Athens FIR Chaos: Technical Failures and Outdated Infrastructure to Blame

Ένα σύνθετο πλέγμα τεχνικών αστοχιών, παρωχημένων τηλεπικοινωνιακών υποδομών και ελλιπούς επιχειρησιακού συντονισμού βρίσκεται, σύμφωνα με το επίσημο πόρισμα, πίσω από την πρωτοφανή αναστολή λειτουργίας του FIR Αθηνών την Κυριακή 4 Ιανουαρίου 2026. Το περιστατικό, που οδήγησε σε πλήρη περιορισμό της εναέριας κυκλοφορίας (zero rate) για ώρες, δεν αποδίδεται σε κυβερνοεπίθεση ή εξωτερική παρέμβαση, αλλά σε εσωτερική τεχνική δυσλειτουργία κρίσιμων συστημάτων επικοινωνίας της Υπηρεσίας Πολιτικής Αεροπορίας (ΥΠΑ).
Το πόρισμα αναφέρεται σε «ψηφιακό θόρυβο», ο οποίος προκλήθηκε από τον αποσυγχρονισμό πολλών πομπών ταυτόχρονα που είχε όμως ως τελικό αποτέλεσμα την υποβάθμιση ή και τη διακοπή κρίσιμων τηλεπικοινωνιακών διασυνδέσεων, ενώ στο πόρισμά της η επιτροπή που συγκροτήθηκε ακριβώς για να διερευνήσει το συμβάν της 4ης Ιανουαρίου επισημαίνει ότι το υφιστάμενο σύστημα Επικοινωνιών Φωνής της ΥΠΑ και κρίσιμες τηλεπικοινωνιακές υποδομές που χρησιμοποιούνται για την υποστήριξή της, βασίζονται σε παρωχημένη τεχνολογία που είναι εκτός υποστήριξης από τον κατασκευαστή, χωρίς δυνατότητα παροχής ουσιαστικών εγγυήσεων λειτουργίας και προχωρά σε συγκεκριμένες προτάσεις.
Η στιγμή της κρίσης
Στις 08:58 το πρωί, ελεγκτές εναέριας κυκλοφορίας στα Κέντρα Ελέγχου Περιοχής Αθηνών και Μακεδονίας διαπίστωσαν μαζικό μπλοκάρισμα ραδιοσυχνοτήτων. Έντονος, συνεχής θόρυβος κατέλαβε τόσο τις κύριες όσο και τις εφεδρικές και τις συχνότητες έκτακτης ανάγκης, καθιστώντας την επικοινωνία αέρος-εδάφους εξαιρετικά δύσκολη ή και αδύνατη. Ταυτόχρονα, κατέρρευσαν κρίσιμες τηλεπικοινωνιακές ζεύξεις εδάφους-εδάφους, με διακοπές σε τηλεφωνία και ανταλλαγή δεδομένων με γειτονικά FIR και αεροδρόμια του εξωτερικού.
Μέσα σε λίγα λεπτά, η διαταραχή εξαπλώθηκε σε όλη τη χώρα, χωρίς σαφή ένδειξη αιτίας. Με περίπου 80 αεροσκάφη ήδη εντός του FIR και δεκάδες να αναμένονται, η ΥΠΑ ενεργοποίησε τις διαδικασίες έκτακτης ανάγκης και, για λόγους ασφάλειας πτήσεων, προχώρησε αρχικά σε αναστολή απογειώσεων και στη συνέχεια σε μηδενική χωρητικότητα του εναέριου χώρου .
Τι προκάλεσε το μπλακάουτ
Η Επιτροπή Διερεύνησης καταλήγει ότι το συμβάν προκλήθηκε από «ψηφιακό θόρυβο» – ένα φαινόμενο αποσυγχρονισμού σε πλειάδα ετερογενών τηλεπικοινωνιακών διατάξεων και διεπαφών που καταλήγουν στις εγκαταστάσεις των ΚΕΠΑΘΜ στο Ελληνικό.
Ο αποσυγχρονισμός αυτός είχε ως αποτέλεσμα την ακούσια και συνεχή ενεργοποίηση μεγάλου αριθμού πομπών της ΥΠΑ, οι οποίοι «φίμωσαν» το ηλεκτρομαγνητικό φάσμα και κατέλαβαν κρίσιμες συχνότητες αεροναυτιλίας.
Το πρόβλημα επιδεινώθηκε από τη φύση της υφιστάμενης τεχνολογικής υποδομής: τα συστήματα φωνητικών επικοινωνιών (VCS) και τα τηλεπικοινωνιακά κυκλώματα βασίζονται στην παρωχημένη τεχνολογία SDH και σε αναλογικά κυκλώματα που έχουν τεθεί εκτός υποστήριξης από τον κατασκευαστή εδώ και χρόνια. Σύμφωνα με το πόρισμα, ο ΟΤΕ έχει προειδοποιήσει την ΥΠΑ ήδη από το 2019 ότι τα συγκεκριμένα συστήματα είναι εκτός υποστήριξης από τον κατασκευαστή και δεν μπορούν να παρέχουν εγγυήσεις αξιοπιστίας.
Καθυστέρηση διάγνωσης και θεσμικές τριβές
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στην καθυστέρηση εντοπισμού της πραγματικής αιτίας. Η Επιτροπή επισημαίνει την απουσία τηλεμετρίας από άκρο σε άκρο και μηχανισμών καταγραφής σφαλμάτων (log files), γεγονός που καθιστά σχεδόν αδύνατη τόσο τη διάγνωση σε πραγματικό χρόνο όσο και την εκ των υστέρων τεχνική ανάλυση. Την ίδια στιγμή, το κέντρο λειτουργίας του ΟΤΕ «έβλεπε» τα κυκλώματα ως λειτουργικά, ενώ στην πράξη παρουσίαζαν σοβαρή δυσλειτουργία.
Παράλληλα, το πόρισμα αφήνει σαφείς αιχμές για τη συνεργασία ΥΠΑ–ΟΤΕ, χαρακτηρίζοντάς την «μακράν του βέλτιστου». Η έλλειψη κοινού μηχανισμού άμεσης απόκρισης και τυποποιημένων διαδικασιών κρίσης συνέβαλε στη χρονική επιμήκυνση του προβλήματος, το οποίο τελικά επιλύθηκε αιφνιδιαστικά, έπειτα από επανεκκινήσεις και επαναδρομολόγηση της κίνησης στο δίκτυο κορμού του ΟΤΕ στις 16:53 τοπική ώρα.
Ούτε κυβερνοεπίθεση, ούτε κίνδυνος πτήσεων
Σε ένα περιβάλλον αυξημένης ανησυχίας για υβριδικές απειλές, η Επιτροπή είναι κατηγορηματική: δεν εντοπίστηκαν ίχνη κυβερνοεπίθεσης, μη εξουσιοδοτημένης πρόσβασης ή εξωτερικής παρεμβολής στο ραδιοφάσμα. Οι επίγειοι και εναέριοι έλεγχοι της ΕΕΤΤ απέκλεισαν την ύπαρξη εσκεμμένης εκπομπής από τρίτη πηγή.
Όσον αφορά την ασφάλεια των πτήσεων, το περιστατικό κατατάχθηκε από την Αρχή Πολιτικής Αεροπορίας στην «πράσινη ζώνη» χαμηλής διακινδύνευσης. Δεν καταγράφηκε καμία παραβίαση ελάχιστων διαχωρισμών και οι διαδικασίες zero rate λειτούργησαν προληπτικά, διασφαλίζοντας ότι κανένα αεροσκάφος δεν εκτέθηκε σε άμεσο κίνδυνο .
Οι συστάσεις: ένα σαφές μήνυμα για το μέλλον
Στο πόρισμά της, η Ειδική Επιτροπή καταλήγει στις εξής εισηγήσεις:
α) επίσπευση της μετάβασης σε τεχνολογία VoIP (Voice over IP), με την ολοκλήρωση των διαδικασιών προμήθειας – εγκατάστασης και θέσης σε επιχειρησιακή λειτουργία του νέου VCS/RCS (Voice Communication System / Radio Communication System) και των 495 νέων πομποδεκτών,
β) θεσμοθέτηση σταθερού κοινού μηχανισμού άμεσης απόκρισης ΥΠΑ–ΟΤΕ και τυποποιημένων διαδικασιών κρίσεων με δοκιμές/εκπαίδευση υπό εποπτεία ΑΠΑ,
γ) ενίσχυση με τηλεμετρία/τηλεχειρισμό και δυνατότητα εκτέλεσης από άκρο σε άκρο διαγνωστικών ελέγχων στα κομβικά σημεία,
δ) ενίσχυση εποπτείας ραδιοφάσματος από την ΕΕΤΤ για έγκαιρο εντοπισμό παρεμβολών/ανωμαλιών, καθώς και
ε) μετεγκατάσταση των εγκαταστάσεων του ΚΕΠΑΘΜ σε καταλληλότερο περιβάλλον, με στόχο τη μείωση συστημικών επιχειρησιακών κινδύνων και εξαρτήσεων με στόχο να διασφαλισθεί η αδιάλειπτη και ασφαλής παροχή υπηρεσιών αεροναυτιλίας.