Τι σημαίνει ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ με το νέο φορολογικό σύστημα – Αναλυτικά με παραδείγματα

Από τη μια η φορολογική μεταρρύθμιση μπορεί να ευνοεί κυρίως τη μεσαία τάξη λόγω της αύξησης του αφορολόγητου στις €22 χιλ. και της παραχώρησης φορολογικών εκπτώσεων, ωστόσο από την άλλη ο υπολογισμός των απαλλαγών στη βάση της σύνθεσης και του εισοδήματος της οικογένειας προκαλεί σοβαρές περιπλοκότητες.
Το νέο φορολογικό σύστημα ειδικά για τη φορολογία του εισοδήματος σε κάποιες περιπτώσεις αποτελεί δύσκολη εξίσωση. Όπως δείχνουν τα δεδομένα, η φορολογική μεταρρύθμιση είναι μεν γενναιόδωρη αλλά είναι και περίπλοκη και δύσκολη στην εφαρμογή της. Εκείνο που θεωρείται μάλιστα δεδομένο είναι πως όταν υποβάλουμε το 2027 τις δηλώσεις εισοδήματος για το φορολογικό έτος 2026 θα πρέπει να έχουμε… υπό μάλης τον επεξηγηματικό οδηγό του Τμήματος Φορολογίας, καθώς θα πρόκειται για εξαιρετικά δύσκολη υπόθεση.
Ο ορισμός της οικογένειας για σκοπούς υπολογισμού του μεικτού οικογενειακού εισοδήματος, που θα λαμβάνεται υπόψη για τις προσωπικές εκπτώσεις που θα δίνονται στα φυσικά πρόσωπα που είναι φορολογικοί κάτοικοι Κύπρου με βάση την οικογενειακή τους κατάσταση και τα εισοδηματικά κριτήρια, ταλαιπώρησε ιδιαίτερα τους τεχνοκράτες του Τμήματος Φορολογίας, οι οποίοι μέσω διαφόρων σεναρίων αποτύπωσαν τις αλλαγές που επήλθαν στο νέο νομικό πλαίσιο.
Τα προβλήματα εντοπίζονται στις ιδιαιτερότητες της σύνθεσης της κάθε οικογένειας, την ύπαρξη σε πάρα πολλές περιπτώσεις συμβίων αντί συζύγων, την αύξηση του αριθμού μονογονεϊκών οικογενειών και κατ’ επέκταση διαζευγμένων ζευγαριών, την ύπαρξη ή όχι κοινής γονικής μέριμνας και άλλοι παράγοντες. Η σύνθεση της οικογένειας -εντός ή εκτός γάμου- αλλά και τα εισοδήματα των μελών της θα καθορίζουν τις νέες προσωπικές εκπτώσεις που θα επωφελούνται οι οικογένειες από το φορολογικό έτος 2026 και μετά.
Στις βασικές προϋποθέσεις για την παραχώρηση των εκπτώσεων περιλαμβάνεται ο όρος οι σύζυγοι ή οι συμβίοι υπό καθεστώς πολιτικής συμβίωσης ή ακόμα οι συμβίοι πέραν του μοντέλου της πολιτικής συμβίωσης που έχουν κοινά τέκνα θα πρέπει να συγκατατίθενται στη γνωστοποίηση των φορολογικών τους στοιχείων μεταξύ τους, ώστε να επιβεβαιώνεται από το Τμήμα Φορολογίας ότι το συνολικό οικογενειακό εισόδημα δεν υπερβαίνει τα εισοδηματικά κριτήρια που έχουν τεθεί με τη φορολογική μεταρρύθμιση.
Επίσης, οι φορολογικές δηλώσεις των συζύγων ή των συμβίων με πολιτική συμβίωση ή των συμβίων χωρίς πολιτική συμβίωση και με κοινά τέκνα ή του μονογονιού πρέπει να έχουν υποβληθεί εντός των προβλεπόμενων προθεσμιών
Τιείναι οικογένεια
Σύμφωνα με τον επεξηγηματικό οδηγό του Τμήματος Φορολογίας, οικογένεια θεωρείται (για σκοπούς υπολογισμού του μεικτού εισοδήματος της οικογένειας) οι εξής περιπτώσεις:
– Οι γονείς που συζούν και τα κοινά τους τέκνα αλλά και τα τέκνα του ενός ή του άλλου, εφόσον τα τέκνα αυτά ζουν με τους γονείς αυτούς κάτω από την ίδια στέγη.
– Πατέρας άγαμος, χήρος, διαζευγμένος και τα τέκνα του που ζουν μαζί του κάτω από την ίδια στέγη.
– Μητέρα που δεν είναι παντρεμένη, ή είναι χήρα ή διαζευγμένη και τα τέκνα της που ζουν μαζί της κάτω από την ίδια στέγη.
– Τα τέκνα της οικογένειας όταν και οι δυο γονείς τους είναι νεκροί ή αγνοούμενοι ή τα τέκνα της οικογένειας όταν ο πατέρας ή η μητέρα τους, ανάλογα με την περίπτωση, είναι νεκροί ή αγνοούμενοι, που ζουν κάτω από την ίδια στέγη μαζί και έχουν την επιμέλειά τους, τον/την σύζυγο του εάν υπάρχει, και τα τέκνα τους εάν υπάρχουν, εφόσον ζουν μαζί του κάτω από την ίδια στέγη.
– Πατέρας έγγαμος και τα τέκνα του που ζουν μαζί του κάτω από την ίδια στέγη, εφόσον η σύζυγός του εκτίει ποινή φυλάκισης έξι μηνών και άνω.
– Μητέρα έγγαμη και τα τέκνα της που ζουν μαζί της κάτω από την ίδια στέγη, εφόσον ο σύζυγός της εκτίει ποινή φυλάκισης έξι μηνών και άνω.
– Οι σύζυγοι ή οι συμβίοι με πολιτική συμβίωση, που δεν έχουν κοινά τέκνα ή που τα τέκνα του ενός ή του άλλου δεν ζουν κάτω από την ίδια στέγη.
Τα τέκνα και οι επιπρόσθετες εκπτώσεις
Με τις επιπρόσθετες εκπτώσεις για παιδιά, φοιτητές, τόκους στεγαστικών δανείων για τη μόνιμη κατοικία, ενοίκιο για ιδιοκατοίκηση και πράσινες επενδύσεις σε κατοικίες επωφελούνται οι οικογένειες με εισοδήματα μέχρι €100 χιλ. (χωρίς τέκνα ή με 1 έως 2 τέκνα), ή εισοδήματα μέχρι €150 χιλ. (3-4 τέκνα) και εισοδήματα μέχρι €200 χιλ. για οικογένειες με πέντε ή περισσότερα τέκνα.
Για μονήρη πρόσωπα (μονογονιοί), προβλέπεται ότι το εισόδημα τους δεν πρέπει να υπερβαίνει τις €40 χιλ. για να δικαιούνται τις εκπτώσεις.
Για πρώτο εξαρτώμενο τέκνο και φοιτητή η έκπτωση θα είναι €1000, για το δεύτερο εξαρτώμενο παιδί €1250 και για τρίτο και κάθε επιπρόσθετο εξαρτώμενο τέκνο €1500. Εξαρτώμενο τέκνο για το οποίο χορηγείται η έκπτωση είναι το βιολογικό ή υιοθετημένο παιδί, που είναι κάτω των 18 ετών, μαθητής μέσης εκπαίδευσης κάτω των 20 ετών, στρατιώτης στην Εθνική Φρουρά κάτω των 21 ετών, φοιτητής κάτω των 24 ετών και παιδί ανεξαρτήτου ηλικίας που στερείται μόνιμα ικανότητα συντήρησης.
Βάσει του επεξηγηματικού σημειώματος του Τμήματος Φορολογίας, για σκοπούς εισοδηματικών κριτηρίων, τέκνα θα θεωρούνται τα παιδιά, οι πρόγονοι (δηλαδή τέκνα συζύγου ή σύμβιου με πολιτική συμβιώση που δεν είναι βιολογικά τέκνα του/της συζύγου/συμβίου), εκτός γάμου και νόμιμα υιοθετημένα τέκνα. Αξίζει να σημειωθεί πως η έκπτωση για κάθε τέκνο θα δίνεται μόνο στον βιολογικό ή θετό γονέα του τέκνου.
Δηλαδή, εξαρτώμενο τέκνο θεωρείται το βιολογικό ή νόμιμο υιοθετημένο τέκνο.
Οι εκπτώσεις για κάθε σύζυγο ή συμβίο για τόκους εξυπηρετούμενων στεγαστικών δανείων και για ενοίκιο θα είναι €2 χιλ. και €1000 για βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης της κύριας κατοικίας, τα συστήματα ΑΠΕ και μπαταρίες αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας και για ηλεκτρικά οχήματα.
Σεμινάρια αλλά και ηλεκτρονικό εργαλείο για υπολογισμό του φόρου
Ο Έφορος Φορολογίας Σωτήρης Μαρκίδης, μιλώντας στον «Φ», δήλωσε πως από την πρώτη στιγμή το Τμήμα άρχισε να εργάζεται εντατικά για την ομαλή μετάβαση στο νέο καθεστώς.
«Αυτό που προείχε και ήταν επείγον ήταν η ενημέρωση των μισθωτών, των εργοδοτών και των επαγγελματιών αναφορικά με τις αλλαγές που αφορούν στα φυσικά πρόσωπα, μισθωτούς/εργοδοτούμενους.
»Οι μισθωτοί είναι αυτοί που επηρεάζονται άμεσα από την εφαρμογή των νέων διατάξεων, καθώς ο Ιανουάριος 2026 θα είναι ο πρώτος μήνας κατά τον οποίον θα γίνει η παρακράτηση του Φόρου Εισοδήματος από τους μισθούς τους με το νέο φορολογικό καθεστώς.
»Για να γίνει σωστή παρακράτηση του Φόρου Εισοδήματος θα πρέπει οι εργοδότες να ενημερωθούν από τους υπαλλήλους τους (μέσω του εντύπου Τ.Φ.59) για τα εισοδήματά τους και τις όποιες εκπτώσεις και αφαιρέσεις δικαιούνται» συμπλήρωσε.
Είπε ακόμα πως στην ιστοσελίδα του Τμήματος Forolog;iaw δημιουργήθηκε ειδική ενότητα που αφορά τη φορολογική μεταρρύθμιση 2026. Σύμφωνα με τον Έφορο, τις επόμενες μέρες αναμένetai να αναρτηθεί και το ηλεκτρονικό εργαλείο υπολογισμού φόρου εισοδήματος, με το οποίο συμπληρώνοντάς το κάποιος θα υπολογίζεται το ποσό φόρου εισοδήματος πριν και μετά τη μεταρρύθμιση, καθώς και το καθαρό όφελος από τη μεταρρύθμιση.
Υπενθυμίζουμε ότι όλοι οι φορολογούμενοι που πλήρωναν φόρο εισοδήματος έως τώρα θα έχουν όφελος, δηλαδή μείωση στον φόρο εισοδήματος που θα πρέπει να καταβάλουν.
«Προτρέπονται όλοι οι μισθωτοί, ειδικότερα αυτοί που δικαιούνται να ωφεληθούν από τις νεοεισερχόμενες εκπτώσεις, να το συμπληρώσουν και να το παραδώσουν στους εργοδότες τους, ούτως ώστε να υπάρχουν επικαιροποιημένα τα στοιχεία τους στα αρχεία των εργοδοτών για να γίνεται η σωστή παρακράτηση του Φόρου Εισοδήματος που τους αναλογεί κάθε μήνα (PAYE)» πρόσθεσε.
Είπε σε άλλο σημείο πως εντός του μήνα έχουν προγραμματιστεί διαδικτυακά σεμινάρια με την ΟΕΒ και το ΚΕΒΕ, ενώ θα πραγματοποιηθούν και ολοήμερες διά ζώσης ενημερωτικές ημερίδες με τον ΣΕΛΚ (Σύνδεσμος Εγκεκριμένων Λογιστών Κύπρου), καθώς και άλλα σεμινάρια/ενημερωτικές ημερίδες σε συνεργασία με άλλους φορείς του ιδιωτικού τομέα.
«Το ενδιαφέρον είναι πάρα πολύ μεγάλο και υπολογίζουμε να τα παρακολουθήσουν 3-4 χιλιάδες άτομα. Όλα τα σεμινάρια/ενημερωτικές ημερίδες θα παρουσιάζονται από λειτουργούς του Τμηματος Φορολογίας και πραγματικά εδώ θα ήθελα να ευχαριστήσω τους λειτουργούς μας που με την μεγάλη προσπάθεια που κατέβαλαν τους τελευταίους μήνες είμαστε σε θέση να εφαρμόσουμε αυτή την μεγάλη μεταρρύθμιση» κατέληξε.
Παραδείγματα για καλύτερη κατανόηση του νέου φορολογικού συστήματος
Για να καταστούν πιο κατανοητά το νέο σύστημα και ο τρόπος που θα παραχωρούνται οι φορολογικές εκπτώσεις, το Τμήμα Φορολογίας συγκεκριμένα παραδείγματα:
– Οικογένεια με δύο τέκνα και τόκους κύριας κατοικίας που είναι εντός του εισοδηματικού κριτηρίου.
Σύζυγοι ή συμβίοι με πολιτική συμβίωση που έχουν δύο κοινά ανήλικα εξαρτώμενα τέκνα. Έχουν δαπανήσει εντός του φορολογικού έτους €5.000 σε τόκους στεγαστικού εξυπηρετούμενου δανείου κύριας κατοικίας. Ο πατέρας έχει μεικτό εισόδημα €60.000 και η μητέρα €35.000. Τότε, οι σύζυγοι/σύμβιοι μαζί με τα δύο τέκνα αποτελούν οικογένεια, με συνολικό μεικτό οικογενειακό εισόδημα €95.000. Συνεπώς, εμπίπτουν στο όριο των €100 χιλ. Δηλαδή, κάθε γονέας θα λάβει έκπτωση €2250 (€1.000 για το πρώτο τέκνο και €1.250 για το δεύτερο). Επιπλέον, κάθε σύζυγος ή συμβίος δικαιούται έκπτωση μέχρι €2.000 για τον τόκο του στεγαστικού δανείου.
– Οικογένεια με δύο τέκνα και τόκους κύριας κατοικίας που είναι εντός του εισοδηματικού κριτηρίου
Συμβίοι χωρίς πολιτική συμβίωση, που έχουν δύο κοινά ανήλικα εξαρτώμενα τέκνα. Έχουν δαπανήσει εντός του φορολογικού έτους €3.000 σε τόκους στεγαστικού εξυπηρετούμενου δανείου κύριας κατοικίας. Ο πατέρας έχει μεικτό εισόδημα €60.000 και η μητέρα €35.000. Παρόλο που είναι συμβίοι χωρίς πολιτική συμβίωση, εντούτοις επειδή έχουν κοινά τέκνα, οι δύο σύμβιοι/γονείς μαζί με τα δύο εξαρτώμενα τέκνα αποτελούν οικογένεια.
Το συνολικό μεικτό οικογενειακό εισόδημα τους είναι €95.000. Κάθε γονέας δικαιούται έκπτωση εξαρτώμενου τέκνου €2.250 (€1.000 για το πρώτο τέκνο και €1.250 για το δεύτερο). Επιπλέον, και οι δύο συμβίοι/γονείς δικαιούνται συνολική έκπτωση για τόκους μέχρι €3.000, που είναι η πραγματική δαπάνη για τόκο του στεγαστικού δανείου. Το ποσό της συνολικής έκπτωσης των €3.000 μπορεί να επιμεριστεί στους δύο συμβίους, όπως οι ίδιοι από κοινού επιλέξουν, χωρίς να ξεπερνά για τον καθένα το ποσό των €2.000.
– Οικογένεια με τρία τέκνα και με αγορά ηλεκτρικού οχήματος που είναι εκτός εισοδηματικού κριτηρίου.
Σύζυγοι με τρία κοινά εξαρτώμενα τέκνα. Εντός του φορολογικού έτους έχουν δαπανήσει €50.000 για αγορά ηλεκτρικού οχήματος. Ο ένας σύζυγος έχει μεικτό εισόδημα €90.000 και ο άλλος €65.000, συνεπώς το συνολικό μεικτό εισόδημα είναι €155.000. Δηλαδή, είναι εκτός του εισοδηματικού κριτηρίου των €150.000. Σε αυτή την περίπτωση, οι γονείς δεν δικαιούνται την έκπτωση εξαρτώμενου τέκνου και την αγορά οχήματος, διότι υπερβαίνουν το εισοδηματικό κριτήριο των €150.000.
– Μονήρες πρόσωπο με δύο εξαρτώμενα τέκνα που πληρώνει ενοίκιο εντός του εισοδηματικού κριτηρίου.
Διαζευγμένος πατέρας που ζει μόνος (μονήρες πρόσωπο), έχει δύο εξαρτώμενα τέκνα που έχουν τη συνήθη διαμονή με τη μητέρα τους. Πληρώνει ενοίκιο για χρήση κύριας κατοικίας €4.800 το χρόνο. Το μεικτό του εισόδημα είναι €38.000. Επειδή είναι μονήρες πρόσωπο με εισόδημα κάτω του εισοδηματικού κριτηρίου των €40.000, δικαιούται έκπτωση τέκνου €2.250 (€1.000 για το πρώτο τέκνο και €1.250 για το δεύτερο). €38.000, καθώς και έκπτωση ενοικίου κύριας κατοικίας €2.000.
– Μονογονεϊκή οικογένεια εντός εισοδηματικού κριτηρίου.
Ανύπαντρη μητέρα που ζει με ένα ανήλικο τέκνο, πλήρωσε εντός του φορολογικού έτους €5.000 για τόκους στεγαστικού εξυπηρετούμενου δανείου κύριας κατοικία και έχει μεικτό της εισόδημα είναι €80.000. Συνεπώς, πρόκειται για μονογονεϊκή οικογένεια με μεικτό εισόδημα €80.000. Το εισοδηματικό κριτήριο για μονογονεϊκές οικογένειες με ένα τέκνο, εφαρμόζεται το όριο των €100.000. Η συγκεκριμένη μητέρα δικαιούται την έκπτωση εξαρτώμενου τέκνου, η οποία διπλασιάζεται λόγω του ότι είναι μονογονέας, €2.000 για το ένα εξαρτώμενο τέκνο. Επιπλέον, δικαιούται έκπτωση τόκων για δάνειο κύριας κατοικίας €2.000.
– Οικογένεια με φοιτητή που εργάζεται και με τόκους στεγαστικού δανείου με επιδότηση, εντός εισοδηματικού κριτηρίου.
Σύζυγοι ή συμβίοι με σύμφωνο συμβίωσης, με ένα τέκνο που είναι φοιτητής 22 ετών. Εντός του φορολογικού έτους έχουν δαπανήσει για τόκους εξυπηρετούμενου δανείου για κύρια κατοικία €3.500 και η επιδότηση είναι €1.000.
Άρα, η πραγματική δαπάνη αντιστοιχεί σε €2.500. Ο ένας γονέας έχει μεικτό ετήσιο εισόδημα €60.000 και ο άλλος €38.000. Ο φοιτητής εργάζεται με μερική απασχόληση με ετήσιο μεικτό εισόδημα €5.000. Οι σύζυγοι/σύμβιοι μαζί με το τέκνο τους που είναι φοιτητής, αποτελούν οικογένεια. Οι γονείς έχουν συνολικό εισόδημα €98.000. Το εισόδημα του τέκνου-φοιτητή εξαιρείται από τον υπολογισμό του οικογενειακού εισοδήματος, επειδή το εισόδημα αυτό είναι από εργοδότηση. Έτσι, το μεικτό οικογενειακό εισόδημα παραμένει €98.000. Κάθε γονέας δικαιούται την έκπτωση τέκνου €1.000, καθώς το μεικτό οικογενειακό εισόδημα είναι €98.000, δηλαδή κάτω από το εισοδηματικό κριτήριο.
Επιπλέον, οι σύζυγοι/σύμβιοι με πολιτική συμβίωση, δικαιούνται μέχρι €2.000 έκπτωση ο καθένας για τόκο εξυπηρετούμενου στεγαστικού δανείου κύριας κατοικίας και η συνολική έκπτωση που χορηγείται και στους δύο συζύγους/συμβίους δεν μπορεί να υπερβαίνει τις €2.500 (πραγματική δαπάνη τόκου). Μπορούν να επιμερίσουν το συνολικό ποσό €2.500 ως έκπτωση τόκων στη δήλωση του καθενός.
– Συμβίοι με πολιτική συμβίωση με κοινά και μη κοινά εξαρτώμενα τέκνα, που πληρώνουν ενοίκιο, εντός του εισοδηματικού κριτηρίου
Ένας γονέας με δύο εξαρτώμενα τέκνα από προηγούμενο γάμο, συνάπτει πολιτική συμβίωση με σύμβιο και αποκτούν ένα κοινό εξαρτώμενο τέκνο. Όλοι ζουν μαζί κάτω από την ίδια στέγη (σύνολο 3 τέκνα). Οι σύμβιοι καταβάλλουν ετήσιο ενοίκιο για τη χρήση κύριας κατοικίας στην Κύπρο ύψους €9.000. Το άθροισμα των μεικτών εισοδημάτων τους είναι €140.000. Για οικογένεια με τρία τέκνα (δύο προγονοί για τον ένα Συμβίο και ένα κοινό τέκνο), το όριο είναι €150.000. Καθώς το συνολικό μεικτό οικογενειακό εισόδημα είναι κάτω από το όριο των €150.000, ο ένας γονέας δικαιούται έκπτωση εξαρτώμενου τέκνου €3.750 (€1.000 για το πρώτο, €1.250 για το δεύτερο και €1.500 για το τρίτο εξαρτώμενο παιδί) και ο σύμβιος του δικαιούται έκπτωση εξαρτώμενου τέκνου €1.000 για το ένα κοινό εξαρτώμενο τέκνο, δηλαδή δεν δικαιούται για τους προγονούς. Επίσης, κάθε σύμβιος δικαιούται €2.000 έκπτωση για ενοίκιο που καταβάλλεται για τη χρήση κύριας κατοικίας στην Κύπρο.