Αλλάζει μέσα στον μήνα το «καλάθι της νοικοκυράς» – Θα μετριέται αλλιώς ο πληθωρισμός

Μετά από αρκετά χρόνια, η Στατιστική Υπηρεσία αποφάσισε να προχωρήσει σε αλλαγές οι οποίες σχετίζονται με την διαμόρφωση του Δείκτη Τιμών Καταναλωτή, μέσω του οποίου μετριέται ο πληθωρισμός.
Οι αλλαγές, οι οποίες θα εφαρμοστούν αμέσως, δηλαδή από τον Ιανουάριο του 2026, προκύπτουν τόσο από ευρωπαϊκούς κανονισμούς, όσο και από τα πορίσματα της έρευνας οικογενειακών προϋπολογισμών, η οποία πραγματοποιήθηκε από τον Απρίλιο του 2023 έως τον Μάρτιο του 2024, με τα αποτελέσματα όμως να δημοσιοποιούνται τον Μάιο του 2025.
Βάσει της πληροφόρησης που είχαμε από αρμόδιους λειτουργούς της Στατιστικής, οι αλλαγές θα επικεντρωθούν σε τέσσερις άξονες.
(1) Στην ενημέρωση των συντελεστών στάθμισης, αναλόγως της βαρύτητας του κάθε προϊόντος στο Δείκτη Τιμών.
(2) Στην εφαρμογή καινούριας έκδοσης συστήματος ταξινόμησης.
(3) Στην αλλαγή του έτους βάσης από το 2015 στο 2025.
(4) Στη διαφοροποίηση της σύνθεσης των προϊόντων του Δείκτη Τιμών Καταναλωτή. Όπως μας ενημέρωσαν από την Στατιστική, οι αλλαγές αυτές δεν θα έχουν ουσιαστική επίδραση στον τρόπο με τον οποίο καταμετράται ο πληθωρισμός.
Οι βασικές αλλαγές
Όπως γίνεται αντιληπτό, οι δυο πιο σημαντικές και βασικότερες αλλαγές που θα προκύψουν είναι η ενημέρωση των συντελεστών στάθμισης και ασφαλώς η διαφοροποίηση της σύνθεσης των προϊόντων του Δείκτη Τιμών Καταναλωτή, η αλλιώς όπως είναι ευρύτερα γνωστό, στο καλάθι του νοικοκυριού.
Επεξηγηματικά, το καλάθι του νοικοκυριού αποτελείται από τα προϊόντα και τις υπηρεσίες για τα οποία τα νοικοκυριά δαπανούν σημαντικό ποσό για την απόκτηση τους και σταθμίζονται με συγκεκριμένους συντελεστές για τον καταρτισμό του ΔΤΚ.
Από την άλλη, οι συντελεστές στάθμισης είναι η βαρύτητα ή το ποσοστό με το οποίο επηρεάζουν τον ΔΤΚ, τα αγαθά και οι υπηρεσίες που περιλαμβάνει.
Βάσει των αλλαγών που προωθούνται, το νέο καλάθι του νοικοκυριού θα περιλαμβάνει 850 αγαθά και υπηρεσίες, σε σύγκριση με 805 που υπήρχαν στο προηγούμενο. Θα προστεθούν 130 νέα αγαθά και υπηρεσίες, ενώ 85 αγαθά θα αφαιρεθούν.
Η επιλογή των νέων προϊόντων και η αφαίρεση υφισταμένων βασίζεται στις ετήσιες δαπάνες των νοικοκυριών, με βάση την τελευταία έρευνα οικογενειακών προϋπολογισμών.
Αγοράζουμε αλλιώς
Οι καταναλωτικές συνήθειες και ασφαλώς οι καταναλωτικές δαπάνες έχουν διαφοροποιηθεί αισθητά τα τελευταία χρόνια, απόρροια και των αλλαγών στον τρόπο ζωής και στις διαφοροποιήσεις που προκύπτουν σε σχέση με τις ανάγκες της καθημερινότητας.
Οι αλλαγές στην υγεία, με την εισαγωγή του ΓεΣΥ, οι αλλαγές στην τεχνολογία, ακόμα και στα προϊόντα που ψωνίζουμε στις υπεραγορές έχουν αλλάξει και ως εκ τούτου διαφοροποιείται και η σύνθεση των προϊόντων στο καλάθι του νοικοκυριού.
Επομένως, μπορεί να μην αλλάζει ο τρόπος με τον οποίο καταμετράται ο πληθωρισμός, όμως η αλλαγή των προϊόντων και η βαρύτητα τους στον Δείκτη ενδεχομένως να επηρεάσει το ποσοστό αυξομείωσης του.
Όπως εξηγεί άλλωστε και η Στατιστική Υπηρεσία, ο Δείκτης Τιμών Καταναλωτή (ΔΤΚ) είναι οικονομικός δείκτης που καταρτίζεται για τη μέτρηση των διαχρονικών μεταβολών στις τιμές των καταναλωτικών αγαθών και υπηρεσιών που καταναλώνουν τα νοικοκυριά. Στόχος του ΔΤΚ είναι να καλύψει το πλήρες φάσμα της τελικής καταναλωτικής δαπάνης ώστε να δοθεί μια έγκαιρη και σαφής εικόνα του πληθωρισμού.
Όσον αφορά στις άλλες δυο αλλαγές, αυτές προκύπτουν κυρίως εξαιτίας ευρωπαϊκών υποχρεώσεων. Η πρώτη θα αφορά στην εφαρμογή καινούριας έκδοσης στο σύστημα ταξινόμησης (ECOICOP v2). Δηλαδή, ουσιαστικά οι 12 κατηγορίες που υπάρχουν θα γίνουν 13 (η 12η θα χωριστεί σε 12 και 13), ενώ θα υπάρξει αλλαγή και στο έτος βάσης από το 2015 στο 2025. Τα στοιχεία με τα παλαιότερα έτη βάσης και την προηγούμενη ταξινόμηση, θα συνεχίσουν να είναι διαθέσιμα στη διαδικτυακή Πύλη της Στατιστικής Υπηρεσίας, είτε στους Προκαθορισμένους Πίνακες (σε μορφή MS Excel) είτε στη βάση δεδομένων CYSTATDB, όπως ενημέρωσε η Υπηρεσία.
Οι στόχοι της έρευνας
Η Έρευνα Οικογενειακών Προϋπολογισμών (ΕΟΠ) διεξάγεται από τη Στατιστική Υπηρεσία συνήθως κάθε πέντε χρόνια, με την πρώτη έρευνα να έχει διεξαχθεί το 1966. Η έρευνα του 2023 αποτελεί τη δωδέκατη στη σειρά.
Ο κύριος στόχος της έρευνας είναι η μελέτη της διάρθρωσης των δαπανών των νοικοκυριών, προκειμένου:
- Να αναθεωρηθούν τα αντιπροσωπευτικά αγαθά και οι υπηρεσίες που περιλαμβάνονται στο «καλάθι του νοικοκυριού», καθώς και οι συντελεστές στάθμισης που καθορίζουν τη σχετική βαρύτητα κάθε αγαθού και υπηρεσίας στο πλαίσιο του Δείκτη Τιμών Καταναλωτή.
- Να επικαιροποιηθούν τα μεγέθη που αφορούν στην εκτίμηση της ιδιωτικής κατανάλωσης στο σύστημα εθνικών λογαριασμών.
- Να αναλυθεί το ύψος και η κατανομή των δαπανών και του εισοδήματος των νοικοκυριών, κατά πηγή εισοδήματος και κατά διάφορες κοινωνικοοικονομικές και δημογραφικές ομάδες.
- Να καταρτιστούν διάφοροι κοινωνικοοικονομικοί δείκτες, με απώτερο σκοπό τη μελέτη του βιοτικού επιπέδου των νοικοκυριών.
Τα αποτελέσματα της ΕΟΠ και τα συμπεράσματα
Συνοπτικά, τα κυριότερα αποτελέσματα της έρευνας για το 2023 είναι τα ακόλουθα:
- Η μέση ετήσια καταναλωτική δαπάνη ανά νοικοκυριό για το 2023 ανήλθε σε €43.263, σε σύγκριση με €31.206 που ήταν το 2015/2016. Καταγράφηκε, δηλαδή αύξηση 38,6% σε ονομαστικές αξίες και 19,6% σε πραγματικές αξίες (λόγω της επίδρασης του πληθωρισμού – ακρίβειας), σε σύγκριση με το 2015/2016.
- Στις αστικές περιοχές, η μέση ετήσια καταναλωτική δαπάνη ανά νοικοκυριό για το 2023 ήταν €44.548, ενώ στις αγροτικές περιοχές ήταν €40.505. Συνεπώς, τα νοικοκυριά στις αστικές περιοχές δαπανούσαν κατά 10,0% περισσότερο από τα νοικοκυριά στις αγροτικές περιοχές.
- Το μεγαλύτερο ποσοστό των δαπανών των νοικοκυριών αφορούσε τη στέγαση (27,5%), ενώ ακολουθούσαν τα είδη διατροφής (14,5%) και οι μεταφορές (11,6%). Το μικρότερο ποσοστό καταγράφηκε στην κατηγορία «Αλκοολούχα ποτά και καπνός» (1,4%).
- Η μέση ετήσια καταναλωτική δαπάνη ανά νοικοκυριό στο χαμηλότερο και ψηλότερο εισοδηματικό δεκατημόριο ανήλθε σε €14.730 και €96.410, αντίστοιχα.
- Η μέση ετήσια καταναλωτική δαπάνη ανά ισοδύναμο ενήλικα για το 2023 ανήλθε σε €25.216.
- Στις αστικές περιοχές, η μέση ετήσια καταναλωτική δαπάνη ανά ισοδύναμο ενήλικα για το 2023 ήταν €26.265, ενώ στις αγροτικές περιοχές ήταν €23.046.
- Η μέση ετήσια καταναλωτική δαπάνη ανά ισοδύναμο ενήλικα στο χαμηλότερο και ψηλότερο εισοδηματικό δεκατημόριο ανήλθε σε €11.537 και €48.137, αντίστοιχα.
- Η μέση ετήσια μη καταναλωτική δαπάνη ανά νοικοκυριό για το 2023 ανήλθε σε €10.585.
- Το μέσο ετήσιο καθαρό εισόδημα ανά νοικοκυριό ανήλθε σε €48.419.
- Στις αστικές περιοχές, το μέσο ετήσιο καθαρό εισόδημα ανά νοικοκυριό ήταν €51.382, ενώ στις αγροτικές περιοχές ήταν €42.064, δηλαδή, 18,1% χαμηλότερο.
- Το μέσο καθαρό ετήσιο εισόδημα ανά νοικοκυριό στο χαμηλότερο και ψηλότερο εισοδηματικό δεκατημόριο, ανήλθε σε €12.529 και €142.066, αντίστοιχα.
- Το μέσο καθαρό ετήσιο εισόδημα ανά ισοδύναμο ενήλικα ανήλθε σε €28.222. Στις αστικές και αγροτικές περιοχές ήταν €30.294 και €23.933, αντίστοιχα.
- Το μέσο ετήσιο καθαρό εισόδημα ανά ισοδύναμο ενήλικα στο χαμηλότερο και ψηλότερο εισοδηματικό δεκατημόριο, ανήλθε σε €9.884 και €76.484, αντίστοιχα.