Ιατρικές Σχολές χωρίς πανεπιστημιακές κλινικές - Τι χάνει η Κύπρος ως ακαδημαϊκός προορισμός

Οι Ιατρικές Σχολές συγκαταλέγονται σταθερά ανάμεσα στα πιο δημοφιλή προγράμματα σπουδών στην Κύπρο. Αυτό καταδεικνύεται και από τα στοιχεία της δεκαετούς χαρτογράφησης της Ανώτερης Εκπαίδευσης, όπως παρουσιάζεται και μέσα από την έρευνα του «Π» που δημοσιεύεται τις τελευταίες μέρες. Την ίδια ώρα, ωστόσο, η χώρα παραμένει η μόνη στην Ευρώπη που διαθέτει δημόσια πανεπιστημιακή Ιατρική Σχολή αλλά δεν διαθέτει πανεπιστημιακό νοσοκομείο. Το τεράστιο αυτό κενό ενισχύεται κι από το γεγονός ότι σήμερα λειτουργούν στη χώρα μας τέσσερα πανεπιστήμια ή παραρτήματα πανεπιστημίων με Ιατρική Σχολή. Η συζήτηση για τη θεσμοθέτηση πανεπιστημιακών κλινικών και τη δημιουργία πανεπιστημιακού νοσοκομείου επανέρχεται εδώ και χρόνια, συγκεκριμένα από το 2013, χωρίς μέχρι σήμερα να έχει καταλήξει σε εφαρμοσμένο μοντέλο. Το τελευταίο διάστημα, ωστόσο, το θέμα άνοιξε εκ νέου σε επίπεδο κοινοβουλευτικής Επιτροπής Υγείας, με αφορμή νέο νομοσχέδιο που κατέθεσε η κυβέρνηση, επαναφέροντας στο προσκήνιο τις βαθιές διαφωνίες μεταξύ των εμπλεκόμενων φορέων.
Ανταγωνισμός πανεπιστημίων
Η παρουσία πανεπιστημιακών κλινικών δεν περιορίζεται μόνο στην εκπαίδευση των φοιτητών Ιατρικής. Συνδέεται άμεσα με τον συνολικό ρόλο που μπορεί να διαδραματίσει η Κύπρος στον χώρο της υγείας, της έρευνας και της ιατρικής επιστήμης. Πέρα από την προπτυχιακή και μεταπτυχιακή εκπαίδευση, οι πανεπιστημιακές κλινικές αποτελούν διεθνώς βασικό εργαλείο προσέλκυσης ακαδημαϊκών ιατρών και επιστημόνων υψηλής εξειδίκευσης από το εξωτερικό. Η δυνατότητα συνδυασμού κλινικού έργου, διδασκαλίας και έρευνας λειτουργεί ως καθοριστικός παράγοντας για την εγκατάσταση και παραμονή επιστημόνων σε μια χώρα. Η απουσία τέτοιου πλαισίου περιορίζει σήμερα τη δυνατότητα των κυπριακών πανεπιστημίων να ανταγωνιστούν αντίστοιχα ιδρύματα του εξωτερικού.
Εξειδικευμένες θεραπείες
Παράλληλα, οι πανεπιστημιακές κλινικές συνδέονται άμεσα με την ανάπτυξη εξειδικευμένων ιατρικών υπηρεσιών, οι οποίες σήμερα δεν προσφέρονται ή προσφέρονται περιορισμένα στην Κύπρο. Το γεγονός αυτό έχει ως αποτέλεσμα εκατοντάδες Κύπριοι ασθενείς να μεταβαίνουν κάθε χρόνο στο εξωτερικό για θεραπεία, είτε μέσω κρατικών αποστολών είτε με ιδιωτική επιβάρυνση. Η λειτουργία πανεπιστημιακών κλινικών, με έμφαση σε εξειδικευμένες και σύνθετες παθήσεις, εκτιμάται ότι θα μπορούσε να μειώσει σταδιακά την ανάγκη αποστολής ασθενών στο εξωτερικό, με άμεσο όφελος τόσο για τους ίδιους τους ασθενείς όσο και για το σύστημα υγείας.
Έρευνα και καινοτομία
Σε διεθνές επίπεδο, οι πανεπιστημιακές κλινικές λειτουργούν επίσης ως χώροι όπου η κλινική πράξη συνδέεται με την έρευνα και την καινοτομία, επιτρέποντας την εφαρμογή νέων θεραπευτικών πρωτοκόλλων και τη συμμετοχή σε διεθνή ερευνητικά δίκτυα. Για χώρες με μικρό πληθυσμό, όπως η Κύπρος, το μοντέλο αυτό θεωρείται κρίσιμο για την αναβάθμιση της ποιότητας των παρεχόμενων υπηρεσιών και για την καλύτερη αξιοποίηση του ανθρώπινου δυναμικού.
Η απουσία θεσμοθετημένων πανεπιστημιακών κλινικών δημιουργεί, μέσα από αυτό τον φακό, ένα δομικό κενό. Οι Ιατρικές Σχολές λειτουργούν χωρίς τον βασικό τους κλινικό πυλώνα, το σύστημα υγείας χάνει την ευκαιρία να αναπτύξει εξειδικευμένες υπηρεσίες και η χώρα παραμένει εξαρτημένη από το εξωτερικό για θεραπείες που θα μπορούσαν, υπό προϋποθέσεις, να προσφέρονται εντός Κύπρου.
Βαθύ χάσμα για μοντέλο
Το νέο νομοσχέδιο που συζητείται αυτή την περίοδο στην Επιτροπή Υγείας της Βουλής φιλοδοξεί να ρυθμίσει τη δημιουργία και λειτουργία πανεπιστημιακών κλινικών και πανεπιστημιακών νοσοκομείων. Από την πρώτη συζήτηση, ωστόσο, αλλά και από τα γραπτά υπομνήματα που κατέθεσαν οι εμπλεκόμενοι φορείς, προκύπτει ότι οι βασικές διαφωνίες παραμένουν.
Η συζήτηση αναμένεται να συνεχιστεί τις επόμενες εβδομάδες, πιθανότατα προς τα τέλη Ιανουαρίου, χωρίς να είναι σαφές αν μπορεί να γεφυρωθεί το χάσμα ανάμεσα στις διαφορετικές προσεγγίσεις. Παρά τη γενική αποδοχή ότι οι πανεπιστημιακές κλινικές αποτελούν αναγκαίο βήμα για την Ανώτερη Εκπαίδευση και το σύστημα υγείας, οι διαφωνίες ως προς το μοντέλο εφαρμογής παραμένουν ουσιαστικές.
Οι θέσεις και οι διαφωνίες
Θέσεις και γραπτά υπομνήματα που κατατέθηκαν στη Βουλή αποτυπώνουν κοινή αναγνώριση της σημασίας του θεσμού αλλά και ουσιώδεις διαφοροποιήσεις στον τρόπο εφαρμογής του. Ενώ ο ΟΚΥπΥ δίνει έμφαση στη σαφή διοικητική και ιατρική ευθύνη και εκφράζει επιφυλάξεις για τη δημιουργία παράλληλων δομών στα δημόσια νοσηλευτήρια, ο ΠΑΣΙΝ εστιάζει στην ανάγκη συμμετοχής και των ιδιωτικών νοσηλευτηρίων, προειδοποιώντας για αποκλεισμούς και στρεβλώσεις. Την ίδια ώρα, η ΠΑΣΥΚΙ θέτει ως προτεραιότητα τα εργασιακά και το καθεστώς ευθύνης των κυβερνητικών ιατρών, ενώ το Πανεπιστήμιο Κύπρου υπογραμμίζει ότι χωρίς πανεπιστημιακές κλινικές υπονομεύονται η εκπαίδευση, η έρευνα και η διεθνής ανταγωνιστικότητα της Ιατρικής Σχολής. Συγκεκριμένα:
Ο Οργανισμός Κρατικών Υπηρεσιών Υγείας (ΟΚΥπΥ) τοποθετείται με έμφαση στη λειτουργικότητα των δημόσιων νοσηλευτηρίων. Εκφράζει επιφυλάξεις ως προς τη δημιουργία παράλληλων δομών εντός των νοσοκομείων και τονίζει την ανάγκη σαφούς καθορισμού αρμοδιοτήτων, τόσο σε διοικητικό όσο και σε ιατρικό επίπεδο. Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στην ευθύνη λήψης κλινικών αποφάσεων και στη διαχείριση του ανθρώπινου δυναμικού, με στόχο να διασφαλιστεί η εύρυθμη λειτουργία των δημόσιων νοσηλευτηρίων χωρίς αλληλοεπικαλύψεις ή ασάφειες.
Ο Παγκύπριος Σύνδεσμος Ιδιωτικών Νοσηλευτηρίων (ΠΑΣΙΝ) προσεγγίζει το ζήτημα από την πλευρά της ισότιμης συμμετοχής όλων των παρόχων υπηρεσιών υγείας. Στο υπόμνημά του εκφράζει προβληματισμό για μοντέλο που περιορίζει τις πανεπιστημιακές κλινικές αποκλειστικά στα δημόσια νοσηλευτήρια και επισημαίνει ότι ένα τέτοιο πλαίσιο ενδέχεται να αποκλείσει τον ιδιωτικό τομέα από την εκπαίδευση και την έρευνα. Ο ΠΑΣΙΝ υποστηρίζει ότι τα ιδιωτικά νοσηλευτήρια μπορούν να συμβάλουν στον θεσμό των πανεπιστημιακών κλινικών, υπό την προϋπόθεση ύπαρξης σαφούς ρυθμιστικού πλαισίου και αυστηρών κριτηρίων ποιότητας.
Η Παγκύπρια Συντεχνία Κυβερνητικών Ιατρών (ΠΑΣΥΚΙ) εστιάζει κυρίως στα εργασιακά και θεσμικά ζητήματα που ανακύπτουν. Εκφράζει ανησυχίες για τη δημιουργία διαφορετικών καθεστώτων απασχόλησης εντός των ίδιων νοσηλευτηρίων, για μισθολογικές ανισότητες και για το ενδεχόμενο διαμόρφωσης ιατρών δύο ταχυτήτων. Παράλληλα, θέτει ως βασικό ζήτημα τον σαφή καθορισμό της ιατρικής ευθύνης, υπογραμμίζοντας ότι πρέπει να είναι ξεκάθαρο ποιος λαμβάνει τις κλινικές αποφάσεις και ποιος φέρει την ευθύνη σε περίπτωση ιατρικού σφάλματος. Η ΠΑΣΥΚΙ επισημαίνει ότι το ισχύον νομοσχέδιο, όπως έχει παρουσιαστεί, αφήνει ανοιχτά ερωτήματα που απαιτούν περαιτέρω διευκρίνιση.
Το Πανεπιστήμιο Κύπρου υποστηρίζει ότι η θεσμοθέτηση πανεπιστημιακών κλινικών αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση για την ποιοτική αναβάθμιση της Ιατρικής Σχολής. Στο υπόμνημά του αναφέρει ότι η απουσία πανεπιστημιακών κλινικών περιορίζει την κλινική εκπαίδευση, την ερευνητική δραστηριότητα και τη διεθνή ανταγωνιστικότητα του ιδρύματος. Παράλληλα, συνδέει τη λειτουργία των κλινικών με την προσέλκυση και παραμονή ακαδημαϊκών ιατρών υψηλής εξειδίκευσης και με την ανάπτυξη εξειδικευμένων ιατρικών υπηρεσιών.
Ο Παγκύπριος Ιατρικός Σύλλογος (ΠΙΣ) τοποθετείται υπέρ της θεσμοθέτησης πανεπιστημιακών κλινικών, δίνοντας έμφαση στον τρόπο ενσωμάτωσής τους στο υφιστάμενο σύστημα υγείας. Στις εισηγήσεις του προκρίνει μοντέλο όπου οι πανεπιστημιακές κλινικές λειτουργούν εντός των υφιστάμενων νοσηλευτηρίων, χωρίς ξεχωριστή διοικητική υπόσταση. Παράλληλα, θέτει ζητήματα που αφορούν την ιατρική ευθύνη, τις αμοιβές και τις συνθήκες απασχόλησης, επισημαίνοντας την ανάγκη ενιαίων κανόνων που να διασφαλίζουν τη συνοχή του συστήματος.