Πόλος έλξης η Κύπρος για ξένους φοιτητές - Έρευνα του «Π» χαρτογραφεί την ανώτερη εκπαίδευση

Μέσα σε μια δεκαετία, ο φοιτητικός πληθυσμός στα πανεπιστήμια της Κύπρου αυξήθηκε θεαματικά, αγγίζοντας σχεδόν τον διπλασιασμό. Από 26.666 φοιτητές το ακαδημαϊκό έτος 2013-2014, ο αριθμός εκτοξεύθηκε στους 47.213 το 2022-2023, καταγράφοντας αύξηση περίπου 77% μέσα σε δέκα χρόνια. Το 2023-2024 ο αριθμός των φοιτητών αυξήθηκε ακόμη περισσότερο φτάνοντας τις 48.757 και σημειώνοντας αύξηση 83% σε σχέση με 11 χρόνια πριν.
Πρόκειται για μια σταθερή και διαχρονική άνοδο, χωρίς χρονιές καθαρής υποχώρησης, που δεν άλλαξε απλώς το μέγεθος του συστήματος, αλλά επηρέασε βαθιά τη φυσιογνωμία και τον προσανατολισμό της ανώτερης εκπαίδευσης στη χώρα.
Πού οφείλεται αυτή η εντυπωσιακή αύξηση και ποιοι φοιτητές την τροφοδοτούν; Ποια πανεπιστήμια απορροφούν το μεγαλύτερο μέρος της ανάπτυξης και πόσοι είναι οι διεθνείς φοιτητές; Πώς μεταβάλλεται η ισορροπία ανάμεσα σε δημόσια και ιδιωτικά ιδρύματα, πώς εξελίσσεται η εξ αποστάσεως εκπαίδευση και τι σπουδάζουν τελικά οι φοιτητές που επιλέγουν την Κύπρο για τις σπουδές τους;
Στο πλαίσιο μιας μεγάλης δημοσιογραφικής έρευνας ο «Π», μέσα από την παρούσα χαρτογράφηση, επιχειρεί να αποτυπώσει πώς εξελίχθηκε το εκπαιδευτικό πεδίο της ανώτερης εκπαίδευσης την περίοδο 2013 με 2023 και ποιες τάσεις διαμορφώνουν τη σημερινή εικόνα.
Η ανάλυση βασίζεται στα επίσημα στοιχεία των εκθέσεων χαρτογράφησης του εκπαιδευτικού πεδίου ανώτερης εκπαίδευσης της Διεύθυνσης Ανώτερης Εκπαίδευσης του Υπουργείου Παιδείας, καθώς και σε δεδομένα της Στατιστικής Υπηρεσίας Κύπρου. Συνολικά, τα στοιχεία δείχνουν ένα σύστημα που σχεδόν διπλασίασε τον φοιτητικό του πληθυσμό, στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στα ιδιωτικά πανεπιστήμια, έχει πλέον πλειοψηφικά διεθνή φοιτητεία και παγιώνει την εξ αποστάσεως εκπαίδευση ως βασικό πυλώνα ανάπτυξης.
Σχεδόν 60 χιλ. οι φοιτητές
Αξίζει να αναφερθεί πως συμπεριλαμβανομένων των σχολών τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, λειτουργούσαν το ακαδημαϊκό έτος 2023-2024 59 εκπαιδευτικά ιδρύματα με συνολικό αριθμό εγγραφών 57.889 φοιτητές, σημειώνοντας αύξηση (9,4%) σε σύγκριση με την ακαδημαϊκή χρονιά 2022-2023, όπου είχαμε 58 εκπαιδευτικά ιδρύματα με συνολικό αριθμό εγγραφών 52.936 φοιτητές. Εξ αυτών πέραν των 32 χιλιάδων είναι ξένοι και σχεδόν 25 χιλιάδες Κύπριοι, οι 14 χιλιάδες φοιτούν στα δημόσια πανεπιστήμια (11 χιλ. Κύπριοι και σχεδόν 3,5 χιλ. ξένοι) και 43 χιλ. στα ιδιωτικά εκ των οποίων 14 χιλ. Κύπριοι και σχεδόν 29 χιλ. ξένοι. Σε κολέγια και σχολές ανώτερης εκπαίδευσης φοιτούσαν το έτος 2023-2024 γύρω στις 9 χιλιάδες άτομα, με τις 5 χιλ. περίπου να είναι Κύπριοι.
Αντίστοιχα, το ακαδημαϊκό έτος 2013-2014, οι φοιτητές στο σύνολό τους έφτασαν μόλις τους 32.824 εκ των οποίων οι 26.666 φοιτούσαν σε κάποιο πανεπιστήμιο (19.095 Κύπριοι και 7.571 ξένοι) και οι 6.158 σε σχολή (4.086 Κύπριοι και 2.072 ξένοι).
Από τα 21 στα 59 ιδρύματα
Άλλο ένα στοιχείο που αξίζει να επισημανθεί είναι η ραγδαία αύξηση των ιδρυμάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, μέσα στα δέκα αυτά χρόνια, καθώς:
• Το ακαδημαϊκό έτος 2013-2014 λειτουργούσαν στην Κύπρο 8 πανεπιστήμια (3 δημόσια, 5 ιδιωτικά) και μόλις 13 σχολές ανώτερης εκπαίδευσης. Σύνολο δηλαδή 21 ιδρύματα.
• Το έτος 2023-2024 φτάσαμε τα 59 ιδρύματα. Πρόκειται για 12 πανεπιστήμια (3 δημόσια, 9 ιδιωτικά) και 47 σχολές.
Ανοδική πορεία
Η ανοδική πορεία του φοιτητικού πληθυσμού στα πανεπιστήμια δεν προέκυψε αποσπασματικά ούτε συγκυριακά. Τα στοιχεία καταγράφουν μια συνεχή αύξηση από έτος σε έτος, με επιταχύνσεις σε συγκεκριμένες περιόδους. Από τους 26.666 φοιτητές του ακαδημαϊκού έτους 2013-2014, ο αριθμός αυξάνεται σταδιακά, ξεπερνώντας τους 35.000 το 2016 -2017, χρονιά κατά την οποία καταγράφεται άνοδος άνω του 13% σε σχέση με το προηγούμενο έτος. Η ανοδική τάση συνεχίζεται τα επόμενα χρόνια, φτάνοντας τους 39.203 φοιτητές το 2019-2020 και τους 43.217 το 2021 με 2022, πριν καταγραφεί νέο ιστορικό υψηλό το ακαδημαϊκό έτος 2022-2023, με το 2023-2024 να αυξάνεται ακόμη περισσότερο φτάνοντας τις 49 χιλ. σχεδόν.
Τετραπλασιάστηκαν οι ξένοι
Πίσω από τους συνολικούς αριθμούς κρύβεται μια βαθιά αλλαγή στη σύνθεση των φοιτητών που επιλέγουν την Κύπρο. Οι Κύπριοι φοιτητές παραμένουν διαχρονικά σχετικά σταθεροί, ενώ η αύξηση του φοιτητικού πληθυσμού προέρχεται σχεδόν αποκλειστικά από το εξωτερικό.
Τα στατιστικά στοιχεία αποτελούν αδιάψευστο μάρτυρα. Συγκεκριμένα:
• Το 2013-2014 οι Κύπριοι φοιτητές ανέρχονταν σε περίπου 19.000 και οι ξένοι σε περίπου 7.500, αποτελώντας το 39%.
• Το 2022-2023 οι ξένοι φοιτητές έχουν τετραπλασιαστεί σε σχέση με μία δεκαετία πριν, υπερβαίνουν τις 29.500 και αποτελούν περίπου το 56% του συνόλου. Το 2023-2024 οι ξένοι φοιτητές στα πανεπιστήμια αυξήθηκαν στις 35 χιλ. με το ποσοστό να παραμένει περίπου το ίδιο.
Η μεταβολή αυτή αποτυπώνει τη σταδιακή μετατροπή της Κύπρου σε διεθνή εκπαιδευτικό προορισμό, με τη διεθνή φοιτητεία να καθορίζει πλέον τόσο το μέγεθος όσο και τα χαρακτηριστικά του συστήματος.
Κυριαρχία ιδιωτικών πανεπιστημίων
Η αλλαγή στη σύνθεση των φοιτητών αποτυπώνεται ακόμη πιο καθαρά αν εξεταστεί ο ρόλος των δημόσιων και ιδιωτικών πανεπιστημίων. Τα ιδιωτικά πανεπιστήμια συγκεντρώνουν διαχρονικά τη συντριπτική πλειονότητα της ανάπτυξης και αποτελούν τον βασικό πόλο προσέλκυσης ξένων φοιτητών.
Για το ακαδημαϊκό έτος 2022-2023 περίπου 30.800 φοιτητές φοιτούν σε ιδιωτικά πανεπιστήμια που αντιστοιχούν σε περίπου 70% του συνόλου, ενώ περίπου 12.300 φοιτητές φοιτούν σε δημόσια πανεπιστήμια που αντιστοιχούν σε περίπου 30%. Το 2023-2024 η κατάσταση ήταν περίπου η ίδια.
Το γεγονός αυτό βέβαια συνδέεται με το ότι μέχρι και πριν από μερικούς μήνες, τα δημόσια πανεπιστήμια (Πανεπιστήμιο Κύπρου και ΤΕΠΑΚ) δεν είχαν τη δυνατότητα να παρέχουν ξενόγλωσσα προπτυχιακά προγράμματα σπουδών, κάτι το οποίο αναμένεται να συμβεί τα επόμενα χρόνια, μετά και την ψήφιση της σχετικής νομοθεσίας τον Ιούλιο του 2025, στη βάση ωστόσο σημαντικών περιορισμών.
Μετατόπιση επιπέδου
Η «κυριαρχία» των ιδιωτικών πανεπιστημίων δεν αφορά μόνο τον αριθμό των φοιτητών, αλλά επεκτείνεται και στο επίπεδο των σπουδών. Το 2013-2014 τα προπτυχιακά προγράμματα αντιστοιχούσαν περίπου στο 70% του συνόλου, ενώ τα μεταπτυχιακά στο υπόλοιπο 30%. Σταδιακά, τα μεταπτυχιακά αυξάνονται τόσο ποσοστιαία όσο και σε απόλυτους αριθμούς, κυρίως στα ιδιωτικά πανεπιστήμια. Τα διδακτορικά παραμένουν μικρό ποσοστό του συνόλου, ωστόσο παρουσιάζουν σταθερή αύξηση σε συγκεκριμένους επιστημονικούς τομείς.
Έκρηξη εξ… αποστάσεως
Από το ακαδημαϊκό έτος 2016-2017 και μετά, η εξ αποστάσεως εκπαίδευση εξελίσσεται σε καθοριστικό παράγοντα ανάπτυξης.
• Το 2016-2017 καταγράφονται περίπου 12.700 φοιτητές εξ αποστάσεως
• Το 2019-2020 οι φοιτητές εξ αποστάσεως ανέρχονται σε περίπου 15.700 και προσεγγίζουν το 40% του συνόλου των φοιτητών στη χώρα.
Η εξ αποστάσεως εκπαίδευση παγιώνεται ως δομικό χαρακτηριστικό του συστήματος, με τη μεγάλη πλειονότητα των φοιτητών αυτής της κατηγορίας να προέρχεται από το εξωτερικό.
Τι σπουδάζουν
Οι επιλογές σπουδών συμπληρώνουν και ερμηνεύουν τη δεκαετή ανάπτυξη. Διαχρονικά, οι μεγαλύτερες συγκεντρώσεις εντοπίζονται στη διοίκηση επιχειρήσεων και τα οικονομικά, στη νομική, στην εκπαίδευση και στις ιατρικές και παραϊατρικές επιστήμες. Οι κλάδοι αυτοί προσελκύουν τόσο Κύπριους όσο και ξένους φοιτητές, αν και με διαφορετικά κίνητρα και προσανατολισμούς.
Στα μεταπτυχιακά προγράμματα κυριαρχούν οι επιστήμες της αγωγής, οι κοινωνικές επιστήμες, η διοίκηση επιχειρήσεων και η διοίκηση μονάδων υγείας. Οι ξένοι φοιτητές κατευθύνονται κυρίως σε κλάδους με διεθνή ζήτηση και επαγγελματική κινητικότητα, γεγονός που συνδέεται άμεσα με τη στρατηγική διεθνοποίησης των πανεπιστημίων και με την προσφορά προγραμμάτων που απευθύνονται σε μια ευρύτερη, διακρατική αγορά εκπαίδευσης.