Οι 7 προκλήσεις της εκπαίδευσης το 2026 - Όταν το σχολείο καλείται να αλλάξει, να αντέξει και να επενδύσει

Το 2026 βρίσκει την εκπαίδευση σε σημείο καμπής. Όχι λόγω των νέων μεγάλων μεταρρυθμίσεων που έχουν προαναγγελθεί αλλά επειδή πολλές αποφάσεις που καθυστέρησαν, αμφισβητήθηκαν ή έμειναν μετέωρες τα προηγούμενα χρόνια δεν μπορούν πλέον να μετατεθούν για το μέλλον. Σχολεία, εκπαιδευτικοί και οικογένειες καλούνται να λειτουργήσουν μέσα σε ένα περιβάλλον όπου οι αλλαγές δεν είναι πια υπό συζήτηση αλλά αποτελούν αδήριτη ανάγκη.
Την ίδια ώρα, η καθημερινότητα των σχολικών μονάδων συνεχίζει να δοκιμάζεται από προβλήματα τα οποία δεν λύνονται με νομοθετήματα αλλά απαιτούν άμεσες απαντήσεις. Μέσα σε αυτή τη συνθήκη, το 2026 αναδεικνύεται σε χρονιά όπου η Εκπαίδευση καλείται ταυτόχρονα να αλλάξει, να αντέξει και να επενδύσει στο μέλλον της. Σε αυτό το πλαίσιο, το πρώτο και πιο απαιτητικό σκέλος αφορά αλλαγές που εδώ και χρόνια συζητούνται αλλά πλέον δεν μπορούν να παραμείνουν σε εκκρεμότητα...
1. Νέο σύστημα αξιολόγησης
Η ψήφιση του νομοσχεδίου για τη νέα αξιολόγηση των εκπαιδευτικών στην τελευταία ολομέλεια της Βουλής το 2025 δεν υπήρξε εύκολη υπόθεση. Συνοδεύτηκε από έντονες αντιδράσεις, φωνές εντός και εκτός Βουλής, καθώς και στάσεις εργασίας από τις εκπαιδευτικές οργανώσεις, οι οποίες είχαν προειδοποιήσει ότι η υιοθέτηση του νέου συστήματος ενδέχεται να οδηγήσει και σε περαιτέρω απεργιακά μέτρα. Το 2026 δεν είναι η χρονιά κατά την οποία ξεκινά η εφαρμογή του νέου συστήματος αξιολόγησης εκπαιδευτικών αλλά η χρονιά κατά την οποία τίθενται οι βάσεις για το πώς αυτό θα μπορέσει να εφαρμοστεί στην πράξη τα επόμενα χρόνια. Μετά την ψήφιση του σχετικού νομοθετικού πλαισίου, το βάρος μετατοπίζεται από τη θεσμική αντιπαράθεση στη λεπτομέρεια της υλοποίησης.
Οι μεταβατικές διατάξεις προβλέπουν σαφές χρονοδιάγραμμα: Το νέο σύστημα δεν ενεργοποιείται καθολικά το 2026. Η πλήρης εφαρμογή του τοποθετείται χρονικά προς το τέλος της δεκαετίας, με ορίζοντα τις σχολικές χρονιές 2028–2029 και μετά. Αυτό σημαίνει ότι μέσα στο 2026 δεν αναμένεται μαζική αριθμητική αξιολόγηση εκπαιδευτικών ούτε άμεση σύνδεση της αξιολόγησης με προαγωγές ή μισθολογική ανέλιξη.
Το πραγματικό στοίχημα της χρονιάς είναι οι κανονισμοί εφαρμογής. Το νομοθετικό πλαίσιο έχει θέσει τις γενικές αρχές, όμως οι κανονισμοί είναι αυτοί που θα καθορίσουν τις διαδικασίες: ποιοι αξιολογούν, με ποια εργαλεία, σε ποια χρονικά διαστήματα και με ποιες δικλίδες διαφάνειας. Χωρίς αυτούς το νέο σύστημα δεν μπορεί να λειτουργήσει.
Παράλληλα, το Υπουργείο Παιδείας καλείται να προχωρήσει σε επιμόρφωση αξιολογητών, διευθυντών και εκπαιδευτικών, καθώς και σε πιλοτικές διαδικασίες, ώστε να δοκιμαστούν τα εργαλεία πριν από τη γενικευμένη εφαρμογή. Ιδιαίτερη συζήτηση συνεχίζει να προκαλεί ο ρόλος των διευθυντών σχολικών μονάδων, με τις εκπαιδευτικές οργανώσεις να ζητούν σαφή κριτήρια και μηχανισμούς ελέγχου.
2. Τέλος... καταλόγου διοριστέων
Ένα δεύτερο ζήτημα που απασχολεί έντονα τις εκπαιδευτικές οργανώσεις είναι ο κατάλογος διοριστέων και διορισίμων. Πρόκειται για το σύστημα μέσω του οποίου γίνονταν για δεκαετίες οι διορισμοί στη Δημόσια Εκπαίδευση, με βάση τη σειρά εγγραφής και την προϋπηρεσία, και το οποίο τα τελευταία χρόνια συνυπάρχει με τον κατάλογο διορισίμων που προέκυψε μετά την εισαγωγή γραπτών εξετάσεων.
Το πρόβλημα εντοπίζεται στη συνύπαρξη δύο συστημάτων και στην αβεβαιότητα που αυτή δημιουργεί για χιλιάδες εκπαιδευτικούς. Εκπαιδευτικοί με πολυετή προϋπηρεσία παραμένουν σε αναμονή, χωρίς ξεκάθαρη εικόνα για το πώς θα εξελιχθεί το καθεστώς διορισμών, ενώ την ίδια ώρα οι ανάγκες των σχολείων σε προσωπικό αυξάνονται.
Μέσα στο 2026, το θέμα του καταλόγου δεν αντιμετωπίζεται ως θεωρητική συζήτηση αλλά ως ζήτημα άμεσης διαχείρισης. Ο αριθμός των εκπαιδευτικών που έχουν περάσει τις γραπτές εξετάσεις και βρίσκονται στον κατάλογο διορισίμων δεν επαρκεί για να καλύψει τις πραγματικές ανάγκες των σχολείων. Αυτό σημαίνει ότι, στην πράξη, το σύστημα εξακολουθεί να εξαρτάται από τον κατάλογο διοριστέων για τη στελέχωση σχολικών μονάδων, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις αντικαταστάσεων, αφυπηρετήσεων, ειδικοτήτων με ελλείψεις και ειδικής αγωγής. Το 2026 αναδεικνύεται έτσι ως χρονιά διαχείρισης ενός λειτουργικού αδιεξόδου.
3. Η «νέα» Ειδική Εκπαίδευση
Η Ειδική Εκπαίδευση και η συμπερίληψη αναδεικνύονται σε μία από τις πιο πιεστικές προκλήσεις για τη Δημόσια Εκπαίδευση, καθώς οι ανάγκες αυξάνονται με ρυθμούς που το υφιστάμενο σύστημα δυσκολεύεται να απορροφήσει. Στην πράξη, μεγάλος αριθμός παιδιών με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες ξεκινά τη σχολική χρονιά χωρίς την αναγκαία στήριξη ή με μειωμένες ώρες συνοδού και ειδικού προσωπικού. Οι διαδικασίες αξιολόγησης παραμένουν χρονοβόρες, με αποτέλεσμα γονείς και σχολεία να περιμένουν μήνες μέχρι να ληφθούν αποφάσεις.
Το 2026 βρίσκει την Ειδική Εκπαίδευση να λειτουργεί ακόμη στο πλαίσιο ενός θεσμικού μοντέλου που θεωρείται ξεπερασμένο (με νόμο του 1998), την ώρα που η νέα νομοθεσία για την ειδική αγωγή παραμένει σε στάδιο επεξεργασίας. Οι αλλαγές που προωθούνται αφορούν τον τρόπο αξιολόγησης, τη διαδικασία παροχής στήριξης και τον ρόλο των ειδικών υπηρεσιών. Παράλληλα, οι σχολικές μονάδες γενικής Εκπαίδευσης καλούνται να εφαρμόσουν πρακτικές συμπερίληψης χωρίς πάντα να διαθέτουν επαρκή επιμόρφωση, σαφείς οδηγίες ή σταθερό ανθρώπινο δυναμικό.
4. Αναλυτικά προγράμματα
Το 2026 καταγράφεται ως καθοριστική χρονιά για τα αναλυτικά προγράμματα της κυπριακής εκπαίδευσης, καθώς μέχρι τον Ιούνιο αναμένεται να ολοκληρωθεί και να αναρτηθεί το σύνολο των επικαιροποιημένων προγραμμάτων για όλες τις τάξεις και βαθμίδες. Η χρονιά λειτουργεί κυρίως ως μεταβατικό στάδιο. Το βάρος μεταφέρεται από τη συγγραφή των Αναλυτικών Προγραμμάτων στην προετοιμασία για την εφαρμογή τους: Επιμόρφωση εκπαιδικευτών, ανάπτυξη υποστηρικτικού υλικού και καθοδήγηση για την ενσωμάτωση των νέων μαθησιακών στόχων στην καθημερινή διδακτική πρακτική. Σε επίπεδο φιλοσοφίας, τα αναθεωρημένα Αναλυτικά Προγράμματα σηματοδοτούν μετατόπιση από την ύλη στις δεξιότητες, με έμφαση στην κριτική σκέψη, τη διαθεματικότητα και τη διαφοροποιημένη διδασκαλία. Το ευαίσθητο ζήτημα που αναδεικνύεται αφορά τη σχέση των νέων προγραμμάτων με το εξετασιοκεντρικό σύστημα.
5. Βία, παραβατικότητα και κάμερες
Η βία και η παραβατικότητα σε σχολικές μονάδες αναδεικνύονται σε ένα από τα πιο ανησυχητικά ζητήματα για τη Δημόσια Εκπαίδευση, με περιστατικά βανδαλισμών και επιθέσεων να καταγράφονται σε ολοένα και περισσότερα σχολεία. Απέναντι σε αυτή την πραγματικότητα, εφαρμόζονται μέτρα όπως η εγκατάσταση καμερών και η παρουσία σχολικών φρουρών σε δεκάδες σχολικές μονάδες, με στόχο την αποτροπή περιστατικών και την προστασία της σχολικής περιουσίας. Παράλληλα, εξετάζονται πρόσθετες παρεμβάσεις, όπως αυστηρότερες ποινές και ενίσχυση της συνεργασίας με την Αστυνομία.
6. Οι σχολικές υποδομές
Οι σχολικές υποδομές παραμένουν ένα ακόμη ανοιχτό πεδίο παρεμβάσεων. Σημαντικό μέρος των παρεμβάσεων αφορά την τοποθέτηση και αναβάθμιση κλιματιστικών. Τον Σεπτέμβριο του 2026 ολοκληρώνεται η περίοδος των τριών ετών εντός της οποίας η κυβέρνηση είχε δεσμευθεί ότι θα ολοκληρωθεί η εγκατάσταση κλιματιστικών σε όλα τα σχολεία που τα χρειάζονται, περίπου 500 συνολικά. Μέχρι σήμερα, κλιματιστικά έχουν εγκατασταθεί ή βρίσκονται σε λειτουργική ετοιμότητα σε περίπου 45% των σχολικών μονάδων, με την υλοποίηση του στόχου να συνεχίζει να αντιμετωπίζει πρακτικά εμπόδια, κυρίως λόγω έλλειψης ηλεκτρολόγων και ανάγκης αναβάθμισης των υποδομών.
7. Στρατηγικές επενδύσεις και τεχνική εκπαίδευση
Πέρα από τις άμεσες αλλαγές και τις καθημερινές δυσκολίες, η εκπαιδευτική πολιτική περιλαμβάνει και επιλογές με μακροπρόθεσμο χαρακτήρα. Η Τεχνική και Επαγγελματική Εκπαίδευση αναδεικνύεται ως πεδίο στο οποίο καταγράφεται αυξημένο ενδιαφέρον και απαιτείται στοχευμένη στήριξη για να διατηρηθεί και να ενισχυθεί αυτή η δυναμική. Πέραν του 25% των μαθητών επιλέγουν σήμερα να φοιτήσουν στις Σχολές Μέσης Τεχνικής και Επαγγελματικής Εκπαίδευσης, ποσοστό υπερδιπλάσιο σε σύγκριση με το 2010.
Η διαδικασία ενημέρωσης των μαθητών και γονέων βρίσκεται σε εξέλιξη, με στόχο την παρουσίαση των επιλογών και των προοπτικών κάθε κατεύθυνσης. Η Τεχνική Εκπαίδευση προσελκύει πλέον και μαθητές με υψηλή ακαδημαϊκή επίδοση και προσφέρει πολλαπλές διαδρομές μετά την αποφοίτηση. Ενδεικτικό είναι, εξάλλου, το γεγονός ότι την τρέχουσα σχολική χρονιά οι εγγραφές στην Τεχνική Εκπαίδευση ξεπέρασαν τους 2.000 μαθητές, αριθμός που τα προηγούμενα χρόνια δεν ξεπερνούσε τους 1.200–1.300 μαθητές.
Για το Υπουργείο Παιδείας, αυτό συνοδεύεται από μια διπλή πρόκληση: αφενός να στηρίξει έμπρακτα την αυξημένη ζήτηση για την Τεχνική Εκπαίδευση με επαρκείς υποδομές, εργαστήρια και ανθρώπινο δυναμικό και αφετέρου να διασφαλίσει ότι οι επιλογές των μαθητών βασίζονται σε ουσιαστική ενημέρωση και όχι σε συγκυριακούς ή εξωτερικούς παράγοντες.