Ο βραχνάς των δημοσίων συμβάσεων – Το κόστος δισεκατομμυρίων και η ταλαιπωρία

Τεράστιο είναι το μέγεθος των δημόσιων συμβάσεων στην Κύπρο. Σύμφωνα με στοιχεία του Γενικού Λογιστηρίου, η συνολική τους αξία αγγίζει το ένα δισεκατομμύριο ευρώ τον χρόνο.
Σύμφωνα με τον Διευθυντή Δημόσιων Συμβάσεων Γενικού Λογιστηρίου, Φίλιππο Κατράνη «το 80% των διαγωνισμών διενεργείται από 20 αναθέτουσες αρχές το πολύ, ενώ έχουμε 600-500 αναθέτουσες αρχές».
Οι 10 κορυφαίες αναθέτουσες Αρχές είναι το Τμήμα Δημοσίων Έργων, οι Τεχνικές υπηρεσίες επαρχιακών διοικήσεων, οι Σχολικές Εφορείες, το Υπουργείο Παιδείας, η Ηλεκτρομηχανολογική Υπηρεσία, το Τμήμα Αναπτύξεως Υδάτων, το Τμήμα Κτηματολογίου, η Αρχή Λιμένων, οι Δήμοι και οι Κοινότητες.
Όπως καταγράφηκε στην έρευνα που έκανε εκπομπή «Κωδικός 56», μια σειρά από μεγάλα και εμβληματικά έργα κατέληξαν σε ναυάγια, τερματισμό συμβάσεων, αφήνοντας πίσω τους τρύπες στα δημόσια ταμεία, αλλά κυρίως σοβαρές επιπτώσεις στην καθημερινότητα πολιτών και τη βιωσιμότητα επιχειρήσεων.
Όπως ανέφερε ο Ιδιοκτήτης καταστήματος ειδών κηπουρικής, Πανίκος Νεοφύτου «τα έργα που εδώ και συνεχίζονται εδώ και δύο χρόνια... Μας έχουν επηρεάσει αφάνταστα. Μείωση της δουλειάς μας. Πολλές φορές με τη σκέψη να κλείσουμε την επιχείρηση. Σε κάθε γειτονιά της Κύπρου… το ίδιο σκηνικό. Εργοτάξια που δεν τελειώνουν ποτέ, δρόμοι κλειστοί, λιμάνια και ενεργειακά έργα ακόμη στις μακέτες, καθυστερήσεις μηνών ακόμη και ετών».
Διαβάστε επίσης: 7 θάνατοι από γρίπη στην Κύπρο - Έκτακτη σύσκεψη για πίεση στα νοσηλευτήρια
Τα μεγαλύτερα έργα που ναυάγησαν
1. Tερματικό Βασιλικό Παράδοση Σεπτέμβριο 2022 (Τερματίστηκε η σύμβαση)
2. Λιμάνι και Μαρίνα Λάρνακας Συμβατική έναρξη Δεκέμβριος 2020 – Τερματίστηκε η σύμβαση
3. Δρόμος Πόλυς Χρυσοχούς – Πάφου Παράδοση Νοέμβριος 2024 - Τερματίστηκε η σύμβαση
4. Ενιαίο Σύστημα Λογιστικής Διαχείρισης του κράτους Παράδοση Ιανουάριο 2023 - Τερματίστηκε η σύμβαση
5. Αλιευτικό καταφύγιο Ποταμού Λιοπετρίου Παράδοση Μάρτιο 2023 - Τερματίστηκε η σύμβαση
6. Σύστημα ηλεκτρονικής Δικαιοσύνης «Ε- justice» Παράδοση Σεπτέμβριο 2022 – Τερματίστηκε η σύμβαση
Καταγγελίες για περιπτώσεις που αγγίζουν τα όρια της παρανομίας
«Υπάρχουν όμως και σκοπιμότητες, για παράδειγμα, κάποιοι χτυπούν τις τιμές οργανωμένα δίδοντας πιο κάτω από το ότι πραγματικά θα ήθελαν ή πραγματικά θα κοστίσει, με τη στρατηγική ότι την τιμή θα την ανεβάσουν με επιπρόσθετες απαιτήσεις στην πορεία», δήλωσε ο Βουλευτής ΑΚΕΛ, Χρίστος Χριστοφίδης.
Από την πλευρά της η βουλευτής του ΔΗΣΥ, Φωτεινή Τσιρίδου ανέφερε ότι «όταν το ίδιο φαινόμενο επαναλαμβάνεται συνεχώς, τότε δεν μπορούμε να μιλάμε για σύμπτωση. Νομίζω ότι είναι συστημική παθογένεια».
Το 2023, η Ελεγκτική Υπηρεσία αποφάσισε να εξετάσει όχι ένα μεμονωμένο έργο, αλλά ολόκληρο το σύστημα. Στο μικροσκόπιο τέθηκαν 181 συμβάσεις.
Τα ευρήματα ήταν αποκαλυπτικά.
Σε όλα τα έργα καταγράφηκαν μεγάλες καθυστερήσεις.
Ο Εκπρόσωπος τύπου Ελεγκτικής Υπηρεσίας, Μάριος Πετρίδης είπε ότι «οι καθυστερήσεις έφταναν μιλούμε για τα έργα που ολοκληρώθηκαν πια, μπορεί να έφταναν και σε ποσοστό 80%επί της αρχικής διάρκειας».
Σε μία στις τρεις συμβάσεις προέκυψαν σοβαρές διαφορές μεταξύ αναθετουσών αρχών και αναδόχων, οι οποίες κατέληξαν σε διαιτησίες, δικαστήρια ή εξώδικους διακανονισμούς.
Μια από τις βασικές διαπιστώσεις: ο χειρισμός των δημόσιων συμβάσεων πέφτει στα χέρια άσχετων λειτουργών, χωρίς γνώση και εξειδίκευση επί του αντικειμένου, με αποτέλεσμα να γίνονται κακές συμφωνίες που οδηγούν σε διαφωνίες, συγκρούσεις, δικαστήρια, καθυστερήσεις, υπερβάσεις και ναυάγια έργων.
Ο Φίλιππος Κατρανής σημείωσε πως «η διαδικασία ανατίθεται σε λειτουργούς, χωρίς να είναι πραγματικά η δουλειά του καθενός να κάνει αυτό το πράγμα…»
Για δεκαετίες, το κράτος επιλέγει τη χαμηλότερη προσφορά. Σαν να είναι από μόνο του εγγύηση.
«Ποντάρουν… ότι μετά την υπογραφή θα μπορέσουν να καλύψουν αυτή τη διαφορά… γιατί ο εργολάβος έχει συστηματική τακτική να διεκδικεί διαρκώς αποζημιώσεις.», τόνισε ο βουλευτής ΔΗΚΟ, Χρύσης Παντελίδης.
Ο Κωνσταντίνος Κωνσταντή πρόσθεσε ότι «θα πρέπει να συνεχίσουμε να αναθέτουμε έργα με μοναδικών κριτήριων τη χαμηλότερη τιμή. «Εμείς λέμε ως επιμελητήριο… όχι.»
Το 2025, μια άλλη Ειδική Έκθεση της Ελεγκτικής Υπηρεσίας φωτίζει κάτι κρίσιμο. Όχι πια τις καθυστερήσεις. Αλλά το ποιοι κυριαρχούν στα δημόσια έργα.
Τα στοιχεία είναι αποκαλυπτικά για την τελευταία δεκαετία.
Τρεις εργολάβοι. Μόλις το 13% των συμβάσεων. Αλλά πάνω από το 40% της αξίας, που ξεπερνά τα 2,5 δισεκατομμύρια ευρώ.
Ο Μαριος Πετρίδης τόνισε πως «κάποιος θα μπορούσε να πει ότι μπορεί να υπάρχουν κι άλλοι εργολάβοι που να μπορούν να αναλάβουν τα έργα. Κάποιος μπορεί να επιχειρηματολογήσει και να πει ότι είναι λογικό και οι συνθήκες της Κύπρου δεν το επιτρέπουν από άλλους εργολάβους γειτονικών χωρών να έρθουν να υποβάλλουν προσφορές».
Στην εκπομπή κατατέθηκαν σειρά προτάσεων, όπως η ένταξη ποιοτικών κριτηρίων στη διαδικασία αξιολόγησης και ανάθεσης των δημοσίων έργων, ο αποκλεισμός ασυνήθιστα χαμηλών προσφορών, και η σύσταση Εθνικής Συμβουλευτικής Επιτροπής Υλοποίησης Έργων του Δημοσίου.