Καλά τα σχέδια «brain gain», όταν όμως επικεντρώνονται στον σκοπό τους

Δεν είναι μόνο η Κύπρος που προσφέρει σχέδια «brain gain», δηλαδή σχέδια προσέλκυσης ταλέντων και εξειδικευμένων επαγγελματιών από άλλες χώρες, όπως είναι ερευνητές, επιστήμονες και άλλοι υψηλά καταρτισμένοι εργαζόμενοι. Στόχος είναι να μεταφέρουν τις γνώσεις τους στην χώρα καταγωγής τους, να ενισχύσουν την οικονομία και να αναπτύξουν τομείς όπως είναι η τεχνολογία, η εκπαίδευση, η καινοτομία, κλπ.
Εκτός από την Κύπρο, χώρες όπως η Ελλάδα, η Ιταλία, η Ισπανία, η Πορτογαλία, η Αυστρία, η Κίνα, το Ηνωμένο Βασίλειο, ο Καναδάς, η Σιγκαπούρη και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα έχουν υιοθετήσει αντίστοιχα προγράμματα. Κοινό χαρακτηριστικό των πολιτικών αυτών είναι η προσφορά φορολογικών κινήτρων, ειδικών αδειών εργασίας και άλλων διευκολύνσεων για τους ενδιαφερόμενους.
Για παράδειγμα, η Κύπρος παρέχει εδώ και χρόνια φορολογικές εκπτώσεις και επιτάχυνση διαδικασιών αδειοδότησης για επαγγελματίες που μετακινούνται στην χώρα. Στην Ελλάδα, επαγγελματίες που επιστρέφουν ωφελούνται από μειώσεις φόρου εισοδήματος, ενώ στην Αυστρία επιχορηγούνται με έως €250.000 ετησίως οι ερευνητές, για να προσελκύσουν κορυφαίους ακαδημαϊκούς.
Στον Καναδά, η υποστήριξη παρέχεται μέσω ενός συστήματος με βαθμούς, ενώ η Κίνα προσελκύει επιστήμονες και ερευνητές προσφέροντας χρηματικά ποσά, χρηματοδότηση έρευνας και διευκολύνσεις στην εξασφάλιση βίζας και στέγασης.
Η παραχώρηση κινήτρων είναι θεμιτή, καθώς δεν υπάρχει επαγγελματίας που έχτισε τη ζωή του στο εξωτερικό και να ρισκάρει να την αφήσει χωρίς να έχει κάποιο όφελος.
Πριν από μερικές ημέρες ήρθαν στο φως στοιχεία του Τμήματος Φορολογίας, σύμφωνα με τα οποία από το 2021 μέχρι το 2024 οι εκπτώσεις και οι απαλλαγές που δόθηκαν για την προσέλκυση επαγγελματιών από το εξωτερικό στην Κύπρο ήταν €2 δισ. Τα φορολογικά κίνητρα αξιοποίησαν τη συγκεκριμένη περίοδο συνολικά 46.605 εργαζόμενοι πέραν των 48 εθνικοτήτων, οι οποίοι εργάζονταν στο εξωτερικό και μετοίκησαν στην Κύπρο. Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι την τριετία 2021-2023 η αξία των εκπτώσεων ανήλθε σε €1,3 δισ., ενώ το 2024 μειώθηκε σε €724,6 εκατ.
Τα συγκεκριμένα στοιχεία είχαν προβληματίσει κάποιους βουλευτές, ωστόσο, οι φορολογικές εκπτώσεις που δόθηκαν δεν σημαίνει πως ζημίωσαν το κράτος. Και αυτό, γιατί οι συγκεκριμένοι εργαζόμενοι είχαν προσφέρει στην οικονομία μέσω άλλων τρόπων. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα που έδωσε τεχνοκράτης του Υπουργείου Οικονομικών στη Βουλή, σύμφωνα με το οποίο, μόνο το 2024 το κράτος είχε έσοδα €120 εκατ. μέσω του συγκεκριμένου σχεδίου.
Εκείνο, όμως, που προκαλεί κάποιες επιφυλάξεις είναι πως το νέο σχέδιο Cyprus Minds είναι ιδιαίτερα ανοικτό και δεν απευθύνεται μόνο σε ταλέντα, αλλά σε οποιονδήποτε που εργάζεται στο εξωτερικό. Και αυτό γιατί δεν απαιτείται να διαθέτει πανεπιστημιακό πτυχίο ή κάποια άλλα πιστοποιητικά μόρφωσης η κατάρτισης, αλλά απλά να εργάζεται στο εξωτερικό, δηλαδή να ήταν επτά χρόνια εκτός της Κύπρου και να βρισκόταν για ένα έτος, σε κάποια φάση στη ζωή του, στη χώρα μας. Για παράδειγμα, εάν κάποιος γεννήθηκε στην Κύπρο και διέμενε για ένα χρόνο και στην πορεία μετακόμισε στο εξωτερικό θα επωφελείται των φορολογικών εκπτώσεων, αντίθεση με κάποιον που έζησε μια ζωή και σπούδασε και εργάστηκε εδώ, ο οποίος δεν θα έχει κανένα φορολογικό όφελος.
Εδώ να σημειώσουμε πως τα πτυχία δεν σε κάνουν σωστό επαγγελματία και αυθεντία στον τομέα σου. Ωστόσο, με το άνοιγμα του σχεδίου και η χαλάρωση του ενισχύει τις ανησυχίες ότι τελικά αυτό δεν απευθύνεται μόνο σε ταλέντα αλλά σε οποιοδήποτε.
Βάσει του τελευταίου σχεδίου που συζητείται στη Βουλή το ποσοστό της έκπτωσης επί της φορολογίας του εισοδήματος για εργοδότηση στην Κύπρο θα ανέρχεται στο 25%, με μέγιστο ποσό τις €25 χιλ.
Η συγκεκριμένη προσέγγιση ενδέχεται να αποδυναμώσει την ουσία του «brain gain», καθώς πιθανόν να προσελκύσει άτομα που δεν πληρούν τις απαραίτητες προϋποθέσεις για να ενισχύσουν την καινοτομία και την ανάπτυξη της χώρας.
Είναι, λοιπόν, επιτακτική η ανάγκη να επανεξεταστούν οι προϋποθέσεις του σχεδίου, με στόχο να εστιάσουν σε πραγματικά εξειδικευμένα και ταλαντούχα άτομα. Αυτό θα διασφαλίσει ότι οι φορολογικές εκπτώσεις και τα κίνητρα προσφέρουν πραγματική αξία στην οικονομία και την ανάπτυξη της χώρας.
Είναι σαφές ότι το «brain gain» μπορεί να προσφέρει σημαντικά οφέλη, αλλά η χαλάρωση των προνοιών του νέου σχεδίου Cyprus Minds θέτει σε κίνδυνο την αποτελεσματικότητά του. Για να εξυπηρετεί τον πραγματικό σκοπό του, το σχέδιο πρέπει να προσαρμοστεί ώστε να εστιάζει σε άτομα με εξειδικευμένες γνώσεις και δεξιότητες.