Στο στόχαστρο ξανά το Ταμείο της Πρώτης Κυρίας

Ο ΔΗΣΥ προτίθεται να καταθέσει στη Βουλή νέα πρόταση νόμου με στόχο τη δημοσιοποίηση των ονομάτων των χορηγών του ανεξάρτητου Φορέα Κοινωνικής Στήριξης, ο οποίος δέχεται αποκλειστικά ιδιωτικές εισφορές και προεδρεύεται από την Πρώτη Κυρία, Φιλίππα Καρσερά. Η πρωτοβουλία αυτή αναλαμβάνεται στον απόηχο των πρόσφατων αποκαλύψεων που περιλαμβάνονται στο περιβόητο βίντεο, το οποίο εμπλέκει το Προεδρικό σε ύποπτες χρηματοδοτήσεις για προεκλογικούς σκοπούς, μέσω του συγκεκριμένου, κατά τα άλλα, φιλανθρωπικού Ταμείου.
Τα όσα αναφέρονται στο επίμαχο βίντεο, τόσο από τον πρώην υπουργό Ενέργειας Γιώργο Λακκοτρύπη όσο και από τον διευθυντή του Γραφείου του Προέδρου Χριστοδουλίδη και σύγαμπρό του, Χαράλαμπο Χαραλάμπους, ενισχύουν περαιτέρω τις υποψίες και τις εύλογες ανησυχίες που είχαν εκφράσει από το 2024 βουλευτές του ΔΗΣΥ και του ΑΚΕΛ αναφορικά με τη λειτουργία του συγκεκριμένου Ταμείου. Ειδικότερα, εγείρονται σοβαρά ερωτήματα ως προς το κατά πόσον το εν λόγω Ταμείο, το οποίο παρέχει οικονομική στήριξη σε άπορους φοιτητές, αξιοποιείται για σκοπούς ψηφοθηρίας και για πρακτικές ευνοϊκής ή και ρουσφετολογικής μεταχείρισης φοιτητών.
Στο Ταμείο του Φορέα καταβάλλονται από διάφορους επιχειρηματίες και εταιρείες εισφορές που ανέρχονται σε εκατοντάδες χιλιάδες ευρώ. Σύμφωνα με την Ελεγκτική Υπηρεσία, η έλλειψη διαφάνειας, που χαρακτηρίζει τη λειτουργία του Ταμείου, δημιουργεί συνθήκες που δύνανται να προκαλέσουν δημόσια αμφισβήτηση. Και αυτό διότι ο σύζυγος της προέδρου του Φορέα Κοινωνικής Στήριξης είναι ταυτόχρονα ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, ο οποίος λαμβάνει αποφάσεις που επηρεάζουν άμεσα ή έμμεσα τους επιχειρηματίες και τις ιδιωτικές εταιρείες που προβαίνουν στις εισφορές. Για τον λόγο αυτόν, σήμερα, σχεδόν όλα τα πολιτικά κόμματα ζητούν επιτακτικά τη δημοσιοποίηση των χορηγών του Ταμείου για να διαπιστωθεί κατά πόσον υπήρξαν ανταλλάγματα. Σημειώνεται ότι η Ελεγκτική Υπηρεσία, σε έκθεσή της που δημοσιοποιήθηκε τον περασμένο Νοέμβριο, εντόπισε συγκεκριμένες περιπτώσεις ιδιωτικών εισφορών που, αν μη τι άλλο, εντείνουν τον προβληματισμό και δημιουργούν εύλογες υποψίες περί ανταλλαγμάτων.
Γιατί φοβούνται τη διαφάνεια;
Ο νόμος που ψήφισε η Βουλή στις 26 Σεπτεμβρίου 2024 κατόπιν πρότασης νόμου του βουλευτή ΔΗΣΥ Αμμοχώστου Νίκου Γεωργίου, για δημοσιοποίηση των ονομάτων των προσώπων, φυσικών και νομικών, που καταβάλλουν χορηγίες άνω των €5.000 προς τον Φορέα Κοινωνικής Στήριξης, δεν εφαρμόστηκε ποτέ. Και αυτό διότι ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης αρνήθηκε να τον υπογράψει. Αντ’ αυτού, προσέφυγε στο Ανώτατο Συνταγματικό Δικαστήριο ζητώντας την ακύρωσή του, υποστηρίζοντας, μεταξύ άλλων, ότι με τη συγκεκριμένη νομοθετική ρύθμιση η Βουλή παρενέβη στις αρμοδιότητες της Εκτελεστικής Εξουσίας κατά τρόπο που παραβιάζει τη συνταγματική αρχή της διάκρισης των εξουσιών. Ειδικότερα, ο Πρόεδρος υποστήριξε στην αναφορά του ότι η υποχρεωτική δημόσια αποκάλυψη των προσώπων που κατέβαλαν εισφορές συνιστά επέμβαση στην αποκλειστική αρμοδιότητα και δικαιοδοσία του ανεξάρτητου Φορέα, η λειτουργία του οποίου τελεί υπό τον έλεγχο και την ευθύνη της Εκτελεστικής Εξουσίας.
Με ομόφωνη απόφασή του, στις 11 Απριλίου 2025, το Ανώτατο Συνταγματικό Δικαστήριο έκρινε ότι ο επίμαχος νόμος είναι αντισυνταγματικός, καθώς η Βουλή δεν αιτιολόγησε επαρκώς την ανάγκη για δημοσιοποίηση των ονομάτων των χορηγών. Σύμφωνα με το σκεπτικό της απόφασης, η εν λόγω πρόνοια συνιστά παρέμβαση στο δικαίωμα προστασίας της ιδιωτικής ζωής.
Όπως μας αναφέρθηκε, η νέα νομοθετική ρύθμιση, που θα προωθηθεί στη Βουλή, θα λάβει υπόψη το περιεχόμενο και τα νομικά δεδομένα που απορρέουν από την απόφαση του Συνταγματικού Δικαστηρίου για να αποφευχθούν νέες νομικές περιπέτειες.
Οι άποροι φοιτητές και η ψηφοθηρία
Κατά τη συζήτηση της πρότασης νόμου του Νίκου Γεωργίου ενώπιον της Επιτροπής Θεσμών της Βουλής, ο βουλευτής του ΑΚΕΛ Χρίστος Χριστοφίδης διερωτήθηκε γιατί το κράτος δεν καλύπτει, όπως οφείλει, τις ανάγκες των άπορων φοιτητών, ώστε «να μην εξαρτώνται από ιδιωτικές πρωτοβουλίες και ελεημοσύνες». Παράλληλα, σημείωσε ότι τα ονόματα των χορηγών των πολιτικών κομμάτων που καταβάλλουν εισφορές άνω των €500 δημοσιοποιούνται και διερωτήθηκε γιατί το Ταμείο της κ. Καρσερά θα πρέπει να αποτελεί εξαίρεση. «Δεν γίνεται στο Προεδρικό να παίρνουν αβέρτα χρήματα και να μην γνωρίζει κανείς γιατί και από πού τα πήραν», υπέδειξε χαρακτηριστικά.
Διαφάνεια ζήτησε και ο Γενικός Ελεγκτής αλλά…
Ο πρόσφατος έλεγχος της Ελεγκτικής Υπηρεσίας στο Ταμείο του Φορέα Κοινωνικής Στήριξης αποκάλυψε περιπτώσεις εταιρειών που προέβησαν σε σημαντικές εισφορές ενώ διατηρούσαν ή εξακολουθούν να διατηρούν οικονομικές συναλλαγές με το κράτος. Μετά από αυτές τις διαπιστώσεις, ο Γενικός Ελεγκτής, Αντρέας Παπακωνσταντίνου, τάχθηκε στο πλευρό των κοινοβουλευτικών κομμάτων που ζητούν τη δημοσιοποίηση των ονομάτων των χορηγών του Ταμείου. Στην έκθεση της Ελεγκτικής Υπηρεσίας, που δημοσιοποιήθηκε στις 4 Νοεμβρίου 2025, περιλαμβάνεται εισήγηση για τη δημοσιοποίηση των ονομάτων όσων καταβάλλουν εισφορές στο Ταμείο του Φορέα πέραν των €20.000 ετησίως.
Περιπτώσεις ιδιάζουσας σχέσης
Σύμφωνα με την Ελεγκτική Υπηρεσία, το νομικό πλαίσιο λειτουργίας του Φορέα παρουσιάζει ιδιαιτερότητες σε σχέση με άλλα φιλανθρωπικά ταμεία. Ο Φορέας ιδρύθηκε με νόμο, τα έσοδά του προέρχονται αποκλειστικά από ιδιωτικές εισφορές και διοικείται από επιτροπή στην οποία προεδρεύει η σύζυγος του Προέδρου της Δημοκρατίας, ενώ μέλη είναι ο Γενικός Λογιστής (ταμίας) και οι γενικοί διευθυντές τριών υπουργείων. Η Ελεγκτική Υπηρεσία επισημαίνει ότι οι ιδιαιτερότητες αυτές δημιουργούν μια ιδιάζουσα σχέση, δεδομένου ότι ο σύζυγος της προέδρου του Φορέα είναι ταυτόχρονα ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, ο οποίος λαμβάνει αποφάσεις που επηρεάζουν άμεσα ή έμμεσα τις ιδιωτικές εταιρείες που προβαίνουν σε εισφορές.
Ιδού χαρακτηριστικές περιπτώσεις που εντόπισε η Ελεγκτική Υπηρεσία:
1. Ναυτιλιακές εταιρείες, που κατά τα προηγούμενα έτη (2018–2022) δεν προέβησαν σε καμία εισφορά προς τον Φορέα, το 2023 και το 2024 προχώρησαν σε σημαντικές χρηματοδοτήσεις. Συγκεκριμένα, η μία από τις δύο εταιρείες κατέβαλε €200.000 σε κάθε ένα από τα δύο έτη, ενώ η δεύτερη εισέφερε €400.000 το 2023 και €500.000 το 2024. Επιπλέον, τρίτη εταιρεία, που δραστηριοποιείται στον ίδιο κλάδο, η οποία επίσης δεν είχε πραγματοποιήσει εισφορές στο διάστημα 2018–2023, το 2024 κατέβαλε €50.000 στον Φορέα. Την ίδια περίοδο, ο όμιλος στον οποίο ανήκει η εταιρεία με τις μεγαλύτερες εισφορές συμμετείχε σε μεγάλο συγχρηματοδοτούμενο έργο της Δημοκρατίας, αξίας άνω των €10 εκατ. Επιπλέον, στις αρχές του 2024, το Υπουργικό Συμβούλιο του κ. Χριστοδουλίδη εξέδωσε διάταγμα σχετικά με τον φόρο χωρητικότητας, το οποίο επηρεάζει άμεσα τη φορολόγηση των ναυτιλιακών εταιρειών.
2. Εταιρείες που δραστηριοποιούνται στον τομέα των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών και για τις οποίες εξετάζονταν παραβάσεις ή βρίσκονταν σε διαδικασία συμβιβασμού με αρμόδιες κρατικές Αρχές κατά την ίδια περίοδο προέβησαν σε εισφορές προς τον Φορέα ύψους από €10.000 έως €50.000.
3. Πρόσωπα που είχαν εμπλοκή με το Κυπριακό Επενδυτικό Πρόγραμμα και τα «χρυσά» διαβατήρια προέβησαν σε σημαντικές εισφορές προς τον Φορέα.
4. Φυσικό πρόσωπο στην εταιρεία του οποίου είχε παραχωρηθεί άδεια για κατασκευή υποστατικού εμπορικής χρήσης προέβη σε εισφορές ύψους €400.000 προς τον Φορέα για τα έτη 2023 και 2024.
5. Αλλοδαπό φυσικό πρόσωπο με υψηλή οικονομική επιφάνεια, το οποίο αποκήρυξε τη ρωσική υπηκοότητα το 2022 και πλέον κατέχει δύο άλλες υπηκοότητες, προέβη το 2019 σε εισφορά ύψους €250.000 προς τον Φορέα.
6. Τρεις συνδεδεμένες εταιρείες στον τομέα της υγείας κατέβαλαν στον Φορέα εισφορές συνολικού ύψους €90.000 για τα έτη 2023 και 2024, ενώ εκκρεμούσε απόφαση αρμόδιου κρατικού οργάνου σχετικά με συναλλαγές τους.
7. Φυσικό πρόσωπο προέβη το 2023 και το 2024 σε εισφορές συνολικού ύψους €600.000 προς τον Φορέα. Στα αρχεία καταγράφεται μόνο το ονοματεπώνυμό του, χωρίς να υπάρχουν επιπλέον στοιχεία ταυτοποίησης.
8. Κατά τα έτη 2023–2024, εταιρεία που βρισκόταν σε διαπραγματεύσεις με το κράτος για σύμβαση μεγάλης διάρκειας και αξίας κατέβαλε στον Φορέα συνολικές εισφορές ύψους €695.750 (€395.750 το 2023 και €300.000 το 2024).
Ο εκνευρισμός της Πρώτης Κυρίας
Αντί να υιοθετήσει τις εισηγήσεις της Ελεγκτικής Υπηρεσίας για ενίσχυση της διαφάνειας και της λογοδοσίας, η διαχειριστική επιτροπή του Φορέα, υπό την προεδρία της κ. Φιλίππα Καρσερά, επιτέθηκε στον Γενικό Ελεγκτή, κατηγορώντας τον ότι μετατράπηκε σε εργαλείο πολιτικής εκμετάλλευσης! Η αντίδραση αυτή σημειώθηκε μετά την εισήγηση του κ. Παπακωνσταντίνου για δημοσιοποίηση των ονομάτων των δωρητών του Ταμείου που καταβάλλουν εισφορές άνω των €20.000.
Υπάρχει και μια ακόμη σημαντική παράμετρος που το Προεδρικό φαίνεται να μην λαμβάνει υπόψη: η Πρώτη Κυρία εμπίπτει στην κατηγορία των Πολιτικά Εκτεθειμένων Προσώπων (ΠΕΠ). Σε εθνικό και διεθνές επίπεδο, τα ΠΕΠ υπόκεινται σε αυστηρούς ελέγχους και υπάρχει υποχρέωση πλήρους διαφάνειας, ιδιαίτερα όταν διαχειρίζονται κεφάλαια, προκειμένου να αποκλειστούν τυχόν περιπτώσεις κατάχρησης εξουσίας για προσωπικό ή πολιτικό όφελος. Επομένως, είναι κρίσιμο να ανακοινώνονται τα ονόματα των δωρητών, ιδίως σε φιλανθρωπικά ταμεία όπως αυτό του Φορέα Κοινωνικής Στήριξης, που προεδρεύεται από ΠΕΠ. Η διαφάνεια είναι απαραίτητη για να αποκλειστεί οποιοδήποτε ενδεχόμενο ανταλλαγής δωρεών με πολιτικά ή οικονομικά οφέλη.
Ωστόσο, η κ. Καρσερά, η οποία διαχειρίζεται μέσω του συγκεκριμένου Ταμείου μερικά εκατομμύρια ευρώ, εκνευρίζεται ακόμη και στην αναφορά της λέξης «δημοσιοποίηση».