Giorgos Vassiliou: The Man Who Made Us a State and Put Cyprus on a European Trajectory

Δεν ήταν εύκολα τα πράγματα όταν ανέλαβε Πρόεδρος ο Γιώργος Βασιλείου το 1988 ούτε ήταν όλα αυτονόητα. Ήταν μια περίοδος που αν δεν διάβαζες την «Ελευθεροτυπία» δεν έπαιρνες προαγωγή στη δημόσια υπηρεσία. Το φακέλωμα ήταν ακόμη ίδιον της πολιτικής ζωής του τόπου. Αν το κρατικό κανάλι, που τότε ήταν ακόμη μονοπώλιο, δεν ξεκινούσε με το «Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας» δεν ήταν είδηση. Ήταν η εποχή που σταματούσε η κυκλοφορία αγνοώντας και τα φώτα Τροχαίας για να περάσει ο Πρόεδρος «φουσιέκκι», όπως είχε πει χαρακτηριστικά και ο ίδιος ο Βασιλείου σε μια συνέντευξή του στο ΡΙΚ το 2011. Ήταν η εποχή που αν ιδρύαμε κρατικό πανεπιστήμιο θα χάναμε την… ελληνικότητά μας και θα κόβαμε τους δεσμούς με την Ελλάδα, αν προστατεύαμε τον Ακάμα θα τον παραδίδαμε σε ξένους, αν γινόταν η μηχανογράφηση θα χάνονταν χιλιάδες θέσεις εργασίας. Ήταν η πρώτη φορά που ένας τεχνοκράτης, οικονομολόγος στο επάγγελμα, ανέλαβε την Προεδρία της χώρας και κατάφερε να φέρει σοβαρές τομές βάζοντας τις βάσεις ώστε η Κύπρος, από μια υπό διάλυση Δημοκρατία στη μετά 1974 εποχή, να μπει σε μια ευρωπαϊκή τροχιά.
Διαβάστε επίσης:
- Δημόσιο πένθος και δημόσια αργία για τον Γιώργο Βασιλείου - Τι αποφάσισε το Υπουργικό
- Πληροφορίες για την κηδεία του πρώην Προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας, Γιώργου Βασιλείου
Ο θάνατός του
Ο Γιώργος Βασιλείου έφυγε από τη ζωή το βράδυ της Τρίτης, σε ηλικία 94 ετών. Την απώλειά του γνωστοποίησε, με ανάρτηση στα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης, η σύζυγός του, Ανδρούλλα Βασιλείου. «Είναι δύσκολο να αποχαιρετήσω αυτόν τον άνθρωπο, ο οποίος υπήρξε ένας εξαιρετικός σύζυγος και πατέρας, ένας άνθρωπος γεμάτος καλοσύνη και αγάπη για τον τόπο του και τον λαό της Κύπρου», σημειώνει η Ανδρούλλα Βασιλείου. «Μετά από δύο χρόνων ταλαιπωρία, ο αγαπημένος μου Γιώργος, σύντροφος της ζωής μου για 59 χρόνια, έσβησε ήσυχα στην αγκαλιά μας απόψε στο Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας», ανέφερε στην ανάρτησή της. Ο Γιώργος Βασιλείου είχε μεταφερθεί στο Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας, όπου και νοσηλευόταν από τις 6 Ιανουαρίου 2026 με λοίμωξη του αναπνευστικού συστήματος. Η είδηση του θανάτου του προκάλεσε κύμα συλλυπητηρίων από τον πολιτικό κόσμο και την κοινωνία. Σε γραπτή δήλωσή του, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Νίκος Χριστοδουλίδης εξέφρασε τη βαθιά του θλίψη για τον θάνατο του Γιώργου Βασιλείου, σημειώνοντας ότι το όνομά του ταυτίστηκε με την προσπάθεια για οικονομική ανάπτυξη, κοινωνική πρόοδο και εκσυγχρονισμό του κράτους, ενώ υπογράμμισε πως η Κύπρος έχασε έναν οικουμενικό πολιτικό που διεύρυνε το διεθνές αποτύπωμα της πατρίδας.
Με σοβαρές τομές
Αυτό που χαρακτήρισε τον Γιώργο Βασιλείου στην 5ετή θητεία του ήταν η άμεση λήψη αποφάσεων. «Η αναβολή λήψης αποφάσεων οδηγεί σε χειρότερο συμπέρασμα. Και αυτό το έμαθα όταν ήμουν στην Ουγγαρία, γιατί όσο καθυστερούσαν να πάρουν αποφάσεις, όταν σπούδαζα εκεί, τελικά οδηγηθήκαμε στην ουγγρική επανάσταση που είχε και εντέλει τραγικές συνέπειες για τον κόσμο. Για αυτό και επέμενα και στη λύση του Κυπριακού και γίνονταν κατά τη θητεία μου εντατικές συνομιλίες», είχε πει στο ΑΠΕ το 2013. Άλλωστε και το «λύση χθες» για το Κυπριακό ήταν ατάκα που έμεινε στην ιστορία όταν ήταν στο αξίωμα του Προέδρου. Κατά την πρώτη του επίσκεψη στη Βρετανία και αφού συνάντησε τη Μάργκαρετ Θάτσερ, ένας δημοσιογράφος τού είχε εκφράσει τη θέση πως οι Ελληνοκύπριοι δεν θέλουν τη λύση και έτσι προέκυψε η περιβόητη ατάκα. «Ήταν ένας τρόπος να τονίσω την προσήλωσή μας στις διαπραγματεύσεις και να υπογραμμίσω την ανάγκη λύσης. Το ότι δεν είχαμε, βεβαίως, είναι ένα άλλο θέμα», δήλωσε πολύ αργότερα, το 2020, σε συνέντευξή του στην Καθημερινή Κύπρου.
Αντί γιατρός οικονομολόγος
Γεννήθηκε στην Αμμόχωστο στις 20 Μαΐου 1931. Γιος του στελέχους της Αριστεράς και οφθαλμίατρου Βάσου Βασιλείου και της οδοντιάτρου Φωφώς Βασιλείου, μεγάλωσε μέχρι τα 10 του χρόνια στην Ελλάδα, ωστόσο ήρθαν οικογενειακώς πρόσφυγες το 1941, λόγω του Μετώπου. Φοίτησε σε γυμνάσια Πάφου και Λεμεσού, έκανε έναν χρόνο στο American Academy στη Λάρνακα και μετά έφυγε για τη Γενεύη για να σπουδάσει γιατρός, ωστόσο διέκοψε τις σπουδές του όταν ο πατέρας του έπρεπε να πάει εθελοντής γιατρός στον πόλεμο. Μετακόμισε αρχικά στη Βιέννη και αργότερα στη Βουδαπέστη. Ξεκίνησε να δουλεύει σε εργοστάσιο ως τορναδόρος και εκεί γοητεύτηκε από τη διαδικασία παραγωγής και έτσι με υποτροφία από το εργοστάσιο άλλαξε κατεύθυνση και σπούδασε Οικονομικά, φτάνοντας μέχρι διδακτορικό. Εργάστηκε ως οικονομολόγος/ερευνητής αγοράς για το Reed Paper Group στο Ηνωμένο Βασίλειο. Το 1962 επέστρεψε στην Κύπρο όπου και ίδρυσε το ΚΕΜΑ, Κέντρο Ερευνών Μέσης Ανατολής (που εξελίχθηκε σε μεγάλο οργανισμό ερευνών και συμβουλευτικών υπηρεσιών έχοντας γραφεία σε 11 χώρες). Υπήρξε πρόεδρος και γενικός διευθυντής του ΚΕΜΑ μέχρι και το 1988, οπότε εξελέγη Πρόεδρος.
Προεδρία και Ιδέες Γκάλι
Συμμετείχε συνεχώς στα κοινά από την επιστροφή του στην Κύπρο, ωστόσο χωρίς να είναι μέλος κάποιου κόμματος. Ήταν αντιπρόεδρος του Εμπορικού Επιμελητηρίου Λευκωσίας, μέλος της επιτροπής για την ΑΤΑ, διετέλεσε μέλος του ΚΕΒΕ, μέλος της Αρχής Κρατικών Εκθέσεων και του δ.σ. και της εκτελεστικής επιτροπής της Τράπεζας Κύπρου. Πήρε μέρος σε διασκέψεις, συνέδρια και σεμινάρια πάνω σε ένα ευρύ φάσμα θεμάτων σχετικών με τις οικονομικές, κοινωνικές και πολιτικές εξελίξεις. Και έτσι το 1988 κατήλθε ως ανεξάρτητος υποψήφιος και υποστηρίχθηκε από το ΑΚΕΛ, κέρδισε τις εκλογές και έγινε ο τρίτος Πρόεδρος της Δημοκρατίας. Το παρατεταμένο αδιέξοδο στο Κυπριακό ώθησε τον Βασιλείου να αναλάβει μια δραστήρια εκστρατεία διεθνώς. Στο εσωτερικό ανασυγκρότησε το Εθνικό Συμβούλιο, διαμορφώνοντας ένα πλαίσιο για την ομοσπονδία που είχε στήριξη από τις πολιτικές δυνάμεις, ενώ επιδίωξε να φέρει ξανά στο προσκήνιο τις διαπραγματεύσεις υπό τον ΟΗΕ. Σημαντική καμπή στις προσπάθειες επήλθε με την ανάληψη των καθηκόντων του Γενικού Γραμματέα του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών από τον Μπούτρος Γκάλι. Με τη διεθνή κινητοποίηση που επιδίωξε ο Πρόεδρος Βασιλείου, ο Γκάλι έλαβε, στα μέσα του 1992, ισχυρή εντολή από το Συμβούλιο Ασφαλείας να μετατρέψει τις εισηγήσεις και τα άτυπα έγγραφα, για πρώτη φορά, σε μια ολοκληρωμένη δέσμη ιδεών για τη συνολική επίλυση του Κυπριακού. Το φθινόπωρο του 1992 στη Νέα Υόρκη συζητήθηκαν όλες οι πτυχές του Κυπριακού, περιλαμβανομένου του χάρτη του Μπούτρος Γκάλι που περιλάμβανε την επιστροφή της Μόρφου και της Αμμοχώστου και μεγάλων χωριών της Μεσσαορίας, ωστόσο προσέκρουσε στην αρνητική στάση της Τουρκίας. Στο εσωτερικό μέτωπο, οι πολιτικές δυνάμεις του ΔΗΣΥ, του ΔΗΚΟ και της ΕΔΕΚ, καθώς και η Εκκλησία, υπήρξαν αντίθετες προς τη δέσμη ιδεών του Γκάλι. Το γεγονός αυτό καθόρισε και την έκβαση των προεδρικών εκλογών του 1993. Στον δεύτερο γύρο των εκλογών του 1993 ο Γιώργος Βασιλείου έχασε σε μια εκλογική νύχτα-θρίλερ τις εκλογές από τον Γλαύκο Κληρίδη, μια βραδιά που κάθε ψήφος άλλαζε το αποτέλεσμα. Τελικά με 50,3%, έναντι 49,6%, ο Γλαύκος Κληρίδης ανέλαβε τα ηνία του κράτους.
Η διακυβέρνηση
Και στο εσωτερικό πάντως, ο Γιώργος Βασιλείου έφερε αρκετές τομές, αφού η υιοθέτηση μίας νέας φορολογικής μεταρρύθμισης πρόσφερε τότε μία υγιή ανάπτυξη των δημόσιων οικονομικών και της οικονομίας γενικά. Ήταν αυτός που επέμενε για την κατάργηση του κρατικού μονοπωλίου της κρατικής ραδιοφωνίας και τηλεόρασης με την έναρξη ιδιωτικών σταθμών και έτσι ξεκίνησε το 1992 ο πρώτος ιδιωτικός σταθμός της Κύπρου, ο Λόγος, που ανήκε στην Εκκλησία. Επί Προεδρίας του ιδρύθηκε και λειτούργησε, το 1992, το Πανεπιστήμιο Κύπρου, παρά τις αντιδράσεις που υπήρχαν, και θεωρεί πως ήταν το μεγαλύτερό του επίτευγμα. Παράλληλα, έβαλε και τις βάσεις για ένταξη της Κύπρου στην Ευρώπη. Επί Προεδρίας του είχε υποβληθεί αίτηση για ένταξη της Κύπρου στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Αργότερα, επί Προεδρίας Γλαύκου Κληρίδη, ο Γιώργος Βασιλείου ανέλαβε ως επικεφαλής της Διαπραγματευτικής Αντιπροσωπείας για την ένταξη της Κύπρου στην Ευρωπαϊκή Ένωση, υπεύθυνος για το όλο έργο της εναρμόνισης και υιοθέτησης και εφαρμογής του κοινοτικού κεκτημένου, προσπάθεια που εστέφθη με απόλυτη επιτυχία. Για το σπουδαίο αυτό έργο, καθοριστικό για την πορεία της ιστορίας του νησιού, τον Οκτώβριο του 2002 του απενεμήθη ο Μεγαλόσταυρος του Τάγματος Αξίας της Κυπριακής Δημοκρατίας, η οποία είναι η ανώτατη διάκριση της Κυπριακής Δημοκρατίας.
ΚΕΔ και βουλευτής
Μετά την απώλεια της Προεδρίας, ο Γ. Βασιλείου παρέμεινε στην ενεργό πολιτική και το 1993 ίδρυσε το Κίνημα Ελευθέρων Δημοκρατών, που συμμετείχε για πρώτη φορά σε βουλευτικές εκλογές τον Μάιο του 1996. Αργότερα το Κίνημα Ελευθέρων Δημοκρατών συνενώθηκε με το ΑΔΗΣΟΚ ιδρύοντας το Κίνημα των Ενωμένων Δημοκρατών. Ο Γιώργος Βασιλείου διετέλεσε στη συνέχεια επίτιμος πρόεδρος του Κινήματος. Εξελέγη βουλευτής Λευκωσίας από τις 6 Ιουνίου 1996 έως και τις 31 Ιουνίου 1999.
Ο Βασιλείου μέσα από δηλώσεις του
>> «Εγώ δεν έβαλα ποτέ τις εκλογές ή κάποια άλλη δική μου φιλοδοξία πάνω από το συμφέρον του τόπου»
>> «Δυστυχώς κάποιοι λειτούργησαν στην Κύπρο με το συμφέρον τους και όχι με γνώμονα την πατρίδα, αφού χάθηκε η ιστορική ευκαιρία στο Κραν Μοντανά»
>> «Χωρίς συμφωνία Κύπρου-Τουρκίας δεν υπάρχει λύση. Με το να μιλούμε για τα κακά που μας έκαναν οι Τούρκοι, που είναι γεγονός, δεν θα καταφέρουμε τίποτα. Για να υπάρξει λύση, πρέπει να υπάρξει τελική συμφωνία Κύπρου-Τουρκίας»
>> «Επροχώρησα αρκετά και στη θητεία μου. Πώς πήραμε το Ψήφισμα 789; Αγωνιζόμουν συνέχεια αλλά δεν γινόταν από τη μια μέρα στην άλλη. Εάν το 1993 επανεκλεγόμουν στον προεδρικό θώκο, το Βαρώσι θα είχε επιστραφεί και το κυπριακό πρόβλημα θα είχε λυθεί»
>> «Ένας άνθρωπος ο οποίος λέει πως δεν έχει προοπτικές και ελπίδες καλύτερα να παύσει να είναι πολιτικός»
>> «Για να πετύχεις ως Πρόεδρος, πρέπει να έχεις το θάρρος να πολεμήσεις το κατεστημένο. Να μην φοβάσαι να πάρεις αποφάσεις. Και να μην φοβάσαι το πολιτικό κόστος. Και εγώ δεν το σκέφτηκα και έχασα τις εκλογές»
>> «Περάσαμε πολύ δύσκολες μέρες με την οικογένειά μου αλλά ποτέ δεν τα βάλαμε κάτω. Όσο και να πηγαίνεις κάτω πρέπει να αγωνίζεσαι. Δεν δικαιούμαστε να πούμε ότι ηττηθήκαμε, ότι τα παρατήσαμε».