Στην αρχή ενός νέου, ασταθούς πλαισίου για το Διεθνές Σύστημα, λόγω και του ζητήματος Γροιλανδίας, όπως υπογράμμισε ο Διευθυντής του Κυπριακού Κέντρου Μελετών, Χρίστος Ιακώβου, μιλώντας στο δελτίο ειδήσεων «Τομές στα Γεγονότα» του ΣΙΓΜΑ.
Η αμερικανική πρωτοκαθεδρία μετά τον Ψυχρό Πόλεμο
Αρχικά ο Ιακώβου δήλωσε ότι μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου και τη διάλυση του Συμφώνου της Βαρσοβίας, η Αμερικανική παγκόσμια πρωτοκαθεδρία εκφράστηκε κυρίως μέσω του ΝΑΤΟ, ενός συστήματος συλλογικής ασφάλειας και άμυνας που βασιζόταν στη συμμαχική συνοχή και συναίνεση. Κατά τον ίδιο, παρά τη μοναδική εξαίρεση της εισβολής στο Ιράκ το 2003, η συμμαχική αλληλεγγύη παρέμεινε σε μεγάλο βαθμό ανέπαφη, όπως φάνηκε και στην περίπτωση της Ουκρανίας.
Η αμφισβήτηση του ΝΑΤΟ από τον Τραμπ
Ωστόσο, όπως τόνισε ο Ιακώβου, με την επάνοδο του Ντόναλντ Τραμπ στην αμερικανική πολιτική σκηνή, τίθενται υπό αμφισβήτηση βασικές αρχές της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας. Η έννοια της ευρωατλαντικής ασφάλειας –από τη Βαλτική έως τη Βόρεια Αμερική– φαίνεται να μην αποτελεί πλέον δεδομένο για την Ουάσιγκτον. Η πρώτη ένδειξη αυτής της αναδίπλωσης καταγράφηκε στο ουκρανικό ζήτημα, με την αναθεώρηση της αμερικανικής γεωστρατηγικής της προηγούμενης κυβέρνησης.
Διαχρονικές βλέψεις με νέο, απειλητικό ύφος
Παράλληλα, ο Τραμπ φέρνει στην επιφάνεια διαχρονικές αμερικανικές βλέψεις, όπως αυτές για τη Διώρυγα του Παναμά, τη Γροιλανδία ή ακόμη και περιοχές του Καναδά– με έναν «ηγεμονικά άκομψο» τρόπο. Βλέψεις που στο παρελθόν παρέμεναν στο παρασκήνιο, σήμερα διατυπώνονται ανοικτά και συνοδεύονται από απειλές και οικονομικά μέτρα, όπως η επιβολή δασμών.
Τι δείχνει η αλλαγή σε επίπεδο διεθνών σχέσεων
Σε επίπεδο διεθνών σχέσεων, με βάση τον Ιακώβου, αυτή η μετατόπιση καταδεικνύει τέσσερα κρίσιμα στοιχεία:
Πρώτον, την αμφισβήτηση του ρόλου και της ίδιας της ύπαρξης του ΝΑΤΟ με τη μορφή που γνωρίζαμε. Δεύτερον, την υποβάθμιση της αξίας των συμμαχιών. Τρίτον, την επίδειξη ισχύος όχι μόνο στρατιωτικής αλλά και οικονομικής. Τέταρτον, την ετοιμότητα χρήσης στρατιωτικής βίας στο πλαίσιο της λεγόμενης «καταναγκαστικής διπλωματίας».
Από τη Βενεζουέλα στο Ιράν και τη Γροιλανδία
Ο κ. Ιακώβου αναφέρθηκε σε περιπτώσεις όπως η Βενεζουέλα και το Ιράν, όπου η απειλή ισχύος χρησιμοποιήθηκε ως εργαλείο πίεσης, αλλά και στη Γροιλανδία, όπου το αμερικανικό ενδιαφέρον συνδέεται άμεσα με τον Αρκτικό Κύκλο. Η τήξη των πάγων αναμένεται να ανοίξει νέες θαλάσσιες οδούς, καθιστώντας την περιοχή πεδίο έντονου γεωπολιτικού ανταγωνισμού μεταξύ ΗΠΑ, Ρωσίας και Κίνας.
Ο Αρκτικός Κύκλος ως νέα γεωπολιτική σκακιέρα
Όπως επισήμανε, όλοι οι μεγάλοι παίκτες επιχειρούν να εξασφαλίσουν προσβάσεις και θέσεις ελέγχου, όπως συνέβαινε στο παρελθόν με τη Διώρυγα του Σουέζ, τα Στενά του Ορμούζ ή άλλα κρίσιμα θαλάσσια περάσματα. Σε αυτό το πλαίσιο, μια αρχική στρατιωτική παρουσία μπορεί να εξελιχθεί σε ευρύτερες και πιο επιθετικές διεκδικήσεις.
Εσωτερικές αντιδράσεις και ιστορικοί παραλληλισμοί
Παράλληλα, ο Χρίστος Ιακώβου δεν απέκλεισε το ενδεχόμενο ισχυρών αντιδράσεων στο εσωτερικό των Ηνωμένων Πολιτειών απέναντι σε αυτή την εξωτερική πολιτική, ιδιαίτερα λόγω της αμφισβήτησης των συμμαχιών.
Κλείνοντας, συνέκρινε τη σημερινή συγκυρία με την ηγεμονική συμπεριφορά ευρωπαϊκών δυνάμεων κατά τον Μεσοπόλεμο, όταν ο κατευνασμός και οι αποσπασματικές συμφωνίες οδήγησαν τελικά σε γενικευμένη σύγκρουση. Ένα ιστορικό προηγούμενο που, όπως προειδοποίησε, θα πρέπει να λειτουργήσει ως σοβαρό καμπανάκι κινδύνου.
Jacobou on Greenland: Shifts in International Relations and NATO Challenge
Christos Iacobou, Director of the Cyprus Center for Studies, analyzes the changes in international relations, focusing on the issue of Greenland and the challenge to NATO's role. He points out that American primacy after the Cold War was based on NATO, but Trump's return questions the alliance's core principles. According to Iacobou, Trump is bringing to the surface long-standing American aspirations, such as those for Greenland, in a more aggressive manner. This shift indicates a questioning of NATO, a downgrading of alliances, a display of power, and a readiness to use military force. The Arctic Circle is emerging as a new geopolitical chessboard, with the US, Russia, and China competing for control of the sea routes expected to open with the melting of the ice.
