Το αόρατο βάρος της οικιακής αδικίας

Οι γυναίκες εξακολουθούν να επωμίζονται τo μεγαλύτερο μέρος των οικιακών εργασιών.
Σε πάρα πολλές οικογένειες, αν όχι στις περισσότερες, οι γυναίκες κάνουν ακόμι τις περισσότερες από τις δουλειές του σπιτιού. Αφιερώνουν περισσότερο χρόνο στο μαγείρεμα, την καθαριότητα, τον προγραμματισμό και τη φροντίδα των παιδιών.
Και όπως αποδεικνύουν περισσότερα από 20 χρόνια έρευνας, το δυσανάλογο μερίδιο οικιακής και νοητικής εργασίας που αναλαμβάνουν οι γυναίκες έχει τελικά μετρήσιμες επιπτώσεις στην υγεία και την ευημερία τους.
Ο γάμος συχνά παρουσιάζεται ως πηγή σταθερότητας και υγείας. Ωστόσο, ολοένα περισσότερες μελέτες δείχνουν ότι τα οφέλη που μπορεί να έχει, εξαρτώνται από την ποιότητα της σχέσης, την ισότητα, τη συναισθηματική υποστήριξη και το ψυχικό και συναισθηματικό φορτίο που κουβαλά μέσα του κάθε σύντροφος.
Ο ψυχοθεραπευτής Μπεν Γιάλομ, που έχει γράψει για την πολυπλοκότητα των ανθρώπινων σχέσεων, τονίζει ότι το μεγαλύτερο μέρος των οικιακών εργασιών πέφτει στις γυναίκες για πολιτισμικούς λόγους. «Μεγάλο μέρος της ανισορροπίας στους ρόλους ανδρών και γυναικών προέρχεται από τον τρόπο που μεγαλώνουμε. Οι άνδρες κατά κάποιον τρόπο “εκπαιδεύονται στην αρρενωπότητα”», ενώ οι γυναίκες εκπαιδεύονται στο πώς να παρέχουν φροντίδα και να είναι συναισθηματικά ευαίσθητες. «Ως αποτέλεσμα οι άνδρες δεν αναλαμβάνουν τέτοιο ρόλο – και αυτό είναι πρόβλημα».
Το «νοητικό φορτίο» των οικιακών εργασιών
Ακόμα κι όταν εργάζονται και οι δύο σύντροφοι, οι γυναίκες είναι αυτές που κουβαλούν το μεγαλύτερο μέρος του νοητικού φορτίου για τις οικιακές εργασίες. Οι ερευνητές το περιγράφουν ως την «αόρατη γνωστική και συναισθηματική εργασία» που κρατά ένα νοικοκυριό σε λειτουργία – διαχείριση προγραμμάτων, σχεδιασμός γευμάτων, οργάνωση καθηκόντων.
Μια μελέτη στη Σουηδία με 14.184 ενήλικες έδειξε ότι οι γυναίκες αφιερώνουν σχεδόν τον διπλάσιο χρόνο από τους άνδρες σε οικιακές δουλειές: περίπου 1 στις 10 γυναίκες, έναντι 1 στους 20 άνδρες, δήλωσαν ότι κάνουν πάνω από 30 ώρες οικιακής δουλειάς την εβδομάδα.
Οι γυναίκες που συμμετείχαν στη μελέτη διαπιστώθηκε επίσης πως είχαν μεγαλύτερες πιθανότητες εμφάνισης καταθλιπτικών συμπτωμάτων ή και να διαγνωστούν με κατάθλιψη.
Η Ρέμι, μητέρα στη Γερμανία που έχει δουλειά πλήρους ωραρίου, λέει ότι η ανισορροπία στον καταμερισμό των καθηκόντων ξεκινά σχεδόν ασυνείδητα. «Για μένα ήταν αυτονόητο να δουλεύω και να φροντίζω το σπίτι», λέει.
Μετά από μεγάλες και δύσκολες ημέρες στη δουλειά, συχνά θα γυρνούσε σπίτι και θα μαγείρευε η ίδια, απλώς από συνήθεια: «Μου αρέσει το μαγείρεμα, αλλά κάποιες φορές με εξαντλεί, ειδικά όταν δεν έχω περάσει καλή μέρα».
Πολλές γυναίκες που μίλησαν στην DW είπαν ότι παρατήρησαν ένα μοτίβο: οι σύζυγοί τους βοηθούσαν συνήθως μόνο όταν τους το ζητούσαν. Στα πρώτα χρόνια του γάμου της η Ρέμι θυμάται πως υπενθύμιζε συνεχώς στον σύζυγό της: «Πρέπει να γίνει αυτό, μπορείς σε παρακαλώ να το κάνεις;». Αυτή η συνεχής «νοητική παρακολούθηση», όπως την αποκαλεί, «είναι κι αυτή μέρος του στρες που κουβαλάμε».
Η μητρότητα ενίσχυσε αυτό το αίσθημα ανισορροπίας. «Ξυπνάς, ετοιμάζεσαι, το παιδί εξαρτάται από εσένα – όχι από τον πατέρα», λέει, σημειώνοντας ότι ο σύζυγός της αναλάμβανε καθήκοντα μόνο αφ’ ότου του εξέφραζε ξεκάθαρα τις ανάγκες της.
Στοιχεία από το 2005 δείχνουν την ίδια συνθήκη. Ερευνητές παρακολούθησαν 128 ζευγάρια που έγιναν γονείς για πρώτη φορά, πριν και έξι μήνες μετά τη γέννηση του παιδιού. Η μελέτη έδειξε ότι μετά τον τοκετό ο φόρτος οικιακών εργασιών των γυναικών αυξήθηκε απότομα, ενώ των ανδρών παρέμεινε σχεδόν αμετάβλητος. Οι μητέρες μείωσαν τον χρόνο της αμειβόμενης εργασίας τους για να μπορούν να φροντίζουν περισσότερο τα παιδιά, γεγονός που ανέφεραν ότι είχε αρνητικές συνέπειες στη συναισθηματική τους ικανοποίηση.
Αναδεικνύοντας το «αόρατο»
Η σύμβουλος-ψυχολόγος Ισίτα Πατέρια από την Ινδία εργάζεται με ζευγάρια για να αναδείξει αυτό το «αόρατο» βάρος.
Μία μέθοδος που ακολουθεί συχνά είναι να ζητά από τους άνδρες να αναλάβουν όλες τις δουλειές του σπιτιού για έναν μήνα. «Αυτό τους βοηθά να καλλιεργήσουν ενσυναίσθηση», λέει. «Στο τέλος του μήνα, πολλοί άνδρες σύντροφοι αρχίζουν να συνεισφέρουν περισσότερο, έχοντας συνειδητοποιήσει τον φόρτο εργασιών».
Την ανάγκη καλλιέργειας ενσυναίσθησης στους άνδρες επί του ζητήματος ανέδειξε και μία μελέτη του 2025. Σε αυτή διαπιστώθηκε πως οι γυναίκες στις ΗΠΑ και την Ευρώπη αναλαμβάνουν συνήθως το μεγαλύτερο μέρος των εργασιών στο σπίτι. Αυτή η νοητική εργασία συνδέθηκε με υψηλότερα επίπεδα στρες, χαμηλότερη ικανοποίηση και μεγαλύτερες επιπτώσεις στις επαγγελματικές πορείες των γυναικών σε σύγκριση με τους άνδρες.
«Οι γυναίκες καταβάλλουν τεράστια επιπλέον προσπάθεια, όχι μόνο για να φροντίζουν τους συντρόφους τους, αλλά και τα παιδιά και το σπίτι. Είναι μεγαλύτερο το φορτίο, μεγαλύτερο το στρες. Και αυτό έχει επιπτώσεις για την υγεία των γυναικών», λέει ο Γιάλομ.
Σε αναζήτηση ισορροπίας
Οι οικονομικοί ρόλοι στις σχέσεις έχουν διαφοροποιηθεί τα τελευταία 20 χρόνια, με τις γυναίκες να βγάζουν πολλές φορές τα ίδια ή και περισσότερα χρήματα από τους συζύγους τους. Όμως οι πολιτισμικές προσδοκίες δεν έχουν συμβαδίσει με αυτή την αλλαγή.
Το κόστος αυτής της ανισορροπίας για τις γυναίκες είναι μετρήσιμο και σοβαρό, επηρεάζοντας την ψυχική υγεία, τα επίπεδα στρες και τη μακροπρόθεσμη ευημερία τους.
Σταδιακά πάντως οι γυναίκες μπορούν και «επαναπροσδιορίζουν τη φροντίδα πέρα από τις πατριαρχικές προσδοκίες», όπως λέει η Άνι, μία γυναίκα από την Ταϊλάνδη. «Είμαι ξεκάθαρη ότι μισώ το πλύσιμο ρούχων και πως προτιμώ να πληρώσω κάποιον για να το αναλάβει».
Ο συνδυασμός τέτοιων σαφών ορίων και με πρακτικών όπως η προσέγγιση της ενσυναίσθησης της Πατέρια προσφέρει ένα μοντέλο για τις σύγχρονες σχέσεις: τα ζευγάρια μπορούν συνειδητά να μοιράζονται τόσο τις συναισθηματικές όσο και τις οικιακές ευθύνες, βελτιώνοντας τη δικαιοσύνη, την επικοινωνία και την αλληλοϋποστήριξη μέσα στη σχέση τους.
Πηγή: DEUTSCHE WELLE-Ελληνική υπηρεσία