προβλέψιμο, αμερικανικό βαθύ κράτος εκφράζεται από τον ΥΠΕΞ Μάρκο Ρούμπιο. Από την άλλη, το δίδυμο Γουίτκοφ-Κούσνερ, παρότι δεν έχουν καμία θεσμική πολιτειακή θέση, εκφράζουν την θεώρηση μίας Υπερδύναμης-Επιχειρηματία, μίας ομάδας μεσιτών πολυτελείας. Και ενδιαμέσως, ακούγονται οι κατά καιρούς αμφίσημες δηλώσεις-πυροτεχνήματα του Προέδρου Τραμπ. Οι Ισραηλινοί έχουν κουραστεί και η Ιστορία του κράτους τους αποδεικνύει ότι η κούραση και η συνεχής ένταση επιφέρει σπασμωδικές αντιδράσεις, συχνά απρόβλεπτες σε εχθρούς και φίλους.