Ανάλυση CT: Η Τεχεράνη σε τεντωμένο σχοινί με ορατή ανατροπή του θεοκρατικού καθεστώτος

Η συνδυασμένη πίεση των νέων αμερικανικών κυρώσεων, της οικονομικής εξαθλίωσης και των κοινωνικών εξεγέρσεων διαμορφώνει ένα σκηνικό «τέλειας καταιγίδας» για την Ισλαμική «Δημοκρατία», που είναι μόνο ισλαμική και καθόλου δημοκρατία.
Η αυγή του 2026 βρίσκει το Ιράν σε μια κατάσταση που πολλοί αναλυτές περιγράφουν ως την πιο κρίσιμη υπαρξιακή δοκιμασία από την ισλαμική επανάσταση του 1979 που ανέτρεψε τον Σάχη αι έφερε στην εξουσία τον Αγιατολλάχ Χομεϊνί. Η χώρα δεν παλεύει πλέον μόνο με τους εξωτερικούς της αντιπάλους, αλλά με μια εσωτερική αιμορραγία που τροφοδοτείται από την πείνα, την καταπίεση και μια αίσθηση ιστορικής εξάντλησης ενός πειράματος που απέκοψε την χώρα από τον σύγχρονο πολιτισμένο κόσμο. Στους δρόμους της Τεχεράνης, της Ταμπρίζ και του Ισφαχάν, ο αέρας δεν μυρίζει πια μόνο δακρυγόνα, αλλά μια αποφασιστικότητα που μοιάζει να έχει ξεπεράσει το φράγμα του φόβου.
Οικονομία υπό κατάρρευση
Η καρδιά της κρίσης χτυπά στα ανταλλακτήρια και τις λαϊκές αγορές. Το ιρανικό ριάλ έχει διολισθήσει σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα, καθιστώντας τα βασικά αγαθά απρόσιτα για τη μέση ιρανική οικογένεια. Η στρατηγική της «Μέγιστης Πίεσης» που εφαρμόζει η Ουάσιγκτον έχει αποκόψει τις τελευταίες αρτηρίες χρηματοδότησης του καθεστώτος, αφήνοντας την Κεντρική Τράπεζα σε συνθήκες παράλυσης. Παρά τις προσπάθειες του νέου διοικητή, Αμπντολνάσερ Χεμμάτι, να σταθεροποιήσει την ισοτιμία, η αγορά μαύρου χρήματος κυριαρχεί, και η εμπιστοσύνη των πολιτών στο εθνικό νόμισμα έχει εκμηδενιστεί.
Η καθημερινότητα για τους πολίτες έχει μετατραπεί σε έναν διαρκή αγώνα δρόμου, αφού οι αναφορές για ελλείψεις σε φάρμακα και καύσιμα, παρά τα τεράστια αποθέματα πετρελαίου της χώρας, προκαλούν εκρήξεις οργής. Το κράτος, αδυνατώντας να παρέχει τα βασικά, βλέπει το κοινωνικό συμβόλαιο που λίγο πολύ λειτουργούσε, να μοιάζει πλέον με φάρσα. Η μεσαία τάξη έχει σχεδόν εξαφανιστεί, ενώ η εργατική τάξη, που κάποτε αποτελούσε το προπύργιο του καθεστώτος, βρίσκεται τώρα στην πρώτη γραμμή των διαδηλώσεων.
Κοινωνική έκρηξη και κρατική καταστολή
Αυτό που διαφοροποιεί τις κινητοποιήσεις των τελευταίων ημερών από αυτές του παρελθόντος είναι η γεωγραφική και κοινωνική τους διασπορά σε ολόκληρη την χώρα. Δεν πρόκειται πλέον για μια εξέγερση της φιλελεύθερης νεολαίας των πόλεων και των γυναικών που βιώνουν τον αυταρχισμό της μαντίλας. Οι διαδηλώσεις που βρίσκονται σε εξέλιξη δείχνουν ότι οι αγροτικές περιοχές και οι μειονότητες συμμετέχουν ενεργά, συνθέτοντας ένα ενιαίο μέτωπο κατά της διαφθοράς και της αυταρχικότητας. Η απάντηση του κρατικού μηχανισμού παραμένει η ίδια και είναι η επίδειξη σιδηράς πυγμής. Οι δυνάμεις Basij (παραστρατιωτικό τμήμα των Φρουρών της Επανάστασης) και οι Φρουροί της Επανάστασης (IRGC), έχουν αναπτύξει τεθωρακισμένα σε κρίσιμους οδικούς κόμβους, ενώ οι διακοπές στο διαδίκτυο χρησιμοποιούνται συστηματικά για να απομονωθούν οι εστίες της εξέγερσης από τον υπόλοιπο κόσμο.
Ψηφιακό αντάρτικο στο «σκοτεινό» διαδίκτυο
Παρά την προσπάθεια του καθεστώτος να επιβάλει ένα ψηφιακό σιδηρούν παραπέτασμα, οι διαδηλωτές χρησιμοποιούν τεχνολογίες αιχμής που καθιστούν την καταστολή πολύ δύσκολη υπόθεση. Η χρήση δορυφορικών συνδέσεων τύπου Starlink, που εισέρχονται λαθραία στη χώρα, έχει δημιουργήσει περιοχές ελεύθερης επικοινωνίας και οι οργανωτές των κινητοποιήσεων δεν βασίζονται πλέον σε παραδοσιακές πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης, αλλά σε αποκεντρωμένα δίκτυα και κρυπτογραφημένες εφαρμογές που λειτουργούν ακόμη και χωρίς πρόσβαση στο παγκόσμιο διαδίκτυο, μέσω Bluetooth και τοπικών κόμβων.
Αυτή η μορφή ψηφιακής τεχνολογίας επιτρέπει τον συντονισμό «αστραπιαίων διαδηλώσεων», οι οποίες διαλύονται πριν προλάβουν να φτάσουν οι δυνάμεις καταστολής, μόνο και μόνο για να εμφανιστούν σε κάποιο άλλο σημείο της πόλης. Επιπλέον, ομάδες Ιρανών χάκερ, σε συνεργασία με Ιρανούς της διασποράς, έχουν εξαπολύσει κυβερνοεπιθέσεις σε κρατικά δίκτυα, διαρρέοντας ονόματα αξιωματούχων της Basij και βίντεο από τις κάμερες ασφαλείας των φυλακών, σπάζοντας το αίσθημα ατιμωρησίας του καθεστώτος.
Τρίζουν τα θεμέλια της θεοκρατίας
Στην καρδιά της εξέγερσης δεν βρίσκεται πλέον μόνο η οικονομική πίεση, αλλά και η απαίτηση για δημοκρατία. Το σύνθημα «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία» έχει μετεξελιχθεί σε ένα ευρύτερο πολιτικό μανιφέστο που ζητά το τέλος της θεοκρατίας και τη διεξαγωγή ελεύθερων εκλογών υπό διεθνή εποπτεία. Η νέα γενιά Ιρανών, έχοντας πρόσβαση στην παγκόσμια πληροφορία, απορρίπτει το μοντέλο της «καθοδηγούμενης δημοκρατίας» που προωθεί η Τεχεράνη, όπου το Συμβούλιο των Φρουρών της Επανάστασης επιλέγει τους υποψηφίους.
Η κρίση νομιμοποίησης είναι πλέον εμφανής και εντός των τειχών. Ακόμη και θρησκευτικές προσωπικότητες στην ιερή πόλη της Κομ έχουν αρχίσει να αμφισβητούν δημόσια τα ισλαμικά πολιτικά δόγματα του υποστηρίζοντας ότι η πολιτική εξουσία του κλήρου απομακρύνει τους πιστούς από τη θρησκεία. Αυτή η διάβρωση της θεολογικής βάσης του καθεστώτος στερεί από την ηγεσία το ηθικό έρεισμα που χρειαζόταν για να δικαιολογήσει την καταστολή, μετατρέποντας τη σύγκρουση σε μια καθαρά ωμή αναμέτρηση ισχύος.
Στρατηγική αναδίπλωση στον Κόλπο
Στο στρατιωτικό πεδίο, η κινητικότητα είναι πρωτοφανής. Μετά τις επιθέσεις του 2025 στις πυρηνικές υποδομές, οι Φρουροί της Επανάστασης έχουν μεταφέρει το επίκεντρο της δράσης τους στις ακτές του Περσικού Κόλπου και στα Στενά του Ορμούζ. Η Τεχεράνη έχει αναπτύξει νέες συστοιχίες πυραύλων εδάφους – θαλάσσης και drones «αυτοκτονίας» σε τεχνητές σπηλιές κατά μήκος της ακτογραμής, στέλνοντας ένα σαφές μήνυμα πως αν το καθεστώς καταρρεύσει, θα συμπαρασύρει το παγκόσμιο εμπόριο πετρελαίου.
Οι κινήσεις αυτές δεν είναι απλώς αμυντικές. Η πρόσφατη κινητοποίηση υποβρυχίων και η διεξαγωγή ασκήσεων με σενάρια «άρνησης πρόσβασης» στον Κόλπο, δείχνουν ότι η στρατιωτική ηγεσία προετοιμάζεται για μια ολοκληρωτική σύγκρουση. Ταυτόχρονα, η μετακίνηση βαλλιστικών πυραύλων μέσου βεληνεκούς σε θέσεις εκτόξευσης στο δυτικό Ιράν αποτελεί μια διαρκή απειλή προς τις αμερικανικές βάσεις στην περιοχή και το Ισραήλ, λειτουργώντας ως μοχλός αποτροπής έναντι περαιτέρω αεροπορικών πληγμάτων.
Η πυρηνική απειλή
Ενώ οι ιαχές πολέμου κυριαρχούν στη δημόσια ρητορική, στο παρασκήνιο εξελίσσεται ένα εξαιρετικά περίπλοκο διπλωματικό θρίλερ. Πληροφορίες από διπλωματικές πηγές στη Μουσκάτ αναφέρουν ότι το Ομάν φιλοξενεί για άλλη μια φορά έμμεσες μυστικές συνομιλίες μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης. Το αντικείμενο αυτών των επαφών είναι ένα «προσωρινό πάγωμα» της έντασης, με το το Ιράν να σταματάει τον εμπλουτισμό ουρανίου με αντάλλαγμα μια περιορισμένη αποδέσμευση κεφαλαίων για ανθρωπιστικούς σκοπούς.
Ωστόσο, οι διαπραγματεύσεις αυτές διεξάγονται σε ναρκοθετημένο έδαφος, καθώς η σκληροπυρηνική πτέρυγα της Τεχεράνης, υπό την πίεση των διαδηλώσεων, φοβάται ότι οποιαδήποτε υποχώρηση θα εκληφθεί ως αδυναμία στο εσωτερικό. Από την άλλη πλευρά, η κυβέρνηση των ΗΠΑ δέχεται πιέσεις να μην προσφέρει «σανίδα σωτηρίας» σε ένα καθεστώς που σείεται συθέμελα. Οι μυστικές αυτές επαφές είναι οριακές και κάθε επεισόδιο στον Κόλπο απειλεί να τις τινάξει στον αέρα.
Σκιώδης οικονομίας και κρυπτονομίασματα
Απέναντι στον οικονομικό στραγγαλισμό των κυρώσεων, το θεοκρατικό καθεστώς του Ιράν έχει αναπτύξει ένα παράλληλο σύστημα συναλλαγών. Η χρήση κρυπτονομισμάτων για την παράκαμψη των κυρώσεων έχει γίνει πλέον επίσημη κρατική πρακτική. Η Τεχεράνη ωστόσο χρησιμοποιεί την πρακτική αυτή για την αγορά απαραίτητων υλικών και τη χρηματοδότηση στρατιωτικών επιχειρήσεων. Αυτή η «ψηφιακή αντίσταση» επιτρέπει στο καθεστώς να διατηρεί μια ελάχιστη ροή πόρων, ωστόσο δεν επαρκεί για να αναστρέψει την εξαθλίωση της πλατιάς μάζας του πληθυσμού, αφού το όφελος δεν φτάνει στους πολίτες.
Η εξάρτηση από τη Ρωσία και την Κίνα έχει επίσης ενταθεί, καθώς η Τεχεράνη προσφέρει φθηνή ενέργεια και στρατιωτική τεχνολογία με αντάλλαγμα διπλωματική κάλυψη και τεχνολογία επιτήρησης με δορυφορικά συστήματα. Η Μόσχα, ειδικότερα, φαίνεται να ενισχύει το Ιράν με συστήματα ηλεκτρονικού πολέμου για την αντιμετώπιση των drones και των επικοινωνιών των διαδηλωτών, δημιουργώντας έναν άξονα «τεχνολογικού αυταρχισμού», από δύο καθεστώτα που από την φύση τους είναι αυταρχικά.
Εσωτερική Διάβρωση
Ίσως η πιο κρίσιμη παράμετρος για το 2026 είναι η ψυχολογία του μέσου Ιρανού στρατιώτη αφού πληθαίνουν οι αναφορές για αυξανόμενες λιποταξίες και απειθαρχία στις τάξεις του τακτικού στρατού. Τα φαινόμενα αυτά προκαλούν έντονη ανησυχία στο Ανώτατο Εθνικό Συμβούλιο Ασφαλείας. Σε αντίθεση με τους ιδεολογικώς αφοσιωμένους Φρουρούς της Επανάστασης, ο τακτικός στρατός αποτελείται από κληρωτούς που βιώνουν την ίδια φτώχεια με τους διαδηλωτές.
Οι μυστικές υπηρεσίες του καθεστώτος έχουν εντείνει την παρακολούθηση των ίδιων των αξιωματικών τους, ενώ υπάρχουν ενδείξεις ότι ορισμένοι στρατιωτικοί διοικητές έχουν έρθει σε επαφή με μετριοπαθείς πολιτικούς κύκλους, εξετάζοντας σενάρια «ελεγχόμενης μετάβασης» σε νέο πολιτικό μοντέλο διακυβερνησης για να αποφευχθεί ένας αιματηρός εμφύλιος πόλεμος. Αυτές οι ρωγμές στο οικοδόμημα της ισλαμικής εξουσίας είναι ίσως η μεγαλύτερη απειλή για τον Αγιατολάχ Χαμενεΐ, καθώς ιστορικά καμία επανάσταση δεν πέτυχε χωρίς την ουδετερότητα ή την προσχώρηση τμημάτων του στρατού.
Η γεωπολιτική απομόνωση
Στο διεθνές στερέωμα, η θέση του Ιράν είναι πιο δύσκολη από ποτέ. Μετά τις στρατιωτικές εμπλοκές του 2025, οι οποίες άφησαν βαθιά σημάδια στις στρατιωτικές υποδομές της χώρας, η Τεχεράνη προσπαθεί να ισορροπήσει μεταξύ της ανάγκης για διπλωματική διέξοδο και της εσωτερικής ανάγκης για επίδειξη ισχύος. Η αποδυνάμωση των «πληρεξουσίων» της στον Λίβανο και τη Συρία έχει περιορίσει το στρατηγικό βάθος του Ιράν, αναγκάζοντας την ηγεσία του να εστιάσει στην άμεση άμυνα των συνόρων του.
Το πυρηνικό πρόγραμμα παραμένει το μεγάλο «χαρτί» αλλά και η μεγαλύτερη απειλή. Ενώ επίσημα η Τεχεράνη δηλώνει ότι δεν επιδιώκει την κατασκευή πυρηνικού όπλου, οι πληροφορίες των δυτικών μυστικών υπηρεσιών δείχνουν μια συνεχή, αν και υπόγεια, προσπάθεια ανασυγκρότησης των κατεστραμμένων φυγοκεντρητών. Το ερώτημα που πλανάται πάνω από την περιοχή είναι αν η ηγεσία του Ιράν θα επιλέξει την οδό της πλήρους ρήξης ως έσχατη λύση για την επιβίωση του συστήματος, ή αν θα αναγκαστεί σε έναν εξευτελιστικό συμβιβασμό για να αποφύγει την ολική κατάρρευση.
Αβέβαιο μέλλον
Το Ιράν βρίσκεται σε μια διαδικασία βίαιης μετάβασης από τον ισλαμικό αυταρχισμό σε κάτι άλλο που ουδείς μπορεί να προβλέψει. Είτε το καθεστώς καταφέρει να επιβάλει εκ νέου την τάξη μέσω της απόλυτης τρομοκρατίας, είτε οι κοινωνικές δυνάμεις καταφέρουν να ραγίσουν το τείχος του φόβου, η χώρα που θα προκύψει δεν θα είναι η ίδια. Η διεθνής κοινότητα παρακολουθεί με κομμένη την ανάσα, γνωρίζοντας ότι μια αποσταθεροποίηση του Ιράν θα προκαλέσει παλιρροϊκά κύματα σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή και τις παγκόσμιες αγορές ενέργειας.
Οι επόμενοι μήνες του 2026 θα είναι καθοριστικοί. Η ικανότητα των διαδηλωτών να οργανωθούν σε ένα ενιαίο πολιτικό μέτωπο και η αντοχή του κρατικού μηχανισμού στις εξωτερικές πιέσεις θα κρίνουν αν το Ιράν θα οδηγηθεί σε μια νέα επανάσταση, σε έναν εμφύλιο σπαραγμό ή σε μια αργή, επώδυνη παρακμή υπό το καθεστώς ενός αστυνομικού κράτους που παλεύει για την επιβίωσή του. Το βέβαιο είναι ότι ο δρόμος της επιστροφής στην ομαλότητα δεν υπάρχει πια, και η Τεχεράνη καλείται να αντιμετωπίσει την ιστορία της πρόσωπο με πρόσωπο.