Φρεγάτα Κίμων: Την υποδέχονται στη Σαλαμίνα το θωρηκτό Αβέρωφ και η τριήρης Ολυμπιάδα – Τι συνδέει τα τρία πλοία

Το σημερινό πρωινό είναι ιστορικής σημασίας για την Ελλάδα. Είναι το πρωινό κατά το οποίο η νέα φρεγάτα «Κίμων» εισέρχεται στο ναύσταθμο της Σαλαμίνας. Στην υποδοχή της, νωρίτερα, καθώς θα πλέει στον Σαρωνικό, ξεχωρίζουν δύο πολεμικά πλοία με τα οποία η φρεγάτα Belhara έχει «συγγενική» σχέση λόγω ενός μοναδικού χαρακτηριστικού που φέρουν: το θωρηκτό Αβέρωφ και η τριήρης Ολυμπιάς.
Τι είναι αυτό που συνδέει αυτά τα τρία πλοία;
Πρόκειται για τις τρεις ιστορικές ανάστροφες πλώρες του Πολεμικού Ναυτικού. Τα τρία μοναδικά πλοία του Πολεμικού Ναυτικού φέρουν πλώρη η οποία έχει ανάποδη κλίση σε σχέση με τη συντριπτική πλειοψηφία των πλοίων. Η επιλογή αυτή, αποτελεί μια ναυπηγική πρόκληση, η οποία όταν επιτευχθεί, χαρίζει θεαματικά προτερήματα στον…. κάτοχο.
Λίγο μετά τις 11, η «Κίμων», συνεχίζοντας το ταξίδι της από το Λοριάν της Γαλλίας (το ναυπηγείο της Naval, απ’ όπου έφυγε), τον Ναύσταθμο της Βρέστης (απ όπου παρέλαβε τον οπλισμό της και πήρε πιστοποιήσεις) θα διέρχεται του Σαρωνικού και στο κατάστρωμά της, θα φτάσουν με ελικόπτερο ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, Κωνσταντίνος Τασούλας, ο πρωθυπουργός, Κυριάκος Μητσοτάκης και ο υπουργός Εθνικής Άμυνας Νίκος Δένδιας.
Δίπλα της, θα πλέουν περήφανα ο «τυχερός μπαρμπα-Γιώργης», όπως αποκαλούσαν τα πληρώματά τους το θωρηκτό Αβέρωφ και η τριήρης Ολυμπιάς, μαζί με άλλα πλοία του Πολεμικού μας Ναυτικού. Ουσιαστικά, στον Σαρωνικό θα πλέουν για πρώτη φορά τρεις γενιές κυρίαρχων πλοίων της Μεσογείου. Η επιλογή των «Αβέρωφ» και «Ολυμπιάς» για τη συνοδεία της φρεγάτας «Κίμων» κατά την πανηγυρική της υποδοχή -παρουσία της πολιτικής ηγεσίας της χώρας- στα ελληνικά νερά και στον Ναύσταθμο κάθε άλλο παρά τυχαία είναι.
Τα πλοία της νίκης
Έχουν περάσει 74 χρόνια -από το 1952, χρονιά που παροπλίστηκε το θωρηκτό Αβέρωφ- από την τελευταία φορά που το ελληνικό Πολεμικό Ναυτικό χρησιμοποίησε πλοίο με ανεστραμμένη πλώρη για να επιβεβαιώσει την κυριαρχία του στο Αιγαίο και την ευρύτερη περιοχή της Μεσογείου. Η πρώτη φορά, ήταν με τις τριήρεις, όταν η ελληνική ναυτοσύνη χρησιμοποιούσε το αριστούργημα της αρχαίας ελληνικής ναυπηγικής για να κυριαρχήσει με αυτό στη θάλασσα της Μεσογείου για περισσότερα από τριακόσια χρόνια- (7ο ως 4ο αιώνα πΧ) με κορυφαία στιγμή τη Ναυμαχία της Σαλαμίνας. Τότε (το 480 πΧ), όταν ο Θεμιστοκλής, ωθούμενος και από τον χρησμό του μαντείου των Δελφών, ότι «τα ξύλινα τείχη θα σώσουν τας Αθήνας», χρησιμοποίησε 350 τριήρεις για να εγκλωβίσει τα 1200 πλοία του περσικού στόλου στα στενά της Σαλαμίνας, καταστρέφοντάς τον, σώζοντας την Αθήνα, την Ελλάδα και την Ευρώπη από την περσική κυριαρχία.
Η Ελλάδα υποδέχεται τη φρεγάτα Κίμων με το θωρηκτό Αβέρωφ και την τριήρη Ολυμπιάδα, στις 11 η τελετή υποδοχής
Η τριήρης Ολυμπιάς
Η ανάστροφη πλώρη χρησιμοποιήθηκε κατά κόρον στις αρχαίες ελληνικές τριήρεις, οι οποίες διέθεταν πλώρη με έντονη κλίση προς τα εμπρός και χαμηλό προφίλ. Οι αρχαίοι Έλληνες έφτιαχναν την πλώρη λεπτή, αιχμηρή και σχεδιασμένη ώστε να διαπερνά το κύμα, μειώνοντας την αντίσταση του νερού και να διατηρεί ταχύτητα και ευελιξία ακόμη και σε συνθήκες έντονου κυματισμού.
Ζητούμενο το οποίο επιτυγχανόταν ήταν να μπορεί το πλοίο να πιάνει και διατηρεί υψηλές ταχύτητες ανεξαρτήτως καιρού, αλλά και να παραμένει σταθερό όταν εμβολίζει άλλο πλοίο με τη σιδερένια «μύτη» του. Οι αρχαίοι Ελληνες γνώριζαν καλά την αξία μιας πλώρης που τέμνει το κύμα. Οι τριήρεις τους διέθεταν χαμηλό, αιχμηρό εμπρόσθιο τμήμα, σχεδιασμένο να μειώνει την υδροδυναμική αντίσταση και να διατηρεί υψηλή ταχύτητα και ευελιξία ακόμα και σε κυματισμό. Ο σχεδιασμός αυτός εξυπηρετούσε ταυτόχρονα την αποτελεσματικότητα στον εμβολισμό και την ευστάθεια σε ανοιχτή θάλασσα, στοιχεία ζωτικής σημασίας για επιχειρήσεις στο Αιγαίο.
Σε μια παρόμοια στιγμή, το φθινόπωρο του 1911, πλήθος κόσμου υποδεχόταν στο Φάληρο το εντυπωσιακό, μήκους 140 μέτρων θωρηκτό Αβέρωφ. Επρόκειτο για ένα πανάκριβο πλοίο, τύπου Pisa, το οποίο έφερε ανάστροφη πλώρη τύπου clipper. Η σημειολογία είναι… διαβολική, καθώς το υπερσύγχρονο για την εποχή θωρακισμένο καταδρομικό (το μοναδικό της κλάσης του που σώζεται παγκοσμίως) «Αβέρωφ» είχε γίνει δεκτό με ενθουσιασμό από τους Ελληνες στο Φάληρο, καθώς συμβόλιζε τη μετάβαση του Πολεμικού Ναυτικού (το οποίο διέθετε μόνο μερικές μονάδες επιφανείας και αυτές απαρχαιωμένες) σε μια σύγχρονη εποχή συνδυασμού ταχύτητας και πρωτοφανούς δύναμης πυρός, όπως συμβαίνει και με τη φρεγάτα «Κίμων», η οποία συνδυάζει το πέρασμα σε μια εποχή ψηφιακής καινοτομίας και ναυτικής υπεροπλίας..
Αυτό, το γνώριζε ο Ελευθέριος Βενιζέλος, ο οποίος αποχαιρετούσε το Αβέρωφ στις 18 Οκτωβρίου 1912, λέγοντας στο πλήρωμα πριν αποχωρήσει από τον φαληρικό όρμο: «Η Πατρίς αξιοί από υμάς όχι απλώς ν’ αποθάνητε υπέρ αυτής. Αυτό θα ήταν το ολιγώτερον. Αξιοί να νικήσετε». Ο «Αβέρωφ» από την αρχή του Α’ Βαλκανικού Πολέμου έκανε αισθητή την παρουσία του. Οι ναυμαχίες της “Έλλης” (3/16 Δεκεμβρίου 1912) και της Λήμνου (5/18 Ιανουαρίου 1913), νικηφόρες για την ελληνική πλευρά ήταν αποφασιστικής σημασίας, καθώς έκριναν τον ναυτικό αγώνα.
Ο Σπυρίδων Μαρκεζίνης γράφει: «Η πρώτη (ναυμαχία) μπορεί να παραβληθεί με τη μάχη του Μαραθώνα: ενέπνευσε αυτοπεποίθηση. Η δεύτερη της Σαλαμίνας: έκρινε την έκβαση του πολέμου. Και όταν μετά την οριστική νίκη ο “Αβέρωφ” επανέπλευσε στο Φάληρο, η νεότερη ιστορία του έθνους είχε πλουτιστεί με μία σελίδα μοναδική”. Για την ακρίβεια, το παρατσούκλι “σεϊτάν παπόρ” (διαβολοβάπορο) του πλοίου που κυνήγησε σύσσωμο τον οθωμανικό στόλο και έμεινε στην ιστορία με τον Ναύαρχο Κουντουριώτη να στέλνει τηλεγράφημα από το Αβέρωφ στον Οθωμανό αρχηγό του στόλου επειδή δεν έβγαίνε απο τα Δαρδανέλλια με το εξης μήνυμα : «Καταλάβαμε Τένεδον. Αναμένουμε έξοδο του στόλου σας. Αν επιθυμείτε, γαιάνθρακα προτίθεμαι να σας εφοδιάσω».
«Μεθ ορμής ακαθέκτου» πλέει και η φρεγάτα «Κίμων» στα ελληνικά νερά, αποτελώντας τη νέα εποχή για τον ένδοξο και αήττητο στόλο του Πολεμικού μας Ναυτικού. Ο Αρχηγός του Πολεμικού Ναυτικού, Αντιναύαρχος Δημήτριος – Ελευθέριος Κατάρας έστειλε το πρώτο ναυτικό σήμα στη φρεγάτα, στο οποίο αναφέρει ότι το πλοίο, πλέοντας προς Σαλαμίνα θα τύχει της υποδοχής στον Σαρωνικό από μια νηοπομπή έξι πλοίων του Πολεμικού Ναυτικού, αποτελούμενη από φρεγάτες, κανονιοφόρους και πυραυλάκατους. Και φυσικά, από τα δύο άλλα πλοία με την ανάστροφη πλώρη, το μοναδικό αυτό ναυπηγικό χαρακτηριστικό που χαρίζει ευστάθεια και ταχύτητα στο πλοίο, καθώς δεν να «καβαλάει» τα κύματα, όπως η κλασική πλώρη, η ανάστροφη τα διαπερνά. Το αποτέλεσμα είναι δραστικός περιορισμός των κατακόρυφων ταλαντώσεων (pitching), μεγαλύτερη σταθερότητα, δυνατότητα διατήρησης υψηλότερης ταχύτητας σε δυσμενείς καιρικές συνθήκες, και γενικότερα πιο προβλέψιμη συμπεριφορά του σκάφους.
Σήμερα, στις φρεγάτες FDI, η φιλοσοφία αυτής της ναυτικής πλατφόρμας επιστρέφει, προσαρμοσμένη στις απαιτήσεις του 21ου αιώνα: αισθητήρες ακριβείας, πυραυλικά συστήματα και διαλειτουργικότητα με άλλα μέσα. Η ανάστροφη πλώρη προσφέρει ήπια και γραμμική απόκριση σε ακραίο κυματισμό, μειώνοντας απότομες κινήσεις και βελτιώνοντας τις συνθήκες διαβίωσης του πληρώματος.
Οι Φρεγάτες “BELHARRA” και η υπεροπλία του Πολεμικού Ναυτικού στο Αιγαίο (27/4/2025)
Βέβαια, η σχεδίαση αυτή συνεπάγεται και προκλήσεις. Το γεγονός ότι η πλώρη βρέχεται συχνότερα απαιτεί ενισχυμένα μέτρα στεγανότητας και αποτελεσματικά συστήματα αποστράγγισης. Παράλληλα, η επιτυχής εφαρμογή της ανάστροφης πλώρης προϋποθέτει εξαιρετικά ακριβή υπολογισμό βάρους, ισορροπίας και ευστάθειας – ένα ναυπηγικό παζλ που δεν προσαρμόζεται εύκολα σε οποιοδήποτε σκάφος. Γι’ αυτό και η χρήση της παραμένει περιορισμένη κυρίως σε πολεμικά ή ταχύπλοα πλοία, όπου τα οφέλη αντισταθμίζουν την αυξημένη πολυπλοκότητα και το κόστος. Σε αντίθεση, σε εμπορικά ή βραδυκίνητα σκάφη η επένδυση δεν θεωρείται αποδοτική.
Στην περίπτωση, όμως, των FDI και της «Κίμων» ο σχεδιασμός της ανάστροφης πλώρης ενσωματώνεται εξαρχής στο συνολικό αρχιτεκτονικό πλάνο του πλοίου. Η ισορροπία μεταξύ σχεδίασης, απόδοσης και επιχειρησιακών αναγκών επιτυγχάνεται με ακρίβεια, καθιστώντας την ανάστροφη πλώρη όχι απλώς τεχνική επιλογή, αλλά στρατηγικό πλεονέκτημα στο σύγχρονο θαλάσσιο επιχειρησιακό περιβάλλον.
Πολιτική επιλογή
Σε ένα κόσμο αβεβαιότητας και εν μέσω ανακατατάξεων στον χάρτη των παγκόσμιων συσχετισμών, η κυβέρνηση από την πρώτη στιγμή αποφάσισε να κινηθεί με καθαρό βλέμμα και ρεαλιστικές αποφάσεις, ώστε η Ελλάδα να συνεχίζει σε μία πορεία σιγουριάς και ανάπτυξης.
Στο πλαίσιο αυτό, κεντρική πολιτική επιλογή του πρωθυπουργού, Κυριάκου Μητσοτάκη -ο οποίος και θα προσνηωθεί με ελικόπτερο στο κατάστρωμα της φρεγάτας σήμερα, καθώς αυτή θα διαπλέει τα νερά του Σαρωνικού- ήταν η ενίσχυση της Άμυνας και των ΕΔ της χώρας και η προσαρμογή της κυβερνητικής πολιτικής στο νέο χάρτη των παγκόσμιων συσχετισμών με γνώμονα το εθνικό συμφέρον.
Η ένταξη της νεότευκτης φρεγάτας «ΚΙΜΩΝ» και των τριών υπολοίπων φρεγατών FDI HN (Belharra) στο Πολεμικό Ναυτικό που θα ακολουθήσει, συνιστά ιστορικό ορόσημο για την Εθνική Άμυνα και διαμορφώνει το ισχυρότερο Πολεμικό Ναυτικό που διέθετε ποτέ η Ελλάδα.
Πρόκειται για την πρώτη ένταξη νέας φρεγάτας στον ελληνικό στόλο μετά από 28 έτη. Έως το τέλος του έτους αναμένεται να ακολουθήσει η ένταξη των φρεγατών «Νέαρχος» και «Φορμίων», ενώ το 2028 θα ολοκληρωθεί το τρέχον πρόγραμμα ναυπήγησης FDI HN, με την ένταξη της τέταρτης φρεγάτας, του «Θεμιστοκλή», στο πρόγραμμα ναυπήγησης της οποίας θα υπάρχει εγχώρια συμμετοχή, σε ποσοστό 25%.
Οι νέες φρεγάτες “Belharra”, με τη διαμόρφωσή τους σε Standard 2++, μετά την τροποποίηση της Σύμβασης από τη Βουλή των Ελλήνων και τις εκτεταμένες επιχειρησιακές τους αναβαθμίσεις, θα συγκαταλέγονται στις πλέον προηγμένες φρεγάτες στον πλανήτη. Προσδίδουν στο Πολεμικό Ναυτικό για πρώτη φορά στρατηγικό ρόλο (με τη δυνατότητα να φέρουν στον οπλισμό τους πυραύλους εμβέλειας άνω των 1.000 χιλιομέτρων), ενισχύοντας καθοριστικά την εθνική αποτρεπτική ισχύ.
Σε σχέση με τον αρχικό τύπο Standard 2, ενσωματώνουν 11 βελτιώσεις, προϊόν της εμπειρίας από σύγχρονες συγκρούσεις και την επιχείρηση «ΑΣΠΙΔΕΣ» στην Ερυθρά Θάλασσα.
Όπως ανέφερε και ο ΥΕΘΑ Νίκος Δένδιας κατά τη συζήτηση της τροποποίησης της Σύμβασης στη Βουλή των Ελλήνων, «πρέπει τα ελληνικά πλοία να έχουν, στις συνθήκες που σήμερα βρισκόμαστε, συγκεκριμένα οπλικά συστήματα».
Η παραλαβή του «ΚΙΜΩΝΑ» δεν αποτελεί απλώς την απόκτηση ενός σύγχρονου πλοίου. Είναι ένα ακόμη μεγάλο βήμα για τη μετάβαση των ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων στη νέα εποχή, σε συνδυασμό με τη Νέα Δομή Δυνάμεων, την απόκτηση μαχητικών αεροσκαφών 4,5ης και 5ης γενιάς, τον θόλο ολιστικής προστασίας «Ασπίδα του Αχιλλέα», την έμφαση στην Καινοτομία και στα Μη Επανδρωμένα Συστήματα και τις υπόλοιπες μεγάλες αλλαγές.
Η ένταξη νέων πλοίων με αναβαθμισμένες δυνατότητες στο Πολεμικό Ναυτικό, εντάσσεται πλήρως στο πλαίσιο της Μεταρρύθμισης «Ατζέντα 2030», με στόχο η Ελλάδα να διαθέτει έως το τέλος της τρέχουσας δεκαετίας τις ισχυρότερες Ένοπλες Δυνάμεις στην ιστορία της.