«Υπάρχει ανάγκη για περιορισμό των πανεπιστημιακών ιδρυμάτων» - Η πρόεδρος του ΔΙΠΑΕ στον «Π»

H ραγδαία ανάπτυξη της ανώτερης εκπαίδευσης στην Κύπρο, με τη συνεχή αύξηση των πανεπιστημίων, των προγραμμάτων σπουδών και της διεθνούς φοιτητείας, διαμορφώνει ένα ιδιαίτερα απαιτητικό περιβάλλον για τη διασφάλιση της ακαδημαϊκής ποιότητας. Για τον Φορέα Διασφάλισης και Πιστοποίησης της Ποιότητας της Ανώτερης Εκπαίδευσης (ΔΙΠΑΕ), το ζητούμενο δεν είναι η ανακοπή της ανάπτυξης, αλλά η θέσπιση σαφών πολιτικών αποφάσεων, προνοιών και περιορισμών που θα διασφαλίζουν ότι η ποιότητα θα παραμένει στον πυρήνα του συστήματος.
Όπως τονίζει σε συνέντευξή της στον «Π» η πρόεδρος του ΔΙΠΑΕ, δρ Μαίρη Κουτσελίνη, «οι νέοι καιροί χρειάζονται και νέες πολιτικές και μάλιστα τάχιστα», επισημαίνοντας ότι, παρά το γεγονός πως η ανώτερη εκπαίδευση στην Κύπρο έχει προσαρμοστεί και αναμορφωθεί σε μεγάλο βαθμό, απαιτούνται σαφείς πρόνοιες και περιορισμοί ώστε «η επιχειρηματικότητα να μην υπερισχύει της ποιότητας και όχι αντίστροφα».
Εμπορευματοποίηση
Απαντώντας στις κατά καιρούς αναφορές στον δημόσιο διάλογο για ανεξέλεγκτη αύξηση των πανεπιστημίων, των προγραμμάτων σπουδών και για «εμπορευματοποίηση» της ανώτερης εκπαίδευσης, η δρ Κουτσελίνη σημειώνει ότι το ζήτημα δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί μόνο σε επίπεδο αξιολόγησης προγραμμάτων, αλλά απαιτεί ξεκάθαρη απόφαση πολιτικής.
Όπως αναφέρει χαρακτηριστικά, «τη ζητήσαμε από την Πολιτεία», υπογραμμίζοντας την ανάγκη για περιορισμό της ίδρυσης ιατρικών σχολών και πανεπιστημιακών ιδρυμάτων, με επιπρόσθετα κριτήρια ποιότητας. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνεται, για τις ιατρικές σχολές, η απαίτηση για πανεπιστημιακό νοσοκομείο και η ύπαρξη πυρήνα αξιόλογου ερευνητικού προσωπικού ώστε να διασφαλίζεται η ποιότητα, τόσο στην εκπαίδευση όσο και στην έρευνα.
Αντίστοιχα, για την ίδρυση νέων πανεπιστημίων, η πρόεδρος του Φορέα επισημαίνει την ανάγκη ύπαρξης φοιτητικών εστιών και επαρκούς ερευνητικού υπόβαθρου, ενώ για τα εξ αποστάσεως προγράμματα θέτει ως αναγκαία προϋπόθεση τον αναλογικό αριθμό τους σε σχέση με τα προγράμματα πτυχίου.
«Χωρίς αυτές τις πολιτικές», προειδοποιεί, «τα πανεπιστήμια σιγά-σιγά εξελίσσονται σε ανοικτά πανεπιστήμια μεταπτυχιακών προγραμμάτων», ενώ, ειδικά στην περίπτωση των ιατρικών σχολών, οι φοιτητές «μετοικούν, υπό ανεξέλεγκτες συνθήκες, για να πραγματοποιήσουν την κλινική τους άσκηση σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες».
Έλεγχος ξένων φοιτητών
Σε ό,τι αφορά στη διεθνή φοιτητεία, η δρ Μαίρη Κουτσελίνη διευκρινίζει ότι ο έλεγχος των φοιτητών που είναι πολίτες χωρών εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης γίνεται στη βάση τη γνώσης της αγγλικής γλώσσας και των απολυτηρίων τους από αναγνωρισμένα ιδρύματα στη χώρα προέλευσής τους.
Όπως σημειώνει, «δίνεται έμφαση τόσο στη γενική επίδοση όσο και στην επίδοση σε συναφή μαθήματα με το πρόγραμμα στο οποίο προτίθενται να φοιτήσουν», υπογραμμίζοντας ότι τα ακαδημαϊκά κριτήρια αποτελούν βασικό φίλτρο εισδοχής, ανεξαρτήτως του αριθμού των φοιτητών που μπορεί να προσελκύει ένα ίδρυμα ή ένα πρόγραμμα σπουδών.
Ανησυχία για εξ αποστάσεως
Ιδιαίτερη αναφορά κάνει η πρόεδρος του ΔΙΠΑΕ στην εξ αποστάσεως εκπαίδευση, η οποία παρουσιάζει σημαντική αύξηση τα τελευταία. Σύμφωνα με τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία, της περιόδου 2019 – 2020, οι φοιτητές εξ αποστάσεως ανέρχονταν σε περίπου 15.700, προσεγγίζοντας το 40% του συνόλου των φοιτητών στη χώρα. Όπως δηλώνει χαρακτηριστικά η κ. Κουτσελίνη, «το θέμα μάς ανησυχεί, ιδιαίτερα στην εξ αποστάσεως εκπαίδευση και τη σημαντική αύξησή της».
Σύμφωνα με την ίδια, ο Φορέας είναι υποχρεωμένος να προχωρά σε αξιολόγηση όλων των προγραμμάτων που προωθούνται, πιστοποιώντας όσα έχουν θετικές αξιολογήσεις σύμφωνα με τα ευρωπαϊκά κριτήρια και απορρίπτοντας όσα δεν ανταποκρίνονται σε αυτά. Τα εξ αποστάσεως προγράμματα υπόκεινται στα ίδια κριτήρια εισδοχής με τα διά ζώσης, ωστόσο η δομή τους απαιτεί διαδραστικές δραστηριότητες και όχι μόνο διαλέξεις.
Παράλληλα, προβλέπεται αυστηρότερος έλεγχος από το προσωπικό του Φορέα, τόσο ως προς τις εβδομαδιαίες υποχρεώσεις των φοιτητών όσο και ως προς τη διαδικασία αξιολόγησής τους. Ο ΔΙΠΑΕ έχει τη δυνατότητα να διενεργεί επιθεωρήσεις, ελέγχοντας ακόμη και τα μητρώα των εξ αποστάσεως φοιτητών και τα μαθήματα κατά την ώρα προσφοράς των προγραμμάτων.
Ρόλος ΔΙΠΑΕ
Η δρ Κουτσελίνη ξεκαθαρίζει ότι ο ΔΙΠΑΕ είναι αρμόδιος για την αξιολόγηση και πιστοποίηση των προγραμμάτων σπουδών και των προπαρασκευαστικών προγραμμάτων αγγλικών, στη βάση των ευρωπαϊκών και διεθνών προτύπων. Ο Φορέας δεν καθορίζει τον αριθμό των φοιτητών που θα δεχθούν τα ιδρύματα, ούτε τον αριθμό των πανεπιστημίων που λειτουργούν στη χώρα.
Όπως εξηγεί, ο αριθμός των φοιτητών καθορίζεται από τη Διεύθυνση Ανώτερης Εκπαίδευσης του Υπουργείου Παιδείας με βάση τη χωρητικότητα των ιδρυμάτων και τον αριθμό διδασκόντων και προσωπικού, ενώ οι φοιτητές από τρίτες χώρες οφείλουν να εξασφαλίσουν φοιτητική βίζα από το Τμήμα Μετανάστευσης, μετά από έλεγχο των ακαδημαϊκών τους εγγράφων.
Ο ρόλος του ΔΙΠΑΕ, όπως σημειώνει, είναι να αξιολογεί όλα τα προγράμματα που προωθούνται, να πιστοποιεί όσα πληρούν τα ευρωπαϊκά κριτήρια και να απορρίπτει όσα δεν ανταποκρίνονται σε αυτά.
Οι περιορισμοί του Φορέα
Παρά τις αυξημένες αρμοδιότητες, ο ΔΙΠΑΕ λειτουργεί με σοβαρούς περιορισμούς σε επίπεδο ανθρώπινου δυναμικού. Όπως επισημαίνει η δρ Κουτσελίνη, από το 2015, έτος ίδρυσης του Φορέα, μέχρι σήμερα, ο ΔΙΠΑΕ στελεχώνεται κυρίως από αποσπασμένους εκπαιδευτικούς. «Είναι ικανότατοι, πλην όμως μη επαρκείς σε αριθμό», αναφέρει, εξηγώντας ότι η έλλειψη προσωπικού περιορίζει τη δυνατότητα προγραμματισμού αξιολογήσεων, συνοδείας των επιτροπών στα ιδρύματα και, κυρίως, τη διενέργεια τακτικών επιθεωρήσεων και ελέγχων.
Οι ευρωπαϊκές αξιολογήσεις του Φορέα έχουν υποδείξει την ανάγκη οικονομικής αυτονόμησης και τη δυνατότητα πρόσληψης προσωπικού από τον ίδιο τον ΔΙΠΑΕ. Παρά τις γραπτές υποδείξεις που περιλαμβάνονται στις σχετικές εκθέσεις αξιολόγησης, το σχετικό νομοσχέδιο εξακολουθεί να εκκρεμεί, γεγονός που επηρεάζει άμεσα τη λειτουργική επάρκεια του Φορέα.
Στοίχημα της επόμενης μέρας
Συνοψίζοντας τη θέση του ΔΙΠΑΕ, η πρόεδρος του Φορέα επισημαίνει ότι η ανώτερη εκπαίδευση στην Κύπρο βρίσκεται σήμερα σε επίπεδο από ικανοποιητικό έως υψηλό, ωστόσο οι εξελίξεις – και ιδιαίτερα η έλευση παραρτημάτων πανεπιστημίων από άλλες χώρες – καθιστούν επιτακτική την ανάγκη για άμεσες και σαφείς πολιτικές αποφάσεις.
Όπως δηλώνει χαρακτηριστικά, «χρειάζονται πολιτικές που να μην επιτρέπουν η επιχειρηματικότητα να υπερισχύει της ποιότητας και όχι αντίστροφα», θέτοντας την ποιότητα ως τον αδιαπραγμάτευτο άξονα για την επόμενη μέρα της ανώτερης εκπαίδευσης στην Κύπρο.