Κώστας Κουμής: Η πορεία, οι προκλήσεις και το μέλλον του κυπριακού τουρισμού

Σε μια εποχή όπου ο τουρισμός δοκιμάστηκε όσο ποτέ άλλοτε, ο υφυπουργός Τουρισμού Κώστας Κουμής μιλά στον «Πολίτη» για τη δική του διαδρομή και περιγράφει τις προκλήσεις της επόμενης μέρας για τον τομέα της φιλοξενίας, παραθέτοντας ταυτόχρονα και το προσωπικό του όραμα για την τουριστική Κύπρο.
Ο Κώστας Κουμής ξεδιπλώνει την προσωπική του διαδρομή, από τις πρώτες εμπειρίες στον τουριστικό τομέα ως έφηβος, μέχρι την ανάληψη της ευθύνης του Υφυπουργείου Τουρισμού. Μιλά για τις προκλήσεις που αντιμετώπισε η χώρα, για την ανάγκη επένδυσης στην ποιότητα και την αυθεντικότητα και για το όραμα μιας Κύπρου που θα εξελιχθεί σε έναν ολόχρονο, βιώσιμο προορισμό με έντονο τοπικό χαρακτήρα. Παράλληλα, αποκαλύπτει πτυχές της προσωπικής του ζωής, τις αξίες που τον καθοδηγούν και την αγάπη του για τον αθλητισμό και τη φύση.
Έχετε μια μακρά διαδρομή. Πώς βρεθήκατε τελικά στον τομέα του τουρισμού;
Μεγάλωσα σ' ένα αμιγώς τουριστικό περιβάλλον, στον Πρωταρά. Από τα 14 μου χρόνια εργαζόμουν στον τομέα, όπως σχεδόν όλα τα παιδιά της εποχής, με τη διαφορά ότι είχα την τύχη να θητεύσω δίπλα σε ανθρώπους που δεν υπηρετούσαν την εμπορική διάσταση του τουρισμού, αλλά που υπηρετούσαν την πανάρχαια αξία της φιλοξενίας. Άνθρωποι που έθεταν ως πρώτη προτεραιότητα την εξυπηρέτηση του επισκέπτη και την οικοδόμηση αγνών φιλικών σχέσεων μαζί τους. Θα σας εκμυστηρευτώ, ότι ακόμη και σήμερα συναντώ φίλους, που είχα γνωρίσει όταν ήμουν έφηβος στον Πρωταρά και με ικανοποιεί το γεγονός ότι κάθε φορά που συναντιέμαι μαζί τους, δείχνουν ακόμη πιο ενθουσιασμένοι με τον προορισμό Κύπρος.
Ως έφηβος, θυμάμαι ότι, αντί να με ελκύει η νυχτερινή διασκέδαση, προτιμούσα μετά τη βάρδια να βρίσκομαι σε χώρους όπου σύχναζαν οι άνθρωποι του τουρισμού, όπως επιχειρηματίες, εργαζόμενοι, άνθρωποι που αγαπούσαν πραγματικά αυτό που έκαναν, άνθρωποι που μόλις είχαν εμπλακεί στον κλάδο επενδύοντας την οικογενειακή τους περιουσία με ό,τι αυτό συνεπαγόταν για τους ίδιους, καθώς ήταν εμφανέστατος σε κάποιες περιπτώσεις και ο ενθουσιασμός, αλλά και η εις βάθος ανησυχία τους. Εκεί είχα την ευκαιρία λοιπόν, να ακούω, να μαθαίνω, να προβληματίζομαι μαζί με τους ανθρώπους της πρώτης γραμμής της φιλοξενίας. Αυτή ήταν για μένα η πρώτη, και 35 χρόνια μετά, θα τολμήσω να πω και μια ουσιαστική τριβή στο αντικείμενο τουρισμός.
Θυμάμαι ότι κυριαρχούσαν στις τότε συζητήσεις, θέματα όπως η εποχικότητα του τουρισμού, οι ελλείψεις σε υποδομές, η ανάγκη για χάραξη μακροχρόνιας στρατηγικής - θέματα που συζητούνται ακόμη και σήμερα, αλλά μέσα από μια άλλη διάσταση. Στην πορεία της ζωής μου, δεν επέλεξα να ακολουθήσω τουριστικές σπουδές, αλλά πάντα κατέληγα εκεί, υπό την έννοια ότι πάντοτε έδινα προτεραιότητα στα θέματα που σχετίζονταν με τον κλάδο του τουρισμού, σε ό,τι και εάν έκανα στη ζωή μου.
Η διαδρομή σας περιλαμβάνει υπηρεσία σε νευραλγικές θέσεις. Τι αποκομίσατε από αυτή τη διαδρομή;
Εργάστηκα τόσο στον δημόσιο, όσο και στον ιδιωτικό τομέα. Θα έλεγα ότι είχα την ευκαιρία να δω και να αναλύσω και τις δύο όψεις του νομίσματος που ονομάζεται ανάπτυξη.
Με το πέρας των σπουδών μου εργάστηκα στη Βουλή των Αντιπροσώπων, στη συνέχεια στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, στο Επιμελητήριο Αμμοχώστου, στην Αναπτυξιακή Εταιρεία Αμμοχώστου, αλλά και στον ιδιωτικό τομέα, και βεβαίως είχα την ευκαιρία να υπηρετήσω δύο σημαντικούς ημικρατικούς οργανισμούς της χώρας μας.
Όλες αυτές οι εμπειρίες, μου έδωσαν τη δυνατότητα να κατανοώ σε βάθος πώς λειτουργεί η δημόσια υπηρεσία αλλά και η αγορά.
Με βοήθησαν θα έλεγα να αποκτήσω μια σφαιρική αντίληψη. Σήμερα, αντιλαμβάνομαι πόσο πολύτιμο ήταν, και είναι αυτή η συλλογή εμπειριών, και έχω την αίσθηση ότι το αντιλαμβάνονται επίσης τόσο οι συνεργάτες μου, όσο και οι άνθρωποι του κλάδου. Είναι σημαντικό όταν βρίσκεσαι στην πλευρά του decisionmaker, να αντιλαμβάνεσαι και την ανησυχία του επιχειρηματία, αλλά και του εργαζόμενου.
Ποιο ρόλο υπηρετήσατε με τη μεγαλύτερη ικανοποίηση;
Αναμφίβολα τον ρόλο, ή καλύτερα την ευθύνη που υπηρετώ σήμερα, επειδή πρωτίστως περί ευθύνης πρόκειται. Θεωρώ ότι με μεγάλη αφοσίωση, αυτό εισπράττω και από την τουριστική κοινότητα, είχα υπηρετήσει τον τομέα του τουρισμού και την περίοδο 2014-2018, όταν ήμουν αντιπρόεδρος του Κυπριακού Οργανισμού Τουρισμού.
Κοιτάξετε, ο τομέας του τουρισμός για μένα δεν είναι απλά ένας οικονομικός τομέας. Η φιλοξενία, είναι ιδέα, είναι αξία, αρχέγονη αξία, την οποία οφείλουμε να υπηρετούμε με αφοσίωση, συναίσθηση ευθύνης, συνέπεια και αγάπη για τον ξένο, όπως υπαγορεύει άλλωστε και η ετυμολογία της λέξης.
Επανερχόμενος στο ερώτημά σας, θα έλεγα ότι δεν είναι θέμα ικανοποίησης. Είναι πρωτίστως θέμα ευθύνης, και είναι σημαντικό να αντιλαμβάνεστε τόσο εσείς, όσο και οι συνεργάτες σας, τη βαρύτητα της στιγμής και τη βαρύτητα της απόφασης, τη στιγμή που λαμβάνουν χώρα τα γεγονότα.
Προσωπικά αντιλαμβάνομαι πλήρως, ότι εάν δεν δουλέψουμε σωστά εμείς, εάν δεν καταφέρουμε να οδηγήσουμε τον κλάδο σε καλά αποτελέσματα, τότε κάποιοι από τις 70 και πλέον χιλιάδες που εργάζονται ή επιχειρούν στον τομέα του τουρισμού θα περάσουν δύσκολες μέρες. Βεβαίως, στον τομέα του τουρισμού, πέρα από την κρατική, υπάρχει και η εταιρική, και η προσωπική ευθύνη και εννοείται ότι δεν εξαρτώνται όλα από τη διαχείριση του τομέα από τον κρατικό μηχανισμό.
Επένδυση στην ποιότητα
Ο τομέας του τουρισμού θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους πυλώνες της κυπριακής οικονομίας. Πιστεύετε ότι σήμερα πληρούνται όλοι οι παράγοντες που ανταποκρίνονται στις σύγχρονες απαιτήσεις και προσδοκίες του επισκέπτη της Κύπρου;
Κοιτάξετε, για χρόνια αποδίδαμε ιδιαίτερη έμφαση στα στατιστικά αφίξεων και εσόδων. Αυτό ήταν αναγκαίο, γιατί ο τουρισμός επηρεάζει την καθημερινότητα δεκάδων χιλιάδων προσώπων και οικογενειών. Ήταν αναγκαίο εάν θέλετε και στη μετά Covid εποχή, προκείμενου να κρίνεται η επιστροφή του τομέα στις υψηλές επιδόσεις.
Ταυτόχρονα, ο τουρισμός χαρακτηρίζεται από έντονους κύκλους. Μέχρι το 2014 βρεθήκαμε σε περίοδο παρακμής, την πενταετία 2014-2019 καταγράφηκε σαφής ανάκαμψη, ενώ ακολούθησε η διετία της πανδημίας, και η απώλεια της ρωσικής αγοράς το αμέσως επόμενο έτος. Ο τελευταίος αυτός κύκλος, δημιούργησε σημαντικά κενά, τα οποία κληθήκαμε να καλύψουμε με σκληρή και συστηματική δουλειά, ώστε ο τουρισμός της χώρας μας, να επανέλθει σε μια επιτυχημένη τροχιά. Τρία χρόνια μετά, θεωρώ ότι έχουμε επανέλθει για τα καλά, και πλέον επενδύουμε με συνέπεια στην ποιότητα, και είναι αυτό το στοιχείο που θέλουμε να υπερισχύει, στο μυαλό και στις αποφάσεις όσων ανήκουν στο τουριστικό οικοσύστημα.
Η Κύπρος είναι μια χώρα στην οποία, κατά καιρούς, έχουν εκπονηθεί στρατηγικές για τον τουρισμό, χωρίς όμως πάντοτε να καταφέρνουμε να τις εφαρμόζουμε οριζόντια και με την απαιτούμενη συνέπεια. Για εμένα είναι απολύτως ξεκάθαρο ότι οφείλουμε να επενδύσουμε με μεγαλύτερη αφοσίωση στα ποιοτικά χαρακτηριστικά του τουρισμού. Πρόκειται για μια παράμετρο που δεν αγνοήσαμε ως Υφυπουργείο Τουρισμού, αντιθέτως, από την πρώτη στιγμή της διακυβέρνησης δώσαμε ιδιαίτερη έμφαση σ' αυτή την παράμετρο.
Δώσαμε ιδιαίτερη βαρύτητα στην ορεινή Κύπρο και στην ενδοχώρα, στην ανάδειξη της αξίας της αυθεντικότητας και μόλις προσφάτως προχωρήσαμε σε συμφωνία για τη δημιουργία ψηφιακού οδηγού, αλλά και στην καταγραφή της ιστορίας του κυπριακού τουρισμού, στοιχεία που σίγουρα συνδέονται με τις ποιοτικές παραμέτρους του τουρισμού, αλλά και την προσπάθεια για διάχυση γνώσης για τον προορισμό και την εξελικτική του πορεία.
Απώτερος σκοπός βεβαίως όλων αυτών των δράσεων, είναι η ανάδειξη της αυθεντικής Κύπρου και η μετάδοση των γεύσεων και του «αρώματος» της χώρας μας σε κάθε επισκέπτη. Το όραμά μας, δεν μπορεί να είναι άλλο από τη μετεξέλιξη της χώρας μας σε ολόχρονο βιώσιμο προορισμό, που θα διακρίνεται για την παροχή υψηλής ποιότητας υπηρεσιών, με έντονο τοπικό άρωμα. Η επένδυση στην αυθεντικότητα και στη βιωσιμότητα, είναι θα έλεγα μονόδρομος.
Και βεβαίως είναι σημαντικό να θυμόμαστε, ότι υψηλά στην κρίση των επισκεπτών είναι και τα επίπεδα υποδομών του κάθε προορισμού, και η χώρα μας δικαιούται να υπερηφανεύεται ότι σε σχέση με τις βασικές υποδομές είμαστε σίγουρα ανταγωνιστικοί. Βεβαίως, έχουμε καταγράψει και μια σειρά από ανταγωνιστικά μειονεκτήματα, στα οποία προσπαθούμε να βρούμε λύσεις.
Γίνονται επαρκείς έλεγχοι στον τουριστικό τομέα;
Γίνονται και μάλιστα με αυστηρότερα κριτήρια σε σύγκριση με άλλες χώρες. Δεν πιστεύουμε ότι όλα πρέπει να αφεθούν υπό την αίρεση της ελεύθερη αγοράς και μόνο, προσέγγιση η οποία άρχισε να εδραιώνεται σε άλλες χώρες.
Προσέγγιση που έχει εδραιωθεί λόγω της δυναμικής που έχουν πάρει εδώ και δύο δεκαετίες τα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης, λαμβάνοντας υπόψη ότι όλες αυτές οι τουριστικές επιχειρήσεις κρίνονται νυχθημερόν από τους επισκέπτες. Γι' αυτό υπάρχουν χώρες που έχουν εγκαταλείψει το πλαίσιο του ελέγχου, με την έννοια ότι η ελεύθερη αγορά ρυθμίζει τα πάντα. Εν κατακλείδι, εμείς θεωρούμε ότι όλες αυτές οι επιχειρήσεις δεν πρέπει να αφεθούν στην αίρεση της αγοράς και μόνο. Εμείς θεωρούμε ότι πρέπει να γίνονται έλεγχοι, αλλά οι έλεγχοι πρέπει να γίνονται με συγκεκριμένο πλαίσιο και στοχευμένα. Την ίδια στιγμή, σας αποκαλύπτω ότι με συγκεκριμένα ηλεκτρονικά εργαλεία, παρακολουθούμε την αντίδραση της αγοράς σε σειρά δεδομένων.
Πώς μπορεί να αναδειχθεί καλύτερα η τοπική γαστρονομία και οι τοπικές γεύσεις;
Με τη σωστή προβολή και τη διασπορά του τουρισμού και στην ενδοχώρα. Θέλουμε και επιδιώκουμε τα οφέλη από τον τουρισμό να καταλήγουν παντού. Να λειτουργεί ως ανταποδοτική οικονομική δραστηριότητα προς τις τοπικές κοινωνίες. Επενδύουμε και θα θέλαμε να επενδύσουμε περισσότερο στα τοπικά προϊόντα, στους τοπικούς οίνους, στην τοπική γαστρονομία, στην αυθεντική κυπριακή εμπειρία. Η μεγαλύτερη πρόκληση είναι τα κυπριακά προϊόντα να φθάνουν στο τραπέζι κάθε επισκέπτη. Θέλω να πιστεύω ότι το 2026 θα καταφέρουμε ακόμη περισσότερα πράγματα σε σχέση με την ανάδειξη των τοπικών προϊόντων. Άλλωστε έχουμε κάνει κάποια πλάνα τα οποία θα ξεκινήσουν να υλοποιούνται εντός του 2026. Θεωρώ ότι, υπάρχουν τοπικά προϊόντα στη χώρα μας τα οποία διαχρονικά δεν έχουν προβληθεί όσο τους άξιζε, όπως το κυπριακό κρασί που έχει κάνει τεράστια πρόοδο τα τελευταία χρόνια, η αλλαντοποιεία της Κύπρου, η τυροκομεία, η μελισσοκομεία και άλλα τοπικά προϊόντα.
Ο Κώστας Κουμής εκτός υφυπουργείου; Ως άνθρωπος ο Κώστας Κουμής, με τι ασχολείται στον ελεύθερο του χρόνο; Πόσο η οικογένεια αποτελεί το λιμάνι μετά από μια κουραστική μέρα;
Η οικογένειά μου, το σπίτι μου, είναι το λιμάνι μου, η γαλήνη μου. Ο χώρος και οι άνθρωποι που με ξεκουράζουν. Αγαπώ τον αθλητισμό, είμαι περήφανος υποστηρικτής της Ένωσης Νέων Παραλιμνίου, και όποτε βρω χρόνο, είμαι δίπλα στην αγαπημένη μου ομάδα οικογενειακώς όπως ήμασταν μια ζωή. Με ηρεμούν επίσης οι εξορμήσεις στη φύση, στη θάλασσα, χειμώνα-καλοκαίρι και προσπαθώ πάντοτε να βρίσκω λίγο χρόνο, για να επισκέπτομαι κάποια μέρη που αγαπώ, ακόμη και όταν τα Σαββατοκύριακα μου είναι βεβαρυμμένα με υποχρεώσεις. Κάποιες γωνίες στον Πρωταρά και στην Αγία Νάπα, και δύο ξωκλήσια της περιοχής, είναι σημεία που επισκέπτομαι συχνά, ιδιαίτερα σε δύσκολες για εμένα περιόδους.
Αν σας ρωτούσαμε για όνειρα;
Από πλευράς προσωπικών φιλοδοξιών, θεωρώ ότι είμαι πλήρως καλυμμένος. Υπηρετώ τον τουρισμό της χώρας μας, την αξία της φιλοξενίας που ευτύχησα να γνωρίσω δίπλα από σωστούς ανθρώπους, όπως σας ανέφερα πριν λίγα λεπτά, και αυτό είναι κάτι που με γεμίζει. Δηλώνω ευγνώμων στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας για την εμπιστοσύνη που επέδειξε στο πρόσωπό μου και όταν έρθει η ώρα να αποχωρήσω, απλά θα ήθελα οι άνθρωποι του τουρισμού να με θυμούνται ως έναν άνθρωπο που υπηρέτησε αυτό τον τομέα, αυτή την αξία, με ζήλο, ήθος, όραμα και υπευθυνότητα. Αυτό μου αρκεί.
Από εκεί και πέρα, αυτό που ζητώ από τον Θεό, είναι να μοιράζει υγεία και χαρές σε ολόκληρο τον κόσμο. Επί τη ευκαιρία θα ήθελα να ευχαριστήσω τους συνεργάτες μου στο Υφυπουργείο Τουρισμού, για την άψογη συνεργασία στα σχεδόν τρία χρόνια που είμαι στο Υφυπουργείο Τουρισμού, και σίγουρα θα ήθελα να ευχηθώ καλό νέο έτος σε όλο τον κόσμο.