Ιρανικές γκαλερί σε αναστολή εν μέσω διαδηλώσεων και μπλακάουτ στις επικοινωνίες

Καθώς οι διαδηλώσεις εξαπλώνονται στο Ιράν, οι συνέπειές τους αγγίζουν έντονα και τον χώρο της τέχνης. Οι κινητοποιήσεις, που ξεκίνησαν στα τέλη Δεκεμβρίου, επηρέασαν άμεσα καλλιτέχνες και γκαλερί, με πολλές να τροποποιούν το ωράριό τους, να κλείνουν νωρίτερα ή να ακυρώνουν εκθέσεις. Άλλες κατέβασαν εντελώς ρολά, σε ορισμένες περιπτώσεις έπειτα από δημόσια πίεση.
Από τις 8 Ιανουαρίου, όταν η κυβέρνηση διέκοψε το διαδίκτυο και τις επικοινωνίες, η εικόνα από το εσωτερικό της χώρας παραμένει αποσπασματική. Παρ’ όλα αυτά, η The Art Newspaper κατάφερε να επικοινωνήσει με γκαλερί μέσω ανεπίσημων διαύλων.
Ένας γκαλερίστας, που μιλά ανώνυμα, εξηγεί ότι αρχικά δεν σκόπευε να κλείσει: «Οι γκαλερί και οι πολιτιστικοί χώροι, ειδικά σε μια χώρα όπως το Ιράν και σε περιόδους κρίσης, είναι κάτι περισσότερο από χώροι έκθεσης. Μπορούν να λειτουργήσουν ως τόποι ελεύθερου διαλόγου». Ωστόσο, καθώς οι διαδηλώσεις κλιμακώθηκαν και πληθαίνουν οι αναφορές για συλλήψεις και νεκρούς, η γκαλερί έκλεισε, όπως και πολλές άλλες. Η έλλειψη επικοινωνίας καθιστά πλέον αδύνατο να γνωρίζει κανείς πώς αντιδρά συνολικά ο καλλιτεχνικός κόσμος.
«Αυτή τη φορά δεν πρόκειται απλώς για το αν οι γκαλερί θα παραμείνουν ανοιχτές», λέει, συγκρίνοντας την κατάσταση με τις ταραχές του 2022. «Βλέπουμε μια συλλογική στάση από πολλούς τομείς της κοινωνίας — επιχειρήσεις, παζάρια, καφέ. Το κλείσιμο είναι μια πράξη ενότητας».
Η οικονομική κατάρρευση επιτείνει την κρίση: βασικά αγαθά είναι πλέον απλησίαστα και ακόμη και στοιχειώδεις επαγγελματικές συναλλαγές δεν μπορούν να προγραμματιστούν. Μέσα σε αυτό το κλίμα, η διάθεση για πολιτιστική δραστηριότητα είναι περιορισμένη, ενώ ακόμη και οι εργαζόμενοι στις γκαλερί δυσκολεύονται να διατηρήσουν το κίνητρό τους. «Όλα είναι στον αέρα», λέει ο γκαλερίστας. «Αυτό το αίσθημα αβεβαιότητας είναι πρωτόγνωρο».
Παρόμοιους φόβους εκφράζουν και άλλοι άνθρωποι του χώρου. Ιδρυτής γκαλερί σημειώνει ότι όλα τα μελλοντικά σχέδια έχουν παγώσει, ενώ η πραγματοποίηση εκθέσεων ενδέχεται να προκαλέσει αντιδράσεις εις βάρος τόσο των καλλιτεχνών όσο και των ίδιων των χώρων.
Στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ο λογαριασμός Galleryinfo.ir, που προβάλλει εκθέσεις στην Τεχεράνη, δέχτηκε έντονη κριτική επειδή συνέχισε να αναρτά πολιτιστικό περιεχόμενο. Πολλοί αμφισβήτησαν τη σημασία της τέχνης σε μια τέτοια στιγμή, με τον λογαριασμό να απαντά ότι παραμένει στο πλευρό των καλλιτεχνών και της τέχνης της χώρας.
Αντίστοιχα, η Bavan Gallery ανακοίνωσε ότι αναστέλλει όλες τις εκθέσεις, υπογραμμίζοντας ότι ο χώρος της παραμένει «ανοιχτός στην παρουσία και τον διάλογο». Ακόμη και θεωρητικοί της τέχνης δέχτηκαν επιθέσεις όταν υποστήριξαν ότι οι πολιτιστικοί χώροι οφείλουν να παραμείνουν ενεργοί ως μέρος του κοινωνικού τους ρόλου.
Η αβεβαιότητα επηρεάζει βαθιά και τους Ιρανούς καλλιτέχνες στο εξωτερικό. Καλλιτέχνις που βρισκόταν στην Ευρώπη όταν ξέσπασαν οι ταραχές μιλά για την αγωνία του να παρακολουθεί κανείς τα γεγονότα από μακριά, αποκομμένος από τους δικούς του ανθρώπους. «Περνώ σχεδόν όλη τη μέρα αναζητώντας ειδήσεις», λέει. «Αυτό το “ενδιάμεσο”, το να μην ξέρεις τι θα συμβεί, είναι βασανιστικό».
Για την ίδια, όπως και για πολλούς άλλους, η επαγγελματική πορεία περνά σε δεύτερη μοίρα. «Για έναν Ιρανό καλλιτέχνη είναι αδύνατο να κάνει μακροπρόθεσμα σχέδια», λέει. «Το μόνο που με νοιάζει είναι να αλλάξει η κατάσταση και να γίνει η ζωή καλύτερη».
Την ίδια στιγμή, εκτός Ιράν, ορισμένες εκθέσεις αποκτούν νέα, απρόσμενη βαρύτητα. Ο Salman Matinfar, διευθυντής της Ab-Anbar Gallery στο Λονδίνο, μιλά για την αγωνία του για καλλιτέχνες που βρίσκονται εγκλωβισμένοι στη χώρα. Η τρέχουσα έκθεση του Amin Bagheri, σχεδιασμένη πολύ πριν από τις εξελίξεις, μοιάζει σήμερα σχεδόν προφητική, διερευνώντας τη συνύπαρξη αντιθέτων και τη σκοτεινή φύση της ύπαρξης. «Το έργο αυτό ήταν πάντα επίκαιρο», λέει, «απλώς τώρα φαίνεται πιο καθαρά».
Κατά τη διάρκεια του μπλακάουτ, η γκαλερί άνοιξε τις πόρτες της ως «ασφαλή χώρο για συζήτηση». Όπως σημειώνει ο Matinfar, το αν μια γκαλερί πρέπει να παραμείνει ανοιχτή ή κλειστή δεν μπορεί να επιβληθεί: «Ας είναι αυτό μια πρώτη άσκηση δημοκρατίας — να μπορεί ο καθένας να αποφασίζει ελεύθερα, χωρίς πίεση ή στοχοποίηση».
Με πληροφορίες από την The Art Newspaper