Ποιοι είναι οι πολιτοφύλακες Μπασίτζ που σπέρνουν τον τρόμο στους διαδηλωτές στο Ιράν

Κλιμακώνεται η ανησυχία παγκοσμίως για την κατάσταση στο Ιράν, αφού τα τελευταία 24ωρα έχει γίνει ξεκάθαρο ότι το θεοκρατικό καθεστώς είναι αποφασισμένο να φτάσει στα άκρα για να καταπνίξει τις αντικυβερνητικές κινητοποιήσεις που σαρώνουν τη χώρα.
Σύμφωνα με την Human Rights Activists News Agency, περισσότεροι από 544 άνθρωποι έχουν σκοτωθεί τις τελευταίες 15 ημέρες, ανάμεσά τους και οκτώ παιδιά, καθώς οι συγκρούσεις μεταξύ διαδηλωτών και δυνάμεων ασφαλείας μαίνονται κάθε βράδυ με αμείωτη ένταση.
Παρά τους σημερινούς ισχυρισμούς του Ιρανού ΥΠΕΞ Αμπάς Αραγτσί ότι η «κατάσταση βρίσκεται υπό πλήρη έλεγχο» μετά τα αιματηρά επεισόδια του σαββατοκύριακου, είναι εμφανές ότι οι διαδηλωτές είναι αποφασισμένοι να συνεχίσουν τη μάχη και δεν αποκλείεται να βρεθούν αντιμέτωποι με ακόμα πιο ακραία μέτρα καταστολής.
Στο πλαίσιο αυτό, όπως μεταδίδει το CNN, μέλη του κοινοβουλίου στο Ιράν απηύθυναν έκκληση προς τον υπουργό Πληροφοριών να επανεκκινήσουν οι περιπολίες των πολιτοφυλάκων Μπασίτζ, προκειμένου να επανέλθει η τάξη στην πρωτεύουσα και σε άλλες πόλεις. Ποια είναι όμως αυτή η αμφιλεγόμενη παραστρατιωτική δύναμη που χρησιμοποιείται εδώ και δεκαετίες από το ιρανικό κράτος για την καταστολή διαδηλώσεων και κοινωνικών εξεγέρσεων;
Ποιοι είναι οι Μπασίτζ;
Η λέξη «Μπασίτζ» σημαίνει «κινητοποίηση» στα φαρσί και αναφέρεται σε μια εθελοντική παραστρατιωτική οργάνωση, η οποία λειτουργεί ως υποστηρικτικός βραχίονας των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC), του ισχυρού κλάδου των ιρανικών ενόπλων δυνάμεων επιφορτισμένου με την προστασία του πολιτικού συστήματος.
Η οργάνωση των Μπασίτζ ιδρύθηκε λίγο μετά την Ισλαμική Επανάσταση του 1979 από τον αγιατολάχ Ρουχολάχ Χομεϊνί, ο οποίος είχε δηλώσει χαρακτηριστικά ότι το Ιράν δεν θα μπορούσε ποτέ να καταστραφεί όσο διέθετε μια πολιτοφυλακή 20 εκατομμυρίων ανδρών.
Η πανεθνική αυτή πολιτοφυλακή στρατολογεί μέλη τόσο από αγροτικές όσο και από αστικές περιοχές και οργανώνεται κυρίως γύρω από τζαμιά στην Τεχεράνη και σε άλλες μεγάλες πόλεις. Συνήθως προσχωρούν σε αυτή νεαρά άτομα από φτωχότερα και πιο συντηρητικά κοινωνικά στρώματα. Με παρουσία σχεδόν σε κάθε πόλη και κωμόπολη στο Ιράν, οι Μπασίτζ λειτουργούν ως επικουρική δύναμη επιβολής του κρατικού ελέγχου στην κοινωνία, αναλαμβάνοντας – μεταξύ άλλων – καθήκοντα «αστυνομίας ηθών» σε σημεία ελέγχου και δημόσιους χώρους και συμμετέχοντας στην καταστολή αντικυβερνητικών συγκεντρώσεων.
Πώς ενισχύθηκε ο ρόλος τους μέσα στα χρόνια
Κατά τη διάρκεια του πολέμου Ιράν–Ιράκ, εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι κατατάχθηκαν εθελοντικά στους Μπασίτζ, ανάμεσά τους παιδιά ηλικίας ακόμη και 12 ετών, αλλά και ηλικιωμένοι, μετά από μια επιτυχημένη καμπάνια στρατολόγησης με επισκέψεις σε σχολεία και εκτεταμένης προπαγάνδας από τα μέσα ενημέρωσης. Σύμφωνα με ιστορικούς, οι Φρουροί της Ισλαμικής Επανάστασης αξιοποίησαν τα μέλη των Μπασίτζ για επιθέσεις «ανθρώπινου κύματος», που είχαν ως στόχο την εκκαθάριση ναρκοπεδίων ή την προσέλκυση των εχθρικών πυρών.
Ο ρόλος τους ενισχύθηκε σημαντικά μετά το 2003, όταν αναδιοργανώθηκαν και ενδυναμώθηκαν εν μέσω φόβων για ενδεχόμενη δυτική ή αμερικανική εισβολή. Έκτοτε, η παραστρατιωτική δύναμη εμφανίζεται συστηματικά στα πρώτα στάδια εξεγέρσεων και κοινωνικών αναταραχών.
Το 2009, συμμετείχαν στον έλεγχο του πλήθους, όταν δεκάδες χιλιάδες διαδηλωτές κατέβηκαν στους δρόμους της Τεχεράνης, διαμαρτυρόμενοι για τα αποτελέσματα των προεδρικών εκλoγών. Αντίστοιχα, το 2022 συμμετείχαν στην καταστολή των μαζικών κινητοποιήσεων που ακολούθησαν τον θάνατο της 22χρονης Μάχσα Αμινί, ενώ βρισκόταν υπό κράτηση από την «αστυνομία ηθών».
«Παρόντες» και στο τρέχον κύμα διαδηλώσεων
Σύμφωνα με το CNN, οι Μπασίτζ συγκαταλέγονται στις δυνάμεις ασφαλείας που έχουν αναπτυχθεί σε πολλές πόλεις και κατά το τρέχον κύμα κινητοποιήσεων, που θεωρείται από ορισμένους ως το δυναμικότερο των τελευταίων ετών.
Τα κρατικά μέσα ενημέρωσης της χώρας έχουν μεταδώσει πληροφορίες για απώλειες και στις τάξεις των δυνάμεων ασφαλείας, συμπεριλαμβανομένων μελών της πολιτοφυλακής. Παράλληλα, υπάρχουν ενδείξεις ότι η οργάνωση εμπλέκεται και στην παρακολούθηση της διαδικτυακής δραστηριότητας κατά τη διάρκεια των κινητοποιήσεων. Σε ανάρτησή του στο Telegram την Κυριακή, το πρακτορείο Basij News Agency, επίσημος δίαυλος ενημέρωσης της παραστρατιωτικής δύναμης, ανέφερε ότι ιστοσελίδα και λογαριασμοί στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης τέθηκαν εκτός λειτουργίας, σημειώνοντας ότι «συνεχίζονται οι συλλήψεις μπλόγκερ που υποστηρίζουν τις ταραχές».
Τόσο η πολιτοφυλακή των Μπασίτζ, όπως και συγκεκριμένοι διοικητές της, έχουν τεθεί επανειλημμένα στο στόχαστρο κυρώσεων από την κυβέρνηση των ΗΠΑ, μεταξύ άλλων για παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, για τη βίαιη καταστολή φοιτητικών κινητοποιήσεων καθώς και για καταγγελίες περί χρήσης ανήλικων μαχητών.