MIGS: Η ισότητα των φύλων πεδίο διαρκούς διεκδίκησης – Το Μεσογειακό Ινστιτούτο Μελετών Κοινωνικού Φύλου γιόρτασε τα 25 χρόνια ζωής

«Το Μεσογειακό Ινστιτούτο Μελετών Κοινωνικού Φύλου (MIGS) ξεκίνησε τη δράση του στην Κύπρο το 2000 και συγκροτήθηκε εξαρχής ως μια ανεξάρτητη, μη κομματικά συνδεδεμένη φεμινιστική φωνή – σε μια εποχή που η ισότητα των φύλων παρέμενε στο περιθώριο του δημόσιου διαλόγου, η ανεξάρτητη κοινωνία των πολιτών ήταν αδύναμη, σε ένα πολιτικό περιβάλλον όπου το Κυπριακό κυριαρχούσε στην εθνική ατζέντα και άφηνε ελάχιστο χώρο για την προώθηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων». Τα πιο πάνω ανέφερε μεταξύ άλλων η διευθύντρια του MIGS Σουσάνα Παύλου σε επετειακή εκδήλωση στη Λευκωσία στις 10 Δεκεμβρίου 2025 με την ευκαιρία των 25 χρόνων από την ίδρυση και λειτουργία του Ινστιτούτου. Τόνισε ιδιαίτερα ότι το MIGS «έχει αφοσιωθεί στην προώθηση της ισότητας των φύλων και στην προάσπιση των δικαιωμάτων των γυναικών και κοριτσιών μέσα από έρευνα, συνηγορία, εκπαίδευση, ενημέρωση και διαπεριφερειακές συνεργασίες σε Κύπρο, Μεσόγειο και Ευρώπη».
Την εκδήλωση προσφώνησαν επίσης τέσσερα μέλη του διοικητικού συμβουλίου του MIGS: ο εκ των ιδρυτών του MIGS τέως πρόεδρος του δ.σ. του Πανεπιστημίου Λευκωσίας δρ Νίκος Περιστιάνης, η βουλεύτρια Αλεξάνδρα Ατταλίδου, η ακαδημαϊκός δρ Μιράντα Χρίστου και η πρόεδρος του Πανεπιστημίου Frederick Νατάσα Φρειδερίκου. Στο πλαίσιο του παρόντος ρεπορτάζ για τον «Φ», τοποθετήσεις έγιναν σε σημαντικές πρωτοβουλίες του Μεσογειακού Ινστιτούτου και από τις υπόλοιπες λειτουργούς του οργανισμού δρ Χριστίνα Καϊλή, Μαρία Αγγελή και Δάφνη Δημητρίου.
Καθαρή φωνή σε κόσμο με θολές γραμμές
«Είχα την τύχη να δω τα πρώτα βήματα του MIGS γιατί ως Πανεπιστήμιο και ως δραστήριοι πολίτες θεωρήσαμε ότι ήταν υποχρέωση μας να συμβάλουμε στην ίδρυση ενός σοβαρού οργανισμού στα θέματα φύλου αλλά και σε άλλους τομείς και χαίρομαι γιατί το MIGS όντως δικαίωσε αυτή την προσδοκία» είπε ο δρ Νίκος Περιστιάνης. «Είναι από τους λίγους οργανισμούς όπου είμαι προσωπικά αναμιγμένος που κατάφερε πολύ γρήγορα να σταθεί στα πόδια του, να αυτοσυντηρείται, να μη χρειάζεται κάποιον, να μην έχει εξαρτήσεις, να είναι εντελώς αυτόνομος – και είμαι περήφανος γι’ αυτό το επίτευγμα τους», σημείωσε.
Στο «μεγάλο αποτύπωμα» του MIGS αναφέρθηκε η Αλεξάνδρα Ατταλίδου, τονίζοντας ότι ο οργανισμός «μέσα σε αυτά τα χρόνια κατάφερε να μετατρέψει ιδέες σε πράξη, να ενισχύσει τα δικαιώματα των γυναικών, να προωθήσει την ισότητα, να καταπολεμήσει τη βία, να στηρίξει τους πρόσφυγες και τους μετανάστες, να ανοίξει δύσκολες συζητήσεις για τον σεβασμό, τη δημοκρατία και τον κοινωνικό αποκλεισμό. Έγινε μια φωνή τεκμηριωμένη, σοβαρή, αξιόπιστη, που ακούγεται όχι μόνο στην Κύπρο, αλλά και στην Ευρώπη. Αυτός ο οργανισμός πέτυχε επειδή είχε ανθρώπους που δεν είδαν το MIGS ως project, αλλά ως αποστολή. Που αφιέρωσαν αμέτρητες ώρες, έδωσαν ψυχή και επαγγελματισμό, επέμειναν ακόμη κι όταν οι συνθήκες ήταν δύσκολες. Θέλω λοιπόν να πω ένα μεγάλο «ευχαριστώ» σε όλα τα μέλη, παλιά και νέα. Το έργο σας δεν είναι μόνο σημαντικό, είναι μεταμορφωτικό».
Όπως ανέφερε η Νατάσα Φρειδερίκου «το MIGS είναι για τον τόπο μας μια από τις πιο συνεπείς, αξιόπιστες και ουσιαστικές οργανώσεις που υπερασπίζονται τα δικαιώματα των γυναικών. Για τα επόμενα δέκα χρόνια, το όραμά μου για το MIGS είναι να συνεχίσει ακριβώς έτσι: ασυμβίβαστο στην υπεράσπιση των δικαιωμάτων των γυναικών, πρωτοπόρο στην έρευνα και στην τεκμηρίωση, παρόν σε κάθε δημόσια συζήτηση που αφορά την ισότητα, και πάντα μια σταθερή, καθαρή φωνή σε έναν κόσμο που συχνά θολώνει τις γραμμές».
Από την πλευρά της η δρ Μιράντα Χρίστου τόνισε ότι «ένα πολύ σημαντικό βήμα για το MIGS, είναι ότι έβαλε τον φεμινισμό σε πρώτο πλάνο – στην πράξη. Δεύτερον – πρόσθεσε – περιβάλλετε τον εαυτό σας με καταπληκτικές γυναίκες, κάθε μία από τις οποίες αντιπροσωπεύει αυτό που είναι το MIGS. Καμιά δεν είναι εκεί για να συμβιβαστεί, να βολευτεί και όλες είναι δυναμικές με τον δικό τους τρόπο». Η δρ Χρίστου έκανε επίσης αναφορά «στη Χριστιάνα Κούτα που δεν είναι πλέον μαζί μας, η οποία έπαιξε πολύ σημαντικό ρόλο στο να προωθήσει το MIGS σε δύσκολες στιγμές».
Φεμινιστική γνώση και διεθνής δικτύωση
«Το Μεσογειακό Ινστιτούτο Μελετών Κοινωνικού Φύλου από τα πρώτα του βήματα υιοθέτησε μια στρατηγική που δεν περιορίστηκε στα εθνικά σύνορα, αφού η διεθνοποίηση αποτέλεσε συνειδητή επιλογή» είπε η διευθύντρια του οργανισμού Σουσάνα Παύλου. «Αυτό ήταν απαραίτητο – συνέχισε – για να οικοδομηθεί αξιοπιστία, να αναπτυχθεί γνώση, να δημιουργηθούν συνεργασίες και να διασφαλιστεί η βιωσιμότητα ενός οργανισμού που επέλεξε να παραμείνει αυτόνομος. Η αρχή έγινε με τη συμμετοχή σε ευρωπαϊκά δίκτυα, την ανταλλαγή γνώσης, τη συνδιοργάνωση ακαδημαϊκών και φεμινιστικών πρωτοβουλιών και τη σταδιακή οικοδόμηση μιας διεθνούς παρουσίας. Χαρακτηριστικό ορόσημο αυτής της περιόδου υπήρξε το διεθνές συνέδριο «Gender in the Mediterranean: Emerging Discourses and Practices» το 2004 στη Λευκωσία. Εκείνη την περίοδο το MIGS άρχισε να αναγνωρίζεται πρώτα εκτός Κύπρου και να εδραιώνει σταδιακά και την παρουσία του στο εσωτερικό. Από το 2007 και έπειτα, ανέλαβε ηγετικό ρόλο σε διακρατικά προγράμματα, αρχικά στους τομείς της πρόληψης της σεξουαλικής βίας και της ένταξης μεταναστριών οικιακών εργαζομένων. Στα 25 χρόνια δράσης του έχει υλοποιήσει περισσότερα από 60 έργα, συνεργαζόμενο με πανεπιστήμια, ερευνητικά κέντρα και οργανώσεις γυναικείων δικαιωμάτων. Σήμερα το MIGS αναγνωρίζεται ως βασικός φορέας τεχνογνωσίας σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο και συνεργάζεται με ένα ευρύ φάσμα θεσμικών και πολιτικών εταίρων, όπως το Συμβούλιο της Ευρώπης (Council of Europe) και το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Έμφυλης Ισότητας (European Institute of Gender Equality). Η συμβολή του εκτείνεται σε ένα ευρύ φάσμα πολιτικών: από τη βία κατά των γυναικών και το gender mainstreaming, μέχρι τη φροντίδα, τη συμμετοχή των γυναικών στη λήψη αποφάσεων και την ισότητα των φύλων στα ΜΜΕ. Παράλληλα το MIGS υπήρξε ιδρυτικό μέλος σημαντικών φεμινιστικών δικτύων όπως το European Network of Migrant Women και το END FGM EU Network, ενώ σε εθνικό επίπεδο πρωτοστάτησε στη δημιουργία του Cyprus Women’s Lobby. Η πορεία του MIGS δείχνει ότι η φεμινιστική γνώση όταν είναι τεκμηριωμένη, δικτυωμένη και πολιτικά τοποθετημένη, μπορεί να ξεπερνά σύνορα και να επηρεάζει πολιτικές. Και υπενθυμίζει ότι η ισότητα των φύλων δεν είναι δεδομένη, είναι ένα πεδίο διαρκούς διεκδίκησης, εντός και εκτός Κύπρου. (Περισσότερες πληροφορίες στο medinstgenderstudies.org).
Εκπαιδευτικό έργο για κοινωνική αλλαγή
Στο «πολυεπίπεδο εκπαιδευτικό έργο του MIGS με επίκεντρο την ισότητα των φύλων και την πρόληψη της έμφυλης βίας» αναφέρθηκε η ερευνήτρια και συντονίστρια προγραμμάτων του οργανισμού Δάφνη Δημητρίου. Όπως τόνισε «χιλιάδες επαγγελματίες, νέοι/νέες όλων των εκπαιδευτικών βαθμίδων και παιδιά, συμμετείχαν διαχρονικά σε πολυάριθμες δράσεις του Ινστιτούτου, σε όλες τις επαρχίες της Κύπρου. Στον πυρήνα της εκπαιδευτικής δράσης του MIGS βρίσκεται η ενδυνάμωση των ανθρώπων της πρώτης γραμμής. Οι εκπαιδευτικές μας παρεμβάσεις καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα θεμάτων – από μεθοδολογίες αναγνώρισης της κακοποίησης για επαγγελματίες του τομέα υγείας, πολυ-υπηρεσιακές εκπαιδεύσεις για συν-διαχείριση υποθέσεων που αφορούν ευάλωτες ομάδες, όπως η βία κατά ηλικιωμένων γυναικών και τη σύσταση κωδίκων δεοντολογίας σε έμφυλο πλαίσιο για πανεπιστημιακά ιδρύματα, κ. α. Αναγνωρίζοντας τον κρίσιμο ρόλο τους ως πρόσωπα αναφοράς και φορείς κοινωνικής αλλαγής μέσα και έξω από την τάξη, ιδιαίτερη βαρύτητα δίνουμε στην εκπαίδευση των εκπαιδευτικών. Μέσα από εξειδικευμένα σεμινάρια, ενδυναμώνουμε τις/τους εκπαιδευτικούς όλων των βαθμίδων ώστε να πρεσβεύουν έμπρακτα την ισότητα, γνωρίζοντας ότι η καθημερινή τους συμπεριφορά καθρεφτίζεται στα παιδιά και συμβάλλει στη διαμόρφωση των αυριανών πολιτών και πολίτιδων. Φυσικά εντός του σχολικού πλαισίου δεν μας αφορά μόνο το εκπαιδευτικό προσωπικό – υλοποιούμε παρεμβάσεις με τη συμμετοχή μαθητών και μαθητριών αδιάλειπτα, αξιοποιώντας βιωματικές και συμμετοχικές μεθοδολογίες. Μέσα από τις δράσεις αυτές ενθαρρύνουμε τους νέους και τις νέες να αναστοχαστούν ζητήματα φύλου στο κοινωνικό τους συγκείμενο. Θέλουμε να ενδυναμώσουμε την κριτική τους σκέψη και την ενεργό συμμετοχή τους στη σχολική και εξωσχολική τους κοινότητα. Διαχρονικά το Ινστιτούτο προσφέρει δράσεις μη τυπικής μάθησης για παιδιά και εφήβους/ες και εκτός του σχολικού πλαισίου, μέσα από εκπαιδευτικά εργαστήρια με τη χρήση ψηφιακών εργαλείων και παιχνιδιών. Ο αντίκτυπος των εκπαιδευτικών παρεμβάσεων του MIGS εκτείνεται πέραν της διάρκειας των εργαστηρίων και των προγραμμάτων. Οι μαθητές/ριες που συμμετέχουν λειτουργούν ως θετικοί φορείς αλλαγής στη σχολική κοινότητα, προωθώντας την ισότητα των φύλων και τις υγιείς σχέσεις σε βάθος χρόνου. Με τεκμηριωμένη εμπειρογνωμοσύνη σε εθνικό και διεθνές επίπεδο το MIGS συμβάλλει μέσα από το εκπαιδευτικό του έργο στην προώθηση των αρχών της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης και στην ενίσχυση πολιτικών και πρακτικών που στοχεύουν στην πρόληψη της έμφυλης και ενδοοικογενειακής βίας και την προαγωγή της ισότητας των φύλων».
Η έρευνα και η δράση στα μέσα ενημέρωσης
«Στο Μεσογειακό Ινστιτούτο Μελετών Κοινωνικού Φύλου εξετάζουμε τα ΜΜΕ ως χώρους παραγωγής και αναπαραγωγής έμφυλων ιεραρχιών» ανέφερε στην εφημερίδα μας η ερευνήτρια και συντονίστρια προγραμμάτων του οργανισμού Μαρία Αγγελή. Πρόσθεσε ότι «η ισότητα των φύλων στα μέσα ενημέρωσης δεν είναι θέμα εικόνας είναι θέμα εξουσίας – της εξουσίας να ορίζεις ποια ερωτήματα είναι σημαντικά, ποιες απαντήσεις είναι αποδεκτές, ποιες λύσεις αξίζουν να δοκιμαστούν. Από το 2009 – συνέχισε – παρακολουθούμε συστηματικά την έμφυλη σύνθεση των κυπριακών ειδήσεων στην τηλεόραση, το ραδιόφωνο, τις εφημερίδες και τα διαδικτυακά μέσα. Τα δεδομένα είναι συνεπή και αποκαλυπτικά: το 86% των προσώπων που λαμβάνουν τον λόγο στις ειδήσεις, είναι άνδρες. Η δουλειά μας στα ΜΜΕ βασίζεται σε μια θεμελιώδη παραδοχή της φεμινιστικής θεωρίας: τα μέσα ενημέρωσης δεν είναι απλά παράθυρα στην πραγματικότητα. Είναι θεσμοί που συγκροτούν αυτό που αναγνωρίζουμε ως πραγματικότητα. Όταν οι γυναίκες απουσιάζουν συστηματικά από αυτόν τον χώρο, δεν λείπει απλά μια προοπτική, υπονομεύεται η ίδια η νομιμότητα και η αξιοπιστία των μέσων. Συνεργαζόμαστε με δημοσιογράφους για να προβάλλουμε έμφυλα ζητήματα, αναπτύσσουμε εκπαιδευτικά προγράμματα για επαγγελματίες των ΜΜΕ, συμβάλλουμε στη διαμόρφωση ρυθμιστικών πλαισίων όπως ο Κώδικας Ισότητας της Αρχής Ραδιοτηλεόρασης και συμμετέχουμε σε ευρωπαϊκά δίκτυα έρευνας και χάραξης πολιτικής. Παράλληλα, παρακολουθούμε εμπειρικά τα μέσα για να τεκμηριώνουμε την ανισότητα και την επιμονή της σε βάθος χρόνου». Η κυρία Αγγελή αναφέρθηκε στη μετατόπιση στρατηγικής του Ινστιτούτου, «από την αποκλειστική επικέντρωση στην αλλαγή υφιστάμενων ΜΜΕ, στη δημιουργία αυτόνομων χώρων επικοινωνιακής παραγωγής». Πρόσθεσε ότι «μια τέτοια πρωτοβουλία είναι τα Podcast του MIGS με τίτλο «We-Pods: Podcasts για την ισότητα», που όπως είπε «δεν είναι απλά μια πλατφόρμα για γυναικείες φωνές, είναι μια παρέμβαση που αμφισβητεί το μονοπώλιο συγκεκριμένων θεσμών στην παραγωγή νομιμοποιημένης γνώσης, δημιουργεί υποδομή για την προβολή γυναικών που προέρχονται από διαφορετικές θέσεις υποκειμενικότητας: γυναίκες διαφορετικών κοινωνικών τάξεων, ΛΟΑΤΚΙ, μετανάστριες, αλλά και προνομιούχες γυναίκες, καθώς η εμπειρία του αποκλεισμού από τον δημόσιο διάλογο αγγίζει όλες σε διαφορετικό βαθμό, αλλά σίγουρα είναι μια κοινή εμπειρία. Το We-Pods συνεχίζει να λειτουργεί ως ανοιχτή πλατφόρμα και αναπτύσσουμε νέα σειρά επεισοδίων για την πολιτική της φροντίδας στο πλαίσιο του Caredizo».
Φεμινιστική συνηγορία με θεσμικό αποτύπωμα
«Η πολιτική συνηγορία υπήρξε ανέκαθεν στον πυρήνα της αποστολής του MIGS, έμπνευση της δρος Μύριας Βασιλειάδου, του δρα Νίκου Περιστιάνη και των υπόλοιπων ιδρυτικών μελών του οργανισμού, περιλαμβανομένης της ακαδημαϊκού δρος Αλεξίας Παναγιώτου» μας είπε η ανώτερη ερευνήτρια και συντονίστρια προγραμμάτων του Ινστιτούτου δρ Χριστίνα Καϊλή. «Δεν επρόκειτο ποτέ για αποσπασματικές παρεμβάσεις – πρόσθεσε – αλλά για μακροχρόνια, επίμονη δουλειά, σε περιόδους όπου τα ζητήματα φύλου θεωρούνταν «δευτερεύοντα». Ένα από τα πρώτα ορόσημα ήταν η κατάργηση της λεγόμενης «άδειας καλλιτέχνιδας» το 2008, ενός καθεστώτος που είχε συνδεθεί με την εμπορία και την εκμετάλλευση γυναικών, με τη συναίνεση της Κυπριακής πολιτείας. Το MIGS έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην ανάδειξη της έμφυλης διάστασης της εμπορίας προσώπων, ειδικά σχετικά με τη σεξουαλική εκμετάλλευση και την οικιακή εργασία, εφόσον ήταν η πρώτη ΜΚΟ που διενήργησε έρευνα χαρτογράφησης για το κοινωνικό πρόβλημα αυτό το 2007. Στα 25 αυτά χρόνια το αποτύπωμα του MIGS στην πολιτική και θεσμική εξέλιξη της Κύπρου είναι βαθύ. Κάθε νομοθετική αλλαγή, κάθε νέα κοινωνική πολιτική, φέρει πίσω της ιστορίες συλλογικής προσπάθειας, έρευνας-γνώσης και φεμινιστικής διεκδίκησης. Κοιτάζοντας μπροστά, το MIGS συνεχίζει με την ίδια δέσμευση να μετατρέπει τη φωνή των γυναικών σε πολιτική πράξη και τη γνώση σε κοινωνική αλλαγή. Η διαχρονική αυτή συμβολή αναγνωρίστηκε και σε διεθνές επίπεδο το 2025, όταν το MIGS τιμήθηκε με το Βραβείο Χειραφέτησης των Γυναικών από την Κοινοβουλευτική Συνέλευση της Μεσογείου, για τη συνολική του προσφορά στην προώθηση της ισότητας των φύλων και των δικαιωμάτων των γυναικών».