Η μάχη των αφηγημάτων στο Κυπριακό

Η τελευταία έκθεση του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, για την αποστολή των Καλών του Υπηρεσιών στην Κύπρο περιλαμβάνει τις θέσεις του Προέδρου Νίκου Χριστοδουλίδη και του Τουρκοκύπριου ηγέτη Τουφάν Έρχιουρμαν. Αυτό που ξεχωρίζει περισσότερο στο 23σέλιδο έγγραφο είναι οι συχνά αποκλίνουσες και αντιφατικές τοποθετήσεις των τριών συγγραφέων, ιδιαίτερα όσον αφορά την έλλειψη προόδου στις πρωτοβουλίες οικοδόμησης εμπιστοσύνης και στις Τεχνικές Επιτροπές.
Η ειρηνευτική διαδικασία
Ο ΓΓ του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, σημειώνει στην έκθεση ότι «υπάρχει ένα νέο παράθυρο ευκαιρίας για να προχωρήσει το Κυπριακό». Χαιρετίζει «τη δέσμευση που επέδειξαν οι Κύπριοι ηγέτες και οι Εγγυήτριες Δυνάμεις να διατηρήσουν αυτού του είδους την εμπλοκή, παρά το γεγονός ότι πρόκειται για το μεγαλύτερο κενό ενεργών διαπραγματεύσεων στην ιστορία της ειρηνευτικής διαδικασίας της Κύπρου».
Δήλωσε ότι ήταν «ιδιαίτερα ενθαρρυμένος από το αποτέλεσμα» της τελευταίας τριμερούς, όπου «για πρώτη φορά μετά από περισσότερα από πέντε χρόνια πραγματοποιήθηκαν συζητήσεις για βασικά πολιτικά ζητήματα». Αν και αυτό αποτελεί ένα σημαντικό βήμα προς τα εμπρός, ο Γκουτέρες είπε ότι η διαδικασία διαλόγου βρίσκεται ακόμη σε «πρώιμο στάδιο».
«Θα χρειαστεί να γίνουν περισσότερα για να ενισχυθεί η εκκολαπτόμενη δυναμική και να εγκαθιδρυθεί ένα γνήσιο κλίμα εμπιστοσύνης. Καλώ και τις δύο πλευρές να προχωρήσουν σε αυτά κατά την επόμενη περίοδο».
Ο Γενικός Γραμματέας εξέφρασε την ευγνωμοσύνη του «για την ενεργό συμμετοχή των Εγγυητριών Δυνάμεων» στον διάλογο για την εξεύρεση μιας αμοιβαία αποδεκτής πορείας προς τα εμπρός, προσθέτοντας ότι παραμένει δεσμευμένος στην αναζήτηση ενός δρόμου προς μια ειρηνική διευθέτηση, καθοδηγούμενος από τα σχετικά ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας.
Χριστοδουλίδης και συγκλίσεις
Ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης επαναβεβαιώνει τη δέσμευσή του για επανέναρξη των συνομιλιών από το σημείο που διακόπηκαν στο Κραν Μοντανά, σημειώνοντας: «Αυτό περιλαμβάνει τη συμφωνημένη βάση της διζωνικής, δικοινοτικής ομοσπονδίας με πολιτική ισότητα, όπως προβλέπεται στα σχετικά ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, τις συγκλίσεις που επιτεύχθηκαν σε όλα τα κεφάλαια των διαπραγματεύσεων και τα έξι σημεία που παρουσίασε ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ στο Κραν Μοντανά».
Στη συνέχεια, δίνει σημαντικό χώρο στην προσπάθειά του να δημιουργήσει ένα αμοιβαία επωφελές «εναλλακτικό παράδειγμα» στις σχέσεις με την Τουρκία μέσω ενός ευρωπαϊκού πλαισίου.
Τουφάν Έρχιουρμαν: Τα 4 σημεία
Ο Τ/Κ ηγέτης Έρχιουρμαν εστιάζει στη θέση των Τουρκοκυπρίων στον 21ο αιώνα, υποστηρίζοντας ότι έχουν «εγκαταλειφθεί» μετά το Σχέδιο Ανάν και το Κραν Μοντανά «χωρίς δική τους υπαιτιότητα».
Υποστηρίζει ότι το χάσμα μεταξύ των δύο πλευρών «αυξάνεται σημαντικά σχεδόν σε όλες τις πτυχές της ζωής».
Ο Έρχιουρμαν προειδοποιεί επίσης ότι οι περιφερειακές εντάσεις και οι «αποκλειστικές συμμαχίες» αυξάνουν την απόσταση μεταξύ των δύο πλευρών πολιτικά και στρατηγικά, με αρνητικές επιπτώσεις για τον διάλογο και την αμοιβαία κατανόηση. Υπονοεί ότι αυτή η «πορεία προς μεγαλύτερη πόλωση» καθιστά τις συνεργατικές προσεγγίσεις σε κοινές παγκόσμιες προκλήσεις «σημαντικά πιο δύσκολες να επιτευχθούν».
Ενώ υπογραμμίζει την ανάγκη για μια βιώσιμη λύση χωρίς καθυστέρηση, ο Έρχιουρμαν υποστηρίζει ότι η εμπειρία του παρελθόντος δείχνει την ανάγκη πρώτα να προετοιμαστεί το έδαφος και να οικοδομηθεί εμπιστοσύνη.
Αλλά αν η ελληνοκυπριακή πλευρά αποδεχθεί τη μεθοδολογία των τεσσάρων βημάτων για τις συνομιλίες, τότε, «μια νέα διαπραγματευτική διαδικασία μπορεί να ξεκινήσει αμέσως».
Όσον αφορά τα τέσσερα βήματα, ο Έρχιουρμαν διευκρινίζει ότι η δέσμευση στην πολιτική ισότητα περιλαμβάνει εκ περιτροπής Προεδρία και αποτελεσματική συμμετοχή (με τουλάχιστον μία θετική ψήφο). Τα άλλα είναι η αποδοχή των συγκλίσεων που επιτεύχθηκαν μέχρι το Κραν Μοντανά, η διασφάλιση ότι η νέα διαδικασία θα είναι προσανατολισμένη σε αποτελέσματα και χρονικά οριοθετημένη και ότι οι Τουρκοκύπριοι «δεν θα καταδικαστούν» στο σημερινό τους καθεστώς εάν η διαδικασία αποτύχει παρά τις καλύτερες προσπάθειές τους.
«Αυτή η μεθοδολογία δεν συνιστά σε καμία περίπτωση ένα σύνολο προϋποθέσεων», λέει, σημειώνοντας ταυτόχρονα ότι μια νέα διαδικασία «μπορεί να ξεκινήσει μόνο όταν συμφωνήσουμε κατ’ αρχήν στη μεθοδολογία των τεσσάρων σημείων στο σύνολό της».
Οποιαδήποτε λύση, σημειώνει, «θα προκύψει από και θα βασίζεται στα εγγενή και αναπαλλοτρίωτα ίσα κυριαρχικά δικαιώματα καθενός από τους δύο λαούς στο νησί».
ΓΓ ΟΗΕ: Περιορισμένη πρόοδος
Ο Γενικός Γραμματέας σημειώνει ότι ορισμένες από τις 10 προτάσεις οικοδόμησης εμπιστοσύνης που συμφωνήθηκαν στη Γενεύη και τη Νέα Υόρκη έχουν υλοποιηθεί, ενώ σε άλλες επιτεύχθηκε μόνο «περιορισμένη πρόοδος».
«Συγκεκριμένα, δεν έχουν επιτευχθεί συγκεκριμένα αποτελέσματα στο άνοιγμα νέων σημείων διέλευσης, στην εγκαθίδρυση ηλιακού πάρκου στη νεκρή ζώνη, στην ανταλλαγή έργων τέχνης και πολιτιστικών αντικειμένων και στη δημιουργία συμβουλευτικού Σώματος για εμπλοκή της κοινωνίας των πολιτών», είπε.
Κάλεσε και τις δύο πλευρές να επιδείξουν «ισχυρότερη αποφασιστικότητα» για την υλοποίηση των εκκρεμών πρωτοβουλιών, συμπεριλαμβανομένων των νέων σημείων διέλευσης, χωρίς καθυστέρηση.
Χαιρετίζοντας τη «μεγάλη υπόσχεση» της νεοσύστατης Τεχνικής Επιτροπής για τη Νεολαία, ο Γκουτέρες υπενθύμισε στους ηγέτες τη «σημασία της Εκπαίδευσης, για την εμπέδωση της συμφιλίωσης, της συγχώρεσης και της συνεργασίας μεταξύ παιδιών σχολικής ηλικίας». Κάλεσε και τους δύο να «αναζωογονήσουν» την Τεχνική Επιτροπή για την Εκπαίδευση.
Όπως πάντα, ο Γενικός Γραμματέας τόνισε την ανάγκη για μεγαλύτερη εμπλοκή της κοινωνίας των πολιτών, ώστε να «ενισχυθεί η νομιμοποίηση και η διαφάνεια στον διάλογο, να εισαχθεί νέα σκέψη και να αυξηθεί η δημόσια ιδιοκτησία» της ειρηνευτικής διαδικασίας.
Έτοιμος να μιλήσει με τις Τουρκικές Δυνάμεις
Από την πλευρά του, ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης αναφέρεται στα μονομερή μέτρα της κυβέρνησής του προς τους Τουρκοκύπριους, σημειώνοντας χωρίς λεπτομέρειες ότι η εφαρμογή συνεχίζεται.
Στη συνέχεια, απαριθμεί αρκετούς λόγους για τους οποίους οι πολιτικές της Τουρκίας αυξάνουν τις εντάσεις και υπονομεύουν τη δημιουργία περιβάλλοντος ευνοϊκού για την επανέναρξη των συνομιλιών, συμπεριλαμβανομένης της παράνομης εκμετάλλευσης ελληνοκυπριακών περιουσιών στον βορρά και της συνεχιζόμενης αναβάθμισης των στρατιωτικών δυνατοτήτων και υποδομών της Τουρκίας.
Ο Πρόεδρος διατηρεί την ετοιμότητά του να δημιουργήσει μηχανισμό στρατιωτικών επαφών, διευκρινίζοντας ότι αυτός θα πρέπει να περιλαμβάνει την Εθνική Φρουρά και τις τουρκικές κατοχικές δυνάμεις, με διευκόλυνση της ΟΥΝΦΙΚΥΠ. Αξιόπιστη πηγή δήλωσε στον «Πολίτη» ότι ο τουρκικός στρατός δεν θα συμμετάσχει, υποστηρίζοντας ότι αυτό είναι δουλειά του τουρκοκυπριακού στρατού, ενώ η ελληνοκυπριακή πλευρά δεν θα εμπλακεί χωρίς την παρουσία του τουρκικού στρατού.
Έρχιουρμαν: Ανάγκη για ευνοϊκό κλίμα
Ο Τουρκοκύπριος ηγέτης υπογραμμίζει την ανάγκη δημιουργίας κλίματος ευνοϊκού για λύση. Σε ό,τι αφορά το άνοιγμα νέων σημείων διέλευσης καλεί τις πλευρές να μην μετατρέψουν το ζήτημα σε παιχνίδι μηδενικού αθροίσματος, προσθέτοντας ότι είναι έτοιμος να εργαστεί για το άνοιγμα και των τεσσάρων νέων σημείων. Μια συμφωνία είναι δυνατή «εφόσον δεν επηρεαστεί η ακεραιότητα της νεκρής ζώνης», είπε.
Για το ηλιακό πάρκο στη νεκρή ζώνη ο Έρχιουρμαν κατηγορεί την ελληνοκυπριακή πλευρά ότι εμποδίζει την πρόοδο, επιμένοντας στον άμεσο έλεγχο της παραγόμενης ηλεκτρικής ενέργειας. Κατηγορεί την ελληνοκυπριακή πλευρά ότι δεν αποδέχεται καμία από τις τέσσερις επιλογές τοποθεσίας που εντόπισε η μελέτη σκοπιμότητας της ΕΕ.
Τεχνικές Επιτροπές
Ο Γενικός Γραμματέας εξήρε την αποτελεσματική εργασία ορισμένων Τεχνικών Επιτροπών, όπως εκείνων για τη Νεολαία, το Έγκλημα, τα Σημεία Διέλευσης, την Πολιτιστική Κληρονομιά και το Περιβάλλον, ενώ σημείωσε την έλλειψη «συγκεκριμένου αποτελέσματος» ή την πλήρη απουσία προόδου σε άλλες.
Συγκεκριμένα, η Τεχνική Επιτροπή για την Ισότητα των Φύλων «δεν σημείωσε καμία πρόοδο» στην εφαρμογή του σχεδίου δράσης του 2022, είπε. Η Επιτροπή Διαχείρισης Κρίσεων «δεν σημείωσε πρόοδο σε έργα συνεργασίας που σχετίζονται με την ετοιμότητα για σεισμούς, την αντιμετώπιση δασικών πυρκαγιών και την ανάπτυξη κοινού πρωτοκόλλου διαχείρισης κρίσεων».
Εν τω μεταξύ, ο Γκουτέρες είπε ότι η Επιτροπή Εκπαίδευσης «δεν συνεδρίασε κατά την περίοδο αναφοράς και δεν υπήρξε δικοινοτική συνεργασία για τη συμμετοχή μαθητών ή για την αναθεώρηση σχολικών εγχειριδίων».
Τουλάχιστον δύο πλευρές σε κάθε ιστορία
Ο Χριστοδουλίδης αποδίδει την έλλειψη προόδου σε ζήτημα αναγνώρισης. Αναφέρεται σε «προσπάθειες μετατροπής των Επιτροπών σε οχήματα προώθησης συνεργασίας μεταξύ “ξεχωριστών διοικήσεων”» αντί της προώθησης της επανένωσης.
Από την πλευρά του, ο Έρχιουρμαν αποδίδει την έλλειψη προόδου κυρίως στην απροθυμία της ελληνοκυπριακής πλευράς να διασφαλίσει την αποτελεσματική λειτουργία τους, με το πρόσχημα ότι μπορεί να οδηγήσουν στην «αναβάθμιση» του βορρά.
Ενώ ο Γενικός Γραμματέας σημειώνει την έλλειψη προόδου από την Επιτροπή Διαχείρισης Κρίσεων, ο Χριστοδουλίδης τονίζει τις «συνεχιζόμενες συζητήσεις» της για την αντιμετώπιση κρίσεων και την έναρξη συζητήσεων για την ετοιμότητα σε σεισμούς. Ο Έρχιουρμαν, εν τω μεταξύ, υποστηρίζει ότι η Επιτροπή Διαχείρισης Κρίσεων δεν συνεδρίασε καν κατά την περίοδο αναφοράς ούτε και η υποεπιτροπή για την ετοιμότητα σε σεισμούς.
Σε ό,τι αφορά την Επιτροπή Πολιτισμού, και οι δύο ηγέτες αναφέρονται σε μια επερχόμενη έκθεση φωτογραφίας που θα πραγματοποιηθεί αυτόν τον μήνα αλλά δεν συμφωνούν για τον τίτλο της. Σύμφωνα με τον Χριστοδουλίδη, τιτλοφορείται «Μέσα από συνηθισμένα μάτια», ενώ ο Έρχιουρμαν τη χαρακτηρίζει «Μέσα από συνηθισμένα μάτια στη Βόρεια και Νότια Λευκωσία».
Και ενώ η εγκύκλιος του υπουργού Παιδείας προς τα σχολεία για το βραβευμένο πρόγραμμα ειρηνευτικής εκπαίδευσης «Imagine» παραμένει εκκρεμής, ο Χριστοδουλίδης επικρίνει την τουρκοκυπριακή πλευρά για τη μη ανατροπή της αναστολής του προγράμματος το 2022 και για την άρνηση εφαρμογής άλλων έργων που προωθούν την ειρήνη και τη συμφιλίωση μέσω της Εκπαίδευσης.
Το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ αναμένεται να ανανεώσει την εντολή της ΟΥΝΦΙΚΥΠ στις 29 Ιανουαρίου 2026.