Το όραμα Τραμπ για τη «Νέα Γάζα»: Ρεαλιστικό σχέδιο ή ιδέα χωρίς έδαφος;

Ρεαλιστικό σχέδιο ή ιδέα χωρίς έδαφος το όραμα του Αμερικανού Προέδρου για τη «Νέα Γάζα»
Η ιδέα της «Νέας Γάζας» του Ντόναλντ Τραμπ παρουσιάζεται ως ένα από τα πιο φιλόδοξα και ταυτόχρονα αμφιλεγόμενα μεταπολεμικά σχέδια ανοικοδόμησης των τελευταίων δεκαετιών.
Ωστόσο, πίσω από τις εντυπωσιακές παρουσιάσεις, τα μεγάλα ποσά και τα γεωπολιτικά «deals», αναδύονται κρίσιμα ερωτήματα.
Ο διεθνολόγος Λυκούργος Λιακάκος, μιλώντας στο CNN Greece, επιχειρεί μια αμιγώς τεχνοκρατική αποτίμηση, χωρίς πολιτικούς εξωραϊσμούς και χωρίς «εύκολα αφηγήματα» όπως σημειώνει.
«Το σχέδιο Τραμπ για τη «Νέα Γάζα» είναι υπό προϋποθέσεις ρεαλιστικό ως συνολικό πλαίσιο επίλυσης, αλλά εξαιρετικά εύθραυστο ως εφαρμογή», υπογραμμίζει. Γιατί; Επειδή, όπως εξηγεί, προσπαθεί να κάνει κάτι που στην επιστήμη των μεταπολεμικών μεταβάσεων σπάνια πετυχαίνει με “one-shot” λογική: να περάσει από εκεχειρία σε ασφάλεια, από ασφάλεια σε νομιμοποιημένη διακυβέρνηση, και από εκεί σε επένδυση/ανοικοδόμηση. Αν χαθεί η αλληλουχία, όλο το οικοδόμημα θα μετατραπεί σε διαφημιστικό φυλλάδιο με ευχολόγια, αναφέρει .
Τονίζει πώς υπάρχει ένα πλεονέκτημα που δεν είναι αμελητέο: υπάρχει θεσμική νομιμοποίηση από το Συμβούλιο Ασφαλείας, μέσω της S/RES/2803 (2025), που «κουμπώνει» την ιδέα μεταβατικής διοίκησης, ανοικοδόμησης και σταθεροποίησης στη Γάζα, με χρονικό ορίζοντα έως το 2027 και λογοδοσία.
Κατέχοντας λοιπόν το «διαβατήριο» διεθνούς αποδοχής η νομιμοποίηση της δράσης του συμβουλίου της ειρήνης οφείλει να είναι στενή και εδαφικά συγκεκριμένη. « Δεν συνιστά σε καμία περίπτωση λευκή επιταγή για πολιτική μηχανική απεριόριστης εμβέλειας» , συμπληρώνει .
Η προσωποκεντρική πίεση Τραμπ
Όπως εξηγεί ο Λυκούργος Λιακάκος, το δεύτερο πλεονέκτημα είναι η προσωποκεντρική πίεση. Ο Πρόεδρος Τραμπ, σε αντίθεση με τη γραφειοκρατική διπλωματία, δουλεύει όπως σημειώνει, με στοχευμένη επιβολή κόστους: πιέζει τον Νετανιάχου προσωπικά και ενεργοποιεί τους διαύλους πίεσης προς τη Χαμάς μέσω Κατάρ και Τουρκίας.
«Αυτή η μέθοδος πέτυχε στη Φάση 1 – δηλαδή στην επιβολή μιας εύθραυστης τάξης έστω και αν υπήρχαν σε όλο αυτό το διάστημα ανθρώπινες απώλειες. Εντούτοις με την Φάση 2, το “παιχνίδι” αλλάζει: τώρα δεν αρκεί ένα “deal” », αναφέρει . Κατά τον ίδιο αποτελεί το σημείο αλήθειας: αφοπλισμός, ασφάλεια, διεθνής δύναμη σταθεροποίησης, λειτουργική παλαιστινιακή αστυνομία, κανόνες εμπλοκής, και πραγματικός μηχανισμός εφαρμογής.
«Εκεί δεν αρκεί η μέχρι τώρα εφαρμόσιμη διπλωματία. Χρειάζεται διοίκηση και πολιτική αποδοχή στο πεδίο. Ειδάλλως η «μεταβατική διοίκηση» θα συνιστά έναν τίτλο και όχι εξουσία», διευκρινίζει .
Το ρίσκο της «Νέας Γάζας»
Σε σχέση με το ερώτημα της εφικτότητας ανοικοδόμησης μιας πόλης σε μια περιοχή χωρίς σταθερή ασφάλεια και πολιτική λύση, ο διεθνολόγος Λυκούργος Λιακάκος, μιλώντας στο CNN Greece, επισημαίνει ότι εδώ εντοπίζεται και το μεγαλύτερο ρίσκο του σχεδίου.
Όπως αναλύει, η Γάζα δεν αποτελεί «λευκό χαρτί» για project management. Το σχέδιο της «New Gaza» παρουσιάστηκε ως ένα ενιαίο πακέτο ασφάλειας και project finance, με τον Τζάρεντ Κούσνερ να κάνει λόγο για επενδύσεις ύψους περίπου 30 δισ. δολαρίων και για μια μεταμόρφωση τύπου «Ντουμπάι» ή «Σιγκαπούρης», με πύργους, data centers και τουριστική ανάπτυξη. Ωστόσο, μια τέτοια προοπτική μπορεί να κινητοποιήσει κεφάλαια από τις χώρες του Κόλπου μόνο υπό μία βασική προϋπόθεση: την ύπαρξη «επενδύσιμης» σταθερότητας.
Οι επενδυτές όπως υπογραμμίζει δεν δημιουργούν ασφάλεια ,επενδύουν εκεί όπου αποδεικνύεται ότι το περιβάλλον έχει πάψει να είναι ασταθές.
«Σήμερα, η βία δεν έχει εξαφανιστεί, τα ιδιοκτησιακά δικαιώματα είναι θολά, η επιστροφή εκτοπισμένων δεν έχει ρυθμιστεί και οι μηχανισμοί ασφάλειας παραμένουν εύθραυστοι. Χωρίς αυτά, καμία «πόλη του μέλλοντος» δεν μπορεί να χτιστεί», ξεκαθαρίζει.
Τώρα, σχετικά με το “τεχνοκρατικό” κομμάτι του σχεδίου —NCAG, Executive Boards, High Representative, ISF—τονίζει πώς είναι στη θεωρία σωστό « δημιουργείς διοίκηση, φτιάχνεις επιτήρηση, οργανώνεις τη χρηματοδότηση. Ο Λευκός Οίκος το ανακοίνωσε καθαρά ως αρχιτεκτονική διακυβέρνησης και ανοικοδόμησης. Αλλά υποβόσκει ενα κεντρικό κενό: η ισχύς στο πεδίο». Αν η NCAG, τονίζει , δεν θα έχει την δυνατότητα να λειτουργήσει επί τόπου, αν η διεθνής δύναμη σταθεροποίησης (isf) παραμείνει στα χαρτιά ή γίνει πεδίο περιφερειακών ανταγωνισμών, τότε η “Νέα Γάζα” δεν πρόκειται να χτιστεί πάνω σε θεμέλια, αλλά πάνω σε ανακοινώσεις.
Βεβαίως, δεν πρέπει να υποτιμηθεί ο πολύτιμος ο πολιτικός χρόνος . Το Ισραήλ βαδίζει προς εκλογικό ορίζοντα εντός 2026 και η εσωτερική πολιτική επιβάλλει όρια στις υποχωρήσεις.
« Αν ο Πρόεδρος Τραμπ χάσει ενδιαφέρον ή αν το “Board of Peace” εκτραπεί σε παγκόσμια βιτρίνα αντί να καρφωθεί στη Γάζα, η διαδικασία θα ξεφουσκώσει ακριβώς στο σημείο που πρέπει να παραχθεί πραγματικό κράτος-σε-γίγνεσθαι», λέει χαρακτηριστικά.
Συνεπώς, καταδεικνύει πώς το σχέδιο είναι ρεαλιστικό μόνο ως “σκαλωσιά”. Θα σταθεί αν και μόνο αν κλειδώσει τρία πράγματα ταυτόχρονα:
1. ασφάλεια με αξιόπιστη επιβολή,
2. διακυβέρνηση που λειτουργεί επί του εδάφους,
3. χρηματοδότηση απο τις χώρες του Κόλπου δεμένη με μετρήσιμα αποτελέσματα.
Αν λείπει έστω ένα, τότε η “Νέα Γάζα” δεν θα αποτύχει μόνο θεαματικά· θα αποτύχει ακόμα πιο ύπουλα: θα μετουσιωθεί σε μια ωραία ιδέα που δεν πέρασε ποτέ το τεστ της λάσπης, της βίας και της πολιτικής πραγματικότητας, καταλήγει .
Το κόστος της «Νέας Γάζας» και oι επενδυτές
«Το ερώτημα «ποιος θα χρηματοδοτήσει τα 25 δισ.» συνιστά στην πραγματικότητα μη ολοκληρωμένη διατύπωση, σύμφωνα με τον κ. Λιακάκο γιατί όπως αναφέρει « τα 25 δισ. είναι ο πάτος του βαρελιού, όχι το σύνολο» .
«Το ίδιο το αφήγημα της “New Gaza” αναφέρεται για μια πρώτη τάξη μεγέθους 25–30 δισ. ως εκκίνηση , εξηγεί. «Όμως οι θεσμικές αποτιμήσεις ανεβάζουν το πραγματικό κόστος πολύ ψηλότερα: η Παγκόσμια Τράπεζα εκτιμά το λιγότερο 50+ δισ., ενώ ευρωπαϊκές προβλέψεις και ΟΗΕ ανέρχονται στα 72 δισ. Άρα ρεαλιστικά διαμορφώνεται ένα πολυετές πρόγραμμα, όχι για μία επιταγή», αναφέρει .
Ποιοι μπορούν να το πληρώσουν; Εξηγεί πώς υπάρχουν τέσσερις δεξαμενές και καθεμία πληρώνει με άλλο εργαλείο.
Πρώτον, ο Κόλπος: Σαουδική Αραβία, ΗΑΕ, Κατάρ — τα μόνα κέντρα που δύνανται να εναποθέσουν μεγάλα ποσά γρήγορα. Όμως θα το κάνουν μόνο αν υπάρχει ασφάλεια: έλεγχος πεδίου, έλεγχος περασμάτων, μηχανισμός που εμποδίζει επαναστρατιωτικοποίηση. Δίχως το παραπάνω, δεν γράφουν λευκή επιταγή.
Δεύτερον, η Ευρωπαϊκή Ένωση και ευρωπαϊκά κράτη: εδώ εισέρχεται κυρίως η λογική των grants και της θεσμικής εποπτείας—δηλαδή “χρήμα” με όρους, διαφάνεια, μηχανισμοί απορρόφησης, anti-corruption, διοικητική ικανότητα. Η Ευρώπη πληρώνει, αλλά απαιτεί κανόνες.
Τρίτον, οι ΗΠΑ και οι G7: λιγότερο ως “ταμείο ανοικοδόμησης” και περισσότερο ως πολιτικός εγγυητής: διπλωματική πίεση, εγγυήσεις ρίσκου, και ένα κομμάτι χρηματοδότησης που διέρχεται διαμέσου εσωτερικών και πολιτικών περιορισμών.
Τέταρτον, οι διεθνείς θεσμοί και το ιδιωτικό κεφάλαιο: η Παγκόσμια Τράπεζα/IFIs έχουν τη δυνατότητα να οργανώσουν δάνεια, concessional χρηματοδότηση και trust funds, ενώ το ιδιωτικό χρήμα θα εισέλθει μόνο σε έργα που παράγουν έσοδα—ενέργεια, τηλεπικοινωνίες, logistics—και πάντα με την προυπόθεση ασφάλισης κινδύνου.
«Το πραγματικό νόμισμα δεν βρίσκεται στην ισχύ του δολάριού, αλλά στην κυριαρχία και την ασφάλεια. Αν το Stage 2 δεν κλειδώσει μηχανισμό τάξης στο έδαφος, ουδείς δεν πρόκειται να χρηματοδοτήσει “πόλη”. Θα χρηματοδοτήσουν, το πολύ, επιβίωση. “Money follows security” — όχι το αντίστροφο», καταλήγει.
«Συνεργασία με Χαμάς για αποστρατιωτικοποίηση»
«Η “συνεργασία με τη Χαμάς” για αποστρατιωτικοποίηση, στην πράξη, δεν συνιστά συμφιλίωση∙ είναι ανακατανομή κυριαρχίας. Δηλαδή: ποιος θα έχει το” μονοπώλιο της χρήσης βίας” αν χρειαστεί, ποιος θα ελέγχει τα περάσματα, ποιος θα πληρώνει μισθούς, ποιος θα αστυνομεύει τους δρόμους. Χωρίς αυτά, η αποστρατιωτικοποίηση μένει κενό γράμμα» , αναλύει ο διεθνολόγος Λυκούργος Λιακάκος.
Δεύτερον, υποστηρίζει ότι δεν αρκεί η παραδοχή ότι “έμειναν μόνο ντουφέκια”, καθώς η πυραυλική δύναμη πυρός της χαμάς έχει σχεδόν εξαυλωθεί. Ακόμη λοιπόν κι αν έχουν μειωθεί οι βαριές δυνατότητες, το πραγματικό πρόβλημα όπως καταδεικνύει η ανάλυσή του , είναι η στρατιωτική ικανότητα ως σύστημα: δίκτυα, διοίκηση, στρατολόγηση, αποθήκες, σήραγγες, εκρηκτικά, και δυνατότητα ανασύνταξης. « Άρα , αποστρατιωτικοποίηση δεν σημαίνει “μαζεύω όπλα”, αλλά διαλύω συθέμελα όλο τον μηχανισμό» , υπογραμμίζει .
Τρίτον, υποστηρίζει ότι ενέχεται σημαίνουσα δόση ρεαλισμού στην ιδέα της αφομοίωσης: το πολιτικό σκέλος της Χαμάς περιλαμβάνει χιλιάδες ανθρώπους στη διοίκηση και στην παροχή υπηρεσιών. Αποκλείοντας τους, καταρρέουν οι υπηρεσίες. Άρα το σωστό και δόκιμο μοντέλο αποτελεί η διοικητική αφομοίωση με έλεγχο: μισθοδοσία από νόμιμο φορέα, νέα ιεραρχία, έλεγχος κρίσιμων πόστων και λογοδοσία.
Όμως κατά τον ίδιο εδώ προκύπτει το εξής κρίσιμο σημείο: θα παραδώσουν όπλα μόνο εφόσον υπάρξει αξιόπιστη “έξοδος”. Δηλαδή ασφάλεια προσώπων, σταθερός ρόλος/μισθός, πολιτική προοπτική και κυρίως μηχανισμός επιβολής απέναντι στους αντιφρονούντες. Και εδώ δίδεται όπως λέει , η δυνατότητα στη NCAG να πείσει μόνο αν αναδειχθεί σε πραγματικό φορέα κρατικότητας: να πατήσει στο έδαφος με αστυνομία και διεθνή επιτήρηση.
Συμπεραίνει πως «συνεργασία για αποστρατιωτικοποίηση σημαίνει καρότο και μαστίγιο συλλύβδην: πολιτική ενσωμάτωση και διοικητική απορρόφηση, αλλά ταυτόχρονα DDR με επαλήθευση, επιβολή και κόστος παραβίασης. Ειδάλλως , αναφέρει ότι το αποτέλεσμα θα είναι “αποστρατιωτικοποίηση στα χαρτιά” και ένοπλη επιστροφή στο “υπόγειο”»
Συμβούλιο της Ειρήνης: Εργαλείο λύσης ή «σκιώδης ΟΗΕ»;
Το Συμβούλιο της Ειρήνης ( Board of Peace) του Ντόναλντ Τραμπ βρίσκεται μπροστά σε ένα δίλημμα κατά τον κ. Λιακάκο που θα κρίνει τη βιωσιμότητά του: ή θα λειτουργήσει ως επιταχυντής της εντολής του Συμβουλίου Ασφαλείας για τη Γάζα, ή θα εκληφθεί—και τελικά θα καταρρεύσει πολιτικά—ως σκιώδης υποκατάστατο του ΟΗΕ.
Η “νομιμοποίηση” που έχει σήμερα είναι συγκεκριμένη: η S/RES/2803 (2025). Αποστέλλει εντολή για τη Γάζα, με χρονικό ορίζοντα έως 31/12/2027 και με υποχρέωση εξαμηνιαίας αναφοράς προς το Συμβούλιο Ασφαλείας. Αυτό , τονίζει πώς παρουσιάζεται ως το θεσμικό “πάτωμα” πάνω στο οποίο δύναται να σταθεί χωρίς να αμφισβητείται.
Και εδώ προκύπτει όπως εξηγεί η πρώτη κρίσιμη αντίφαση το Καταστατικό/Charter που κυκλοφόρησε δεν αναφέρει τη Γάζα. « Αυτό από μόνο του δεν είναι απλώς επικοινωνιακό πρόβλημα. Παράγει πρόβλημα νομιμοποίησης σκοπού: αν το ίδιο το θεσμικό κείμενο δεν “κλειδώνει” τη Γάζα ως πρώτο και κυρίαρχο πεδίο εφαρμογής, τότε κάθε επέκταση—ή έστω η υπόνοια επέκτασης—θα πολλαπλασιάσει την διεθνή δυσπιστία, ιδίως στην Ευρώπη, που ήδη φοβάται παράκαμψη του ΟΗΕ» , αναφέρει .
Άρα, υποστηρίζει πώς « αν επιδιώκουμε ρεαλισμό και αποδοχή, η μόνη βιώσιμη γραμμή για το Συμβούλιο της Ειρήνης είναι η εξής μια: συμπλήρωση, όχι ανταγωνισμός. Στην πράξη αυτό σημαίνει τρία πράγματα—όχι γενικές προθέσεις».
Σε αυτό το πλαίσιο εξηγεί ότι ο Πρόεδρος των ΗΠΑ οφείλει να «δέσει» το Συμβούλιο με ρητή ρήτρα υπεροχής του ΟΗΕ για τη Γάζα: ότι η δράση του Board of Peace στη Γάζα συνιστά παράγωγη και υπόλογη στο 2803 ψήφισμα ΣΑ/ΟΗΕ , με πλήρη διαφάνεια και εξαμηνιαίο reporting όπως ορίζει η απόφαση. Όχι ως τυπική διατύπωση, αλλά ως μηχανισμό: ποιοι δείκτες ασφάλειας, ποιοι δείκτες διακυβέρνησης, τι ροές βοήθειας, ποια τα σημεία απόσυρσης/αστυνόμευσης/ελέγχου περασμάτων. « Μια “ατάκα” απο τον Αμερικανό Πρόεδρο δεν αρκεί. Χρειάζεται πίνακας εφαρμογής που δύναται να ελεγχθεί», συμπληρώνει .
Δεύτερον, κατά τον ίδιο πρέπει να αποσυνδέσει τη λειτουργία του “Board” από το πολιτικά τοξικό στοιχείο των “συνδρομών” και του pay-to-play.
«Η συμμετοχή για μόνιμη θέση κοστολογείται στο $1 δισ. και ο Τραμπ θα είναι ¨ισόβιος επικεφαλής του φορέα, συνιστούν τον ορισμός της θεσμικής καχυποψίας. Αν το Συμβούλιο θέλει αποδοχή, χρειάζεται τοίχος προστασίας: άλλο η χρηματοδότηση (π.χ. ένα trust fund με ελέγχους, audit, διαγωνισμούς), άλλο η λήψη αποφάσεων. Διαφορετικά, κάθε απόφαση θα αμφισβητείται ως συναλλαγή, όχι ως ειρηνευτική αρχιτεκτονική» , υπογραμμίζει .
Τρίτον, επιβάλλεται να επικεντρωθεί στη Γάζα, αναφέρει ο κ. Λιακάκος . « Όχι επειδή είναι “ηθικά ωραίο” , αλλά επειδή αποτελεί την μόνη υπόθεση όπου ενσωματώνει ήδη θεσμικό διάδρομο και άρα η μόνη υπόθεση όπου μπορεί να παραγάγει χειροπιαστό αποτέλεσμα δίχως να ανοίξει μέτωπο νομιμοποίησης με τους συμμάχους. Αν μεγαλώσει η καχυποψία ότι θα λειτουργήσει ως ανταγωνιστής του ΟΗΕ— η επιλογή “Gaza-first” συνιστά την μόνη που κλείνει το ρήγμα πριν ανοίξει» , επισημαίνει .
Ο διεθνολόγος λέει χαρακτηριστικά , ότι ο Ντόναλντ Τραμπ ωστόσο έχει έντονο πολιτικό κίνητρο να θεωρηθεί ότι κατέχει την μεγαλύτερη “τροπαιοθήκη λήξης πολέμων”.
Ένας Αμερικανός Πρόεδρος με φιλοδοξία ιστορικής υστεροφημίας εξηγεί πώς θα κυνηγήσει ένα αντίστοιχα ιστορικό αποτέλεσμα. Ωστόσο, κατά τον ίδιο , εδώ χρειάζεται μια τεχνική διόρθωση αναφορικά με τον χρόνο: η προεδρική θητεία δεν “τελειώνει σε δύο χρόνια”· αν μιλάμε για θητεία που ξεκίνησε τον Ιανουάριο 2025, ο τυπικός ορίζοντας λήγει Ιανουάριο 2029. Το πραγματικό “σφιχτό παράθυρο” είναι πολιτικό: οι ενδιάμεσες εκλογές Νοεμβρίου 2026 και η είσοδος σε προεκλογική τροχιά 2028. Εκεί , κατά τον ίδιο , κρίνεται το κεφάλαιο επιτυχίας/αποτυχίας. « Και το πιο ωμό: η εντολή του ΟΗΕ για τη Γάζα—όπως έχει δοθεί—λήγει 31/12/2027, άρα η “απόδειξη έργου” πρέπει να φανεί πριν από αυτό» , διευκρινίζει .
Το Board of Peace όπως υποστηρίζει μπορεί να καταστεί “η καλύτερη διαθέσιμη λύση” όχι επειδή είναι τέλειο, αλλά επειδή δύναται να συγκεντρώσει πολιτική πίεση και πόρους σε ένα μοναδικό παράθυρο ευκαιρίας.
«Εντούτοις μόνο αν δεχθεί έναν κανόνα που είναι θεμελιώδης στη διεθνή τάξη: δεν χτίζεις ειρήνη εναντίον του ΟΗΕ όταν η νομιμοποίησή σου πηγάζει από απόφαση του ΟΗΕ», ξεκαθαρίζει . Η επιτυχία του Τραμπ και η “ισχύς” του Board δεν θα μετρηθεί σε προσκλήσεις και συνδρομές ,λέει, αλλά θα μετρηθεί σε ένα πράγμα « αν η Γάζα περάσει από παγωμένη εκεχειρία σε εφαρμοσμένη ασφάλεια, λειτουργική διακυβέρνηση και ανοικοδόμηση με κανόνες».
Αν το πετύχει, τότε υποστηρίζει ότι ενισχύεται ο ίδιος και κλειδώνει την υστεροφημία που επιδιώκει. « Αν όχι, το Board θα μείνει ως αμφιλεγόμενο πείραμα που αποσπά την προσοχή από το μοναδικό πεδίο όπου είχε την ευκαιρία να αποδείξει ότι δεν είναι “σκιώδης ΟΗΕ”, αλλά εργαλείο λύσης», υπογραμμίζει.
Πηγή: CNN.gr