Το στοίχημα της ευθύνης μας

Σπάνια τρέχω βράδυ. Η μέρα με βαραίνει. Όμως θυμούμαι τα λόγια του Κιπτσόγκε: «Αυτοπειθαρχία σημαίνει να κάνεις αυτό που ξέρεις ότι είναι σωστό, αντί αυτό που θα ήθελες να κάνεις». Σταθερά, χωρίς βιασύνη. Όπως σε κάθε διαδρομή, το σώμα βρίσκει ρυθμό και ο νους ξεκαθαρίζει. Ο νους επιστρέφει στη συζήτηση για την αξιολόγηση των εκπαιδευτικών – μια συζήτηση που φορτίστηκε περισσότερο απ’ όσο φωτίστηκε.
Με ενοχλεί -και με ανησυχεί- το πόσο εύκολα η δημόσια συζήτηση διολίσθησε σε ένα απλοϊκό αφήγημα: οι εκπαιδευτικοί είναι «βολεμένοι» και η αξιολόγηση ήρθε επιτέλους να «βάλει τάξη». Είναι ένα αφήγημα βολικό. Γιατί μεταθέτει τις ευθύνες από το σύστημα στους ανθρώπους.
Όποιος έχει στοιχειώδη επαφή με την πραγματικότητα της σχολικής τάξης γνωρίζει ότι ο εκπαιδευτικός σήμερα δεν είναι απλώς δάσκαλος ύλης. Είναι παιδαγωγός, ψυχολόγος, κοινωνικός λειτουργός – συχνά και αποδέκτης της συλλογικής μας αμηχανίας απέναντι σε προβλήματα που ξεκινούν πολύ πριν χτυπήσει το κουδούνι. Η εικόνα του «βολεμένου» δεν αντέχει σοβαρή συζήτηση. Και η κοινωνία οφείλει να το παραδεχτεί.
Σε χώρες που παίρνουν την παιδεία στα σοβαρά, το ερώτημα δεν είναι αν οι εκπαιδευτικοί πληρώνονται «πολλά», αλλά αν η κοινωνία παίρνει πίσω αξία, ποιότητα και μέλλον. Εκεί πρέπει να γίνεται η συζήτηση και η αναζήτηση των αιτιών της μη ικανοποίησης των δίκαιων προσδοκιών μας.
Εξίσου λανθασμένη είναι και η αντίληψη ότι η αξιολόγηση αποτελεί το άλφα και το ωμέγα των προβλημάτων της παιδείας. Δεν είναι. Η αξιολόγηση είναι εργαλείο. Χρήσιμο και απαραίτητο εργαλείο. Όμως η δημόσια παιδεία αντιμετωπίζει πολύ βαθύτερες προκλήσεις: κοινωνικές ανισότητες, διαφοροποιημένες ανάγκες μαθητών, γερασμένες υποδομές, ταχύτατες αλλαγές στη γνώση και πλέον έναν κόσμο που αλλάζει ριζικά με την τεχνητή νοημοσύνη. Κανένα σύστημα αξιολόγησης, όσο καλοσχεδιασμένο κι αν είναι, δεν απαντά μόνο του σε αυτά.
Χωρίς να μπαίνω στην ουσία του νέου συστήματος, πιστώνω στην Υπουργό καλή πρόθεση, γνώση και ικανότητα. Πήρε στη Βουλή μια αλλαγή την οποία πιστεύει – με θετικά στοιχεία, αλλά και κενά που η ίδια αναγνωρίζει ότι μπορούν να συμπληρωθούν στην πορεία. Όσοι ασκούμε διοίκηση σε ένα ατελές σύμπαν, ξέρουμε ότι πολλές φορές χρειάζεται να κτίζεις το αεροπλάνο εν πτήσει. Αυτό όμως αυξάνει -δεν μειώνει- την ευθύνη της πολιτείας για το πώς θα εφαρμοστεί το σύστημα στην πράξη, ειδικά εκεί όπου η καχυποψία είναι ήδη παρούσα.
Τι όφειλε -και οφείλει- να κάνει η πολιτεία; Όχι να συζητά επ’ άπειρον μέχρι να συμφωνήσουν όλοι. Η πολιτική δεν μπορεί να παραλύει μπροστά στην ανάγκη για απόλυτη συναίνεση. Η χάραξη πολιτικής είναι ευθύνη της κυβέρνησης. Όπως ευθύνη των εκπαιδευτικών είναι η καλοπροαίρετη εφαρμογή της.Από εδώ και πέρα, η ουσία δεν βρίσκεται στη σύγκρουση αλλά στη σοβαρή εφαρμογή, στη συνεχή βελτίωση και στην ειλικρινή ανατροφοδότηση. Το Υπουργείο οφείλει να συναντήσει τους εκπαιδευτικούς, να τους ακούσει και να τους εμπλέξει. Να μειώσει τον φαύλο κύκλο δυσπιστίας. Και να δεσμευτεί ρητά ότι το σύστημα θα αξιολογηθεί στην πράξη και θα προσαρμοστεί όπου χρειάζεται.
Και τότε δεν θα φταίει το εργαλείο, αλλά ο τρόπος που το διαχειριστήκαμε.Στο τρέξιμο, όταν μπαίνεις στα δύσκολα, δεν αλλάζεις στόχο. Αλλάζεις στάση. Χαμηλώνεις ρυθμό, ακούς το σώμα, συνεχίζεις. Όχι με ένταση, αλλά με επίγνωση.Κάπως έτσι είναι και η παιδεία. Το νέο σύστημα αξιολόγησης δεν είναι τερματισμός. Είναι αρχή. Τώρα δεν χωρούν ούτε πανηγυρισμοί ούτε δαιμονοποιήσεις. Χωρά μόνο μια δύσκολη, απαιτητική επιλογή: να αποδείξουμε ότι μπορούμε να αλλάζουμε πράγματα χωρίς να σπάμε την κοινωνία στα δύο. Χωρά μόνο ευθύνη. Από την πολιτεία, από τους εκπαιδευτικούς, από όλους μας. Τρέχοντας, μαθαίνεις ότι οι μεγάλες διαδρομές δεν κερδίζονται με ένα καλό εργαλείο, αλλά με συνέπεια, εμπιστοσύνη και αντοχή μέχρι το τέλος. Αν αυτό δεν το καταφέρουμε στην παιδεία, δύσκολα θα το καταφέρουμε αλλού.
Και αυτό, σήμερα, είναι το πραγματικό στοίχημα της ευθύνης μας.
*Διευθυντής Διοίκησης και Οικονομικών
Πανεπιστημίου Κύπρου