Χαμενεΐ: Με την πλάτη στον τοίχο αλλά ανυποχώρητος – Ο Παχλαβί και οι άλλοι πιθανοί ηγέτες του Ιράν

Το θεοκρατικό καθεστώς του Ιράν μπορεί να βρίσκεται αντιμέτωπο με ένα από τα μεγαλύτερα «κύματα» διαδηλώσεων των τελευταίων ετών και να είναι σε ευάλωτη θέση, αλλά ο Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ και το περιβάλλον του, που ήρθαν στην εξουσία μετά από μια επανάσταση το 1979, δεν δείχνουν κανένα σημάδι υποχώρησης.
Αυτό σημαίνει ότι ο δρόμος για αλλαγή σελίδας στο Ιράν είναι μακρύς, με τις εξελίξεις των επόμενων ωρών και ημερών να κρίνουν, αν θα είναι επιτυχής ή όχι.
Ο λαός του Ιράν έχει βγει πολλές φορές στους δρόμους και έχει πληρώσει ένα μεγάλο τίμημα για την εξέγερσή του. Το 2009, για την υποτιθέμενη εκλογική νοθεία. Το 2019, για τις τιμές των καυσίμων. Το 2022, για τις καταχρήσεις της αστυνομίας ηθικής και το 2025 για την κακή κατάσταση της οικονομίας.
Οι Αρχές με το πέρασμα του χρόνου έχουν βελτιώσει το εγχειρίδιο κατάπνιξης οποιασδήποτε διαμαρτυρίας μέσα από τη δράση των Φρουρών της Επανάστασης, των πολιτοφυλακών, των δολοφονιών διαδηλωτών, των μαζικών κρατήσεων, των δημόσιων εκτελέσεων και του κλεισίματος του διαδικτύου.
Είναι δύσκολο να διατηρηθεί η ορμή ειδικά σε μια διαμαρτυρία χωρίς εμφανή ηγέτη, τη στιγμή που οι Ιρανοί βρίσκονται σε μια μαύρη τρύπα πληροφόρησης.
Ο Ρεζά Παχλεβί, γιος του πρώην Σάχη, έχει σαφώς κάποια υποστήριξη στους δρόμους, αλλά βρίσκεται στις ΗΠΑ. Οι εκκλήσεις του για απεργίες και περαιτέρω διαμαρτυρίες αδυνατούν να φτάσουν στο εσωτερικό του Ιράν λόγω του μπλακ άουτ που έχει επιβάλει το καθεστώς.
Το μόνο εμπόδιο στο καθεστώς να παρατείνει επ’ αόριστον αυτή τη συσκότιση είναι το κόστος για μία οικονομία, που ήδη παραπαίει.
Καθοριστική θεωρείται η στάση της ελίτ, αν και πότε θα αποφασίσει ότι η συνέχιση της υποταγής στον 86χρονο ανώτατο ηγέτη δεν έχει πλέον νόημα. Προσώρας, ούτε αυτό φαίνεται να συμβαίνει. Το αντίθετο, μάλιστα, η καταστολή εντείνεται ώρα με την ώρα.
“Κλειδί” ο στρατός και οι Φρουροί της Επανάστασης
Πολλοί αναλυτές εκτιμούν ότι το μέλλον του Ιράν εξαρτάται από το αν ο μηχανισμός καταστολής των διαμαρτυριών, συμπεριλαμβανομένου του Σώματος των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης, της πολιτοφυλακής Μπασίτζ και του τακτικού στρατού, θα παραμείνει άθικτος.
Αν δεν συμβεί αυτό, τότε είναι εξαιρετικά πιθανό το σενάριο να γίνει απλά μια αλλαγή εξουσίας, η οποία θα περάσει στα χέρια των ενόπλων δυνάμεων.
Θεωρητικά είναι πιθανό να συμβεί, δεδομένου ότι υπάρχουν ιστορικά προηγούμενα όπως στη Αίγυπτο, όπου ο στρατός παρενέβη εν μέσω αναταραχών.
Ο Παχλαβί και οι άλλοι “μνηστήρες”
Δεδομένου ότι όλοι οι αντιφρονούντες είναι στη φυλακή ή έχουν αναζητήσει καταφύγιο εκτός Ιράν, το πιθανότερο σενάριο είναι αν υπάρξει αλλαγή σελίδας στη χώρα, η επόμενη πολιτική ηγεσία να προκύψει από το εξωτερικό.
Τα τελευταία 24ωρα δυναμική είναι η επανεμφάνιση του γιου του τελευταίου Σάχη του Ιράν. Ο Ρεζά Παχαλβί που έχει ζήσει το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του εξόριστος, επιχειρεί μέσα από συνεχείς παρεμβάσεις, που είναι αμφίβολο αν φτάνουν στο εσωτερικό του Ιράν, να αποκτήσει ρόλο και λόγο για την επόμενη μέρα.
Όσοι βρίσκονται κοντά στον Παχλαβί, τον περιγράφουν ως υποστηρικτή ενός κοσμικού, δημοκρατικού Ιράν, αφοσιωμένου στα ανθρώπινα δικαιώματα, ενώ απορρίπτουν τους ισχυρισμούς ότι επιδιώκει την αποκατάσταση της μοναρχίας. Ο Παχλαβί έχει επανειλημμένα δηλώσει ότι η μορφή του μελλοντικού συστήματος του Ιράν θα πρέπει να αποφασιστεί από τον λαό μέσω μιας ελεύθερης συνταγματικής διαδικασίας.
Δεν συμφωνούν όλοι ως προς την ικανότητά του να παίξει ενωτικό ρόλο, δεδομένων των φόβων για επαναφορά της μοναρχίας ή έξωθεν παρεμβάσεων δεδομένου ότι έχει φύγει από το Ιράν από τα 16 του.
Κάποιοι βλέπουν ως πιθανή διάδοχο την Μαριάμ Ρατζαβί, επικεφαλής του Εθνικού Συμβουλίου Αντίστασης του Ιράν, ηγείται μιας από τις παλαιότερες και πιο οργανωμένες αντιπολιτευτικές ομάδες, των Mujahedin-e Khalq (MEK). Η οργάνωση έχει κατά καιρούς λάβει δημόσια στήριξη από δυτικούς πολιτικούς, όπως ο Μάικ Πενς και ο Μάικ Πομπέο, προβάλλοντας ένα σχέδιο μετάβασης σε μια δημοκρατική, κοσμική δημοκρατία.
Ωστόσο, οι επικριτές και οι αναλυτές αμφισβητούν το επίπεδο υποστήριξης που απολαμβάνει η ομάδα στο εσωτερικό του Ιράν, ενώ το ιστορικό βίας της MEK τη δεκαετία του 1980 και η ιδεολογία της έχουν αποξενώσει τη νεότερη γενιά των Ιρανών.
Ο παράγοντας Τραμπ
Ανεξάρτητα από τους εσωτερικούς και εξωτερικούς «παίκτες» υπάρχει και ο Ντόναλντ Τραμπ.
Ο Αμερικανός πρόεδρος έχει υποσχεθεί να χτυπήσει σκληρά το Ιράν, αν το καθεστώς ανοίξει πυρ εναντίον διαδηλωτών, ενώ σε κάθε ευκαιρία δηλώνει ότι είναι στο πλευρό τους.
Και φυσικά υπάρχει και το Ισραήλ, το οποίο μπορεί να εκμεταλλευτεί την ευκαιρία για ένα ακόμη χτύπημα.