Σχόλια για δύο βιβλία

Σημεία κοινού
Γράφει ο Λεωνίδας Γαλάζης
Για το «Επί των ποταμών Βαβυλώνος»
Σε κριτικό μου σημείωμα για την πρώτη ποιητική συλλογή του Αλέξανδρου Χρονίδη υπό τον τίτλο “Πέτρες και έλεος” (Ο Φιλελεύθερος”, 8 Ιανουαρίου 2019), είχα γράψει:
“Εκείνο που προσελκύει την προσοχή του αναγνώστη σε αυτή τη συλλογή είναι η ιδιαίτερα προσωπική θέαση του κόσμου, των ανθρώπων και των πραγμάτων από τον νέο ποιητή, η οποία, σε συνάρτηση με την ευδιάκριτη τάση των μορφολογικών πειραματισμών, προοιωνίζεται ανοδική εξέλιξή του στον δύσκολο χώρο της ποίησης. Η «σκληρή συνείδηση» του ποιητικού υποκείμενου (για να χρησιμοποιήσουμε μια φράση του ίδιου του ποιητή) ελέγχει και αυτό το ίδιο, αλλά επεκτείνει τον έλεγχό της και στο εθνικό και στο παγκόσμιο επίπεδο. Η αίσθηση του εγκλεισμού, η δυσκολία ή η αδυναμία επικοινωνίας, η αίσθηση του αδιεξόδου είναι θέματα που συνδυάζονται με την πικρή γεύση και αίσθηση της ιστορίας, την αμφισβήτηση της εξουσίας, την ημικατοχή και τα τραγικά αδιέξοδα που αυτή συνεπάγεται”.
Έχοντας διαβάσει τη δεύτερη, βραβευμένη με Κρατικό Βραβείο Νέου Λογοτέχνη, ποιητική συλλογή του Αλ. Χρονίδη “Επί των ποταμών Βαβυλώνος”, διαπιστώνω ότι όλα τα πιο πάνω γνωρίσματα της ποίησής του εντοπίζονται και στο νέο του βιβλίο. Θεωρώ ότι με το βιβλίο αυτό ο Χρονίδης ανελίσσεται ποιητικά και κερδίζει επάξια μια θέση “εις των ιδεών την πόλη”. Η προσωπική θέαση του κόσμου και των πραγμάτων εμβαθύνεται στο νέο του βιβλίο και η τάση της αμφισβήτησης ενισχύεται, χωρίς ωστόσο ο ποιητής να καταλήγει στον μηδενισμό και στην απαξίωση κάθε θεσμού. Οι θετικές αξίες της εντοπιότητας, της αγάπης προς τη μητέρα και του πόνου για ό,τι ευτελίζει τον άνθρωπο διαπλέκονται σε αυτό το βιβλίο με τις αξίες της δικαιοσύνης, της ειρήνης και της ενσυναίσθησης απέναντι σε λαούς που ταλανίζονται από τους πολέμους.
Αν κανείς διαβάσει και τις μεμονωμένες φράσεις του βιβλίου που έχουν ενοχλήσει μέσα στο ευρύτερο σημασιακό τους πεδίο και στα ευρύτερα συμφραζόμενά τους, διαπιστώνει ότι αυτές όχι μόνο δεν συνδηλώνουν μια στάση διαλυτική ή αναρχική, αλλά αντίθετα αποπνέουν πόνο και οδύνη για τις κοινωνικές παθογένειες που ταλανίζουν την κοινωνία μας. Αυτές αμφισβητεί το ποιητικό υποκείμενο και όχι τις σταθερές αξίες, χωρίς τις οποίες δεν νοείται κοινωνία ανθρώπων σε μια πολιτεία.
Για το “Συμβάν 74”
Το μυθιστόρημα “Συμβάν 74” του Κυριάκου Μαργαρίτη (Κρατικό Βραβείο Μυθιστορήματος 2024) είναι ένα ιδιαίτερα αξιόλογο βιβλίο ενός προικισμένου, (ιδιοφυούς) θα έλεγα, πεζογράφου. Θα χαρακτήριζα το βιβλίο μετανεωτερικό μυθιστόρημα-ντοκουμέντο. Είναι ταυτόχρονα θρήνος και ύμνος, ελεγείο και ωδή τόσο για τους επώνυμους υψηλόβαθμους στρατιωτικούς που συνέβαλαν τα μέγιστα στην άμυνα της Λευκωσίας και στην αποτροπή της πλήρους κατάληψής της από τα τουρκικά στρατεύματα εισβολής τον Αύγουστο του 1974 (π.χ. Γεώργιος Αζίνας και Δημήτρης Αλευρομάγειρος) όσο και για τους νεκρούς του πολέμου του 1974, τα ονόματα των οποίων παρατίθενται στο βιβλίο εν είδει μνημοσύνου.
Στο βιβλίο εφαρμόζεται μαεστρικά και συστηματικά η τεχνική των συνειρμών, μέσω των οποίων διασυνδέεται το τοπικό με το οικουμενικό, το εθνικό με το διεθνές και το πανανθρώπινο, σε συγχρονικό και σε διαχρονικό επίπεδο. Με την ίδια τεχνική συνυφαίνονται στον καμβά της αφήγησης διακείμενα από τη λογοτεχνία και την ιστορία, διαθεματικές αναφορές και διακαλλιτεχνικές μνείες, πρωτίστως από τον κινηματογράφο, καθώς και από τη μουσική και άλλες τέχνες.