Ιράν: Γιατί η εξουσία παραμένει όρθια, ενώ οι δρόμοι φλέγονται

Παρά τις πανεθνικές διαδηλώσεις στο Ιράν και την πολυετή εξωτερική πίεση, μέχρι στιγμής δεν υπάρχουν ενδείξεις ρήγματος στην ελίτ των δυνάμεων ασφαλείας της Ισλαμικής Δημοκρατίας
Παρά τις πανεθνικές διαδηλώσεις στο Ιράν και την πολυετή εξωτερική πίεση, μέχρι στιγμής δεν υπάρχουν ενδείξεις ρήγματος στην ελίτ των δυνάμεων ασφαλείας της Ισλαμικής Δημοκρατίας που θα μπορούσε να οδηγήσει στο τέλος ενός από τα πιο ανθεκτικά καθεστώτα παγκοσμίως.
Επιπλέον πίεση στην ιρανική θεοκρατική ηγεσία ασκεί ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος έχει επανειλημμένα απειλήσει με στρατιωτική δράση, με αφορμή τη σκληρή καταστολή των διαδηλώσεων στην Τεχεράνη. Οι κινητοποιήσεις αυτές έρχονται στον απόηχο των ισραηλινών και αμερικανικών βομβαρδισμών που πραγματοποιήθηκαν πέρυσι, με στόχο το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν και κορυφαία στελέχη του καθεστώτος.
Ωστόσο, εκτός αν η κοινωνική αναταραχή στους δρόμους και η διεθνής πίεση οδηγήσουν σε «εκθρόνιση» στελεχών από την κορυφή της εξουσίας, το καθεστώς, αν και αποδυναμωμένο, είναι πιθανό να αντέξει, ανέφεραν στο Reuters δύο διπλωμάτες, δύο κυβερνητικές πηγές στη Μέση Ανατολή και δύο αναλυτές.
Περίπου 2.000 άνθρωποι έχουν πέσει νεκροί
Περί τους 2.000 άνθρωποι έχουν σκοτωθεί μέχρι σήμερα κατά την καταστολή των διαδηλώσεων, δήλωσε στο Reuters Ιρανός αξιωματούχος κατηγορώντας τους «τρομοκράτες» για τους θανάτους πολιτών και μελών των ιρανικών υπηρεσιών ασφαλείας.
Οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων έχουν συγκεντρώσει πληροφορίες για 600 περίπου θανάτους.
Η πολυεπίπεδη αρχιτεκτονική ασφάλειας του Ιράν, με πυρήνα τους Φρουρούς της Επανάστασης και την παραστρατιωτική δύναμη των Basij, που συνολικά αριθμούν σχεδόν ένα εκατομμύριο άτομα, καθιστά εξαιρετικά δύσκολη οποιαδήποτε εξωτερική πίεση χωρίς εσωτερικό ρήγμα, δήλωσε ο Βάλι Νασρ, Ιρανοαμερικανός ακαδημαϊκός και ειδικός στις περιφερειακές συγκρούσεις και την αμερικανική εξωτερική πολιτική.
«Για να επιτύχεις κάτι τέτοιο, πρέπει να έχεις πλήθη στους δρόμους για πολύ περισσότερο χρόνο. Και πρέπει να διαλύσεις το κράτος. Ορισμένοι κρατικοί παράγοντες και κυρίως οι δυνάμεις ασφαλείας, πρέπει να “πέσουν”».
Ο ανώτατος ηγέτης, ο 86χρονος Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, έχει επιβιώσει πολλών κυμάτων διαμαρτυρίας. Αυτή είναι η πέμπτη μεγάλη εξέγερση από το 2009, γεγονός που αποδεικνύει την ανθεκτικότητα και τη συνοχή του καθεστώτος που βρίσκεται αντιμέτωπο με μία βαθιά και ανεπίλυτη εσωτερική κρίση, σύμφωνα με τον Πολ Σάλεμ του Middle East Institute.
Για να αλλάξει αυτό, το κίνημα διαμαρτυρίας θα πρέπει να επιδείξει τέτοια δυναμική ώστε να υπερνικήσει τα εδραιωμένα πλεονεκτήματα του κράτους: ισχυρούς θεσμούς, ένα αρκετά μεγάλο τμήμα του πληθυσμού που είναι πιστό στο ιερατείο και τη γεωγραφική και δημογραφική κλίμακα μίας χώρας 90 εκατομμυρίων ανθρώπων, λέει ο Άλαν Ερ, πρώην Αμερικανός διπλωμάτης και ειδικός για το Ιράν.
Επιβίωση ωστόσο του καθεστώτος δεν σημαίνει σταθερότητα, επισημαίνουν οι αναλυτές. Η Ισλαμική Δημοκρατία βρίσκεται αντιμέτωπη με μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις από το 1979. Οι κυρώσεις έχουν πλήξει την ιρανική οικονομία και δεν υπάρχει ξεκάθαρος δρόμος εξόδου από την οικονομική δυσπραγία. Στρατηγικά το Ιράν βρίσκεται υπό την πίεση των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ, το πυρηνικό του πρόγραμμα έχει αποδυναμωθεί, ο «Αξονας της Αντίστασης» αποτελούμενος από τις οργανώσεις-δορυφόρους του έχει αποδυναμωθεί στον Λίβανο, στη Συρία και στη Γάζα.
Ο Βάλι Νασρ δηλώνει ότι δεν πιστεύει πως η Ισλαμική Δημοκρατία έφθασε «στο σημείο της πτώσης». Ωστόσο, «η κατάσταση όπως εξελίσσεται είναι πολύ δύσκολη». Οι εκδηλώσεις διαμαρτυρίας ξεκίνησαν στις 28 Δεκεμβρίου ως αντίδραση στην αύξηση των τιμών, πριν εξελιχθούν σε ανοικτή αμφισβήτηση του θεοκρατικού καθεστώτος. Σε πολιτικό επίπεδο, η άγρια καταστολή έχει περαιτέρω διαβρώσει ό,τι είχε απομείνει από τη νομιμοποίηση του καθεστώτος.
Η οργάνωση HRANA για τα ανθρώπινα δικαιώματα με έδρα τις ΗΠΑ κάνει λόγο για 573 επιβεβαιωμένους θανάτους, 503 διαδηλωτών και 69 μελών των δυνάμεων ασφαλείας. Οι συλλήψεις ξεπερνούν τις 10.000.
Το «μοντέλο της Βενεζουέλας»
Αυτό που δίνει στη σημερινή συνθήκη ειδικό χαρακτήρα και ενισχύει το διακύβευμα είναι, σύμφωνα με τους αναλυτές, οι προειδοποιήσεις του Ντόναλντ Τραμπ ότι οι θάνατοι διαδηλωτών θα προκαλέσουν αμερικανική επέμβαση. Η Τεχεράνη ανακοίνωσε ότι κρατά ανοικτούς τους διαύλους επικοινωνίας με τις ΗΠΑ. Ο Τραμπ, ο οποίος συνεδριάζει σήμερα με τους συμβούλους του για να εξετάσει τις επιλογές της Ουάσινγκτον, θα επιβάλει επιπλέον δασμούς 25% στις χώρες που έχουν εμπορικές σχέσεις με το Ιράν, ανάμεσά τους και η Κίνα. Σε τηλεφωνική επικοινωνία χθες, ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου και ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο συζήτησαν το ενδεχόμενο αμερικανικής επέμβασης στο Ιράν, σύμφωνα με ισραηλινή πηγή που ήταν παρούσα στη συνομιλία.
Το ενδιαφέρον του Τραμπ για τις διαδηλώσεις στο Ιράν είναι μάλλον τακτικής παρά ιδεολογικής φύσεως, λέει ο Σάλεμ. Στόχος του είναι πιθανόν η αποδυνάμωση του καθεστώτος ώστε να αποσπάσει υποχωρήσεις ως προς το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης
Η ιδέα του «μοντέλου της Βενεζουέλας» έχει όλο και μεγαλύτερη πέραση σε ορισμένους κύκλους της Ουάσινγκτον και της Ιερουσαλήμ, σύμφωνα με τους διπλωμάτες και τους αναλυτές που μίλησαν στο Reuters.
Ωστόσο, η εφαρμογή του μοντέλου αυτού στο Ιράν αντιμετωπίζει εμπόδια: έναν μηχανισμό ασφαλείας με ρίζες δεκαετιών, τη συνοχή των κρατικών θεσμών, μία πολύ μεγαλύτερη και εθνοτικά πολύπλοκη χώρα.
Δύο αξιωματούχοι της περιοχής και δύο αναλυτές δήλωσαν στο Reuters ότι μία ξένη στρατιωτική επέμβαση θα διαιρούσε τη χώρα βάσει εθνοτικών και θρησκευτικών διαφοροποιήσεων, και ξεχώρισαν ειδικά τις περιοχές των Κούρδων και των Βαλούχων, περιοχές με ιστορική παράδοση αντίστασης και αυτονομιστικές τάσεις.
Σύμφωνα με τον Ντέιβιντ Μακόβσκι του The Washington Institute, αν τελικά ο Τραμπ αποφασίσει να αναλάβει δράση, θα πρόκειται για ένα ταχύ και υψηλής έντασης, αποφασιστικό εγχείρημα.
«Αναζητεί αυτήν τη μία και μοναδική κίνηση που θα είναι ο καταλύτης, αλλά τι μπορεί να είναι αυτό;», λέει ο Μακόβσκι.
Οι επιλογές μπορεί να περιλαμβάνουν πιέσεις επί της από θαλάσσης μεταφοράς του ιρανικού πετρελαίου, κυβερνοεπιθέσεις και όλες περικλείουν ρίσκα. Αλλα μέτρα, σύμφωνα με όλες τις πηγές, που δεν φθάνουν μέχρι τη χρήση βίας θα μπορούσαν να είναι η αποκατάσταση της πρόσβασης των διαδηλωτών στο Ίντερνετ μέσω του Starlink.
«Μερικές φορές ο Τραμπ χρησιμοποιεί τις απειλές για να καθυστερήσει τις αποφάσεις, μερικές φορές για να αποθαρρύνει αντιπάλους, άλλες για να σημάνει ότι όντως ετοιμάζεται να επέμβει», λέει ο Ντέιβιντ Μακόβσκι. «Δεν ξέρουμε ακόμη τι ισχύει εδώ».
Πηγή: ethnos.gr