Πώς οι Βρετανικές Βάσεις στην Κύπρο δείχνουν τον δρόμο στον Τραμπ για να πατήσει πόδι στη Γροιλανδία – Τι λένε καθηγητές

Λίγες λεπτομέρειες έχουν γίνει γνωστές σχετικά με το πλαίσιο μιας πιθανής συμφωνίας, την οποία, όπως δήλωσε ο Πρόεδρος Τραμπ, έχει επιτύχει με το ΝΑΤΟ για τη Γροιλανδία. Μία από τις προτάσεις που συζητούνται θα επέτρεπε στις Ηνωμένες Πολιτείες να κατέχουν περιοχές στη Γροιλανδία για στρατιωτικές βάσεις.
Δυτικοί αξιωματούχοι, που μίλησαν στους New York Times, συνέκριναν την ιδέα με μια 60χρονη συμφωνία με την οποία η Βρετανία λειτουργεί κυριαρχικές στρατιωτικές βάσεις στο νησί της Κύπρου. Αυτές οι βάσεις, γνωστές ως Sovereign Base Areas (S.B.A.s), κατέχουν μια ιδιαίτερη θέση στο διεθνές δίκαιο, που βασίζεται βαθιά στην αποικιοκρατική ιστορία της Βρετανίας.
Ειδικοί ανέφεραν ότι ο Τραμπ μπορεί να ενδιαφέρεται για μια παρόμοια ρύθμιση, καθώς οι βάσεις θα μπορούσαν να προσφέρουν στις ΗΠΑ μόνιμη παρουσία στη Γροιλανδία, μεγαλύτερο έλεγχο της περιοχής και πιθανώς τη δυνατότητα εκμετάλλευσης φυσικών πόρων στη Γροιλανδία και στον Αρκτικό κύκλο.
Ωστόσο, ο πρωθυπουργός της Γροιλανδίας, Jens-Frederik Nielsen, δήλωσε την Πέμπτη ότι δεν υποστηρίζει την παραχώρηση κυριαρχίας στις ΗΠΑ για τις στρατιωτικές βάσεις. «Είμαστε έτοιμοι να συζητήσουμε πολλά θέματα», είπε ο Nielsen, προσθέτοντας: «Η κυριαρχία είναι μια κόκκινη γραμμή».
Οι Βάσεις στην Κύπρο και τι μπορεί να σηματοδοτούν για τη Γροιλανδία
Οι βρετανικές κυρίαρχες Βάσεις στην Κύπρο αποτελούνται από δύο μεγάλες περιοχές στα νοτιοδυτικά και νοτιοανατολικά του νησιού, καλύπτοντας περίπου 100 τετραγωνικά μίλια. Ιδρύθηκαν το 1960, στο πλαίσιο συμφωνίας που έδωσε στην Κύπρο την ανεξαρτησία της από τη Βρετανία.
Οι βάσεις είναι βρετανικά υπερπόντια εδάφη, όπως τα Βερμούδα και τα Νησιά Φώκλαντ, και παρόλο που μοιάζουν με τις αμερικανικές στρατιωτικές βάσεις σε όλο τον κόσμο — όπως η Ναυτική Βάση Γκουαντάναμο στην Κούβα ή η Kadena στη Οκινάβα της Ιαπωνίας — οι βάσεις στην Κύπρο είναι διαφορετικές. Δεν αποτελούν απλώς περιοχές ελέγχου στρατιωτικής δύναμης, αλλά υπάγονται στην πλήρη βρετανική κυριαρχία.
«Σημαίνει ότι επίσημα ισχύει η βρετανική νομοθεσία και οι κυρίαρχες Βάσεις δεν βρίσκονται στην Κυπριακή Δημοκρατία ή στην Ε.Ε.», είπε ο καθηγητής Κώστας Κωνσταντίνου, διδάσκων Διεθνείς Σχέσεις στο Πανεπιστήμιο Κύπρου.
Οι Βάσεις έχουν ξεχωριστά δικαστικά συστήματα και αστυνομικές υπηρεσίες. Τα σύνορα όμως είναι σε μεγάλο βαθμό ανοιχτά και οι Κύπριοι δεν χρειάζονται διαβατήριο για να εισέλθουν. Με την πάροδο των ετών, οι βάσεις έχουν εναρμονίσει τους νόμους τους σε πολιτικά ζητήματα με αυτούς της Κύπρου, σημείωσε ο καθηγητής.
Ο καθηγητής τόνισε ότι η ιδέα δημιουργίας αμερικανικών βάσεων στη Γροιλανδία, παρόμοιων με τις βρετανικές στην Κύπρο, θα μπορούσε να είναι πολύ πιο ωφέλιμη για τις ΗΠΑ από το να καταλάβουν ολόκληρη τη Γροιλανδία, κάτι που είχε δηλώσει ότι ήταν ο αρχικός στόχος του Τραμπ. Μια τέτοια ρύθμιση θα επέτρεπε στις ΗΠΑ να αποφύγουν τα δαπανηρά και πολύπλοκα ζητήματα διακυβέρνησης του πληθυσμού, όπως έμαθε καλά η Βρετανία στην Κύπρο, ενώ οι βάσεις θα βρίσκονταν υπό πλήρη αμερικανικό έλεγχο.
Οι Βρετανικές Βάσεις στην Κύπρο δεν δίνουν στο Ηνωμένο Βασίλειο αποκλειστική οικονομική ζώνη στη χώρα, η οποία θα επέτρεπε την εκμετάλλευση φυσικών πόρων στα ύδατα γύρω από τις βάσεις, δήλωσε ο καθηγητής Ανδρέας Στεργίου, ειδικός σε ευρωπαϊκά ιδρύματα και διεθνείς σχέσεις. «Το Ηνωμένο Βασίλειο ποτέ δεν επιχείρησε να διεκδικήσει εκμετάλλευση ορυκτών στην Κύπρο, γιατί δεν είχε πλήρη κυριαρχία».
Στη Γροιλανδία, όμως, αυτό θα μπορούσε να διαπραγματευτεί ο Τραμπ. «Αν οι ΗΠΑ σκοπεύουν να εκμεταλλευτούν τα ορυκτά στην περιοχή της Γροιλανδίας, πρέπει να προβλέψουν ειδική διάταξη στη συμφωνία», είπε ο καθηγητής Στεργίου. «Απλώς με την ίδρυση στρατιωτικής βάσης δεν αποκτούν το δικαίωμα, ακόμη και αν η βάση απολαμβάνει το ειδικό καθεστώς των βρετανικών κυριαρχικών βάσεων στην Κύπρο», πρόσθεσε. «Δεν αρκεί.»
Οι ΗΠΑ ήδη διαθέτουν μία στρατιωτική βάση στη βόρεια Γροιλανδία, με εκτεταμένη πρόσβαση στο έδαφος. Η δημιουργία κυριαρχικής βάσης, όμως, θα μπορούσε να αποτελέσει ένα «σκαλοπάτι», σύμφωνα με τον καθηγητή Στεργίου, επιτρέποντας στις ΗΠΑ να διεκδικήσουν περαιτέρω «κυριαρχικά δικαιώματα», που συνήθως έχουν μεγαλύτερο βάρος στο διεθνές δίκαιο σε μελλοντικές διαμάχες για πόρους στον Αρκτικό.
Αν η Κύπρος είναι το παράδειγμα, η εγκατάσταση κυριαρχικής βάσης στη Γροιλανδία θα μπορούσε να προκαλέσει εντάσεις με τους ντόπιους και άλλες παγκόσμιες δυνάμεις. Η Βρετανία αρχικά πλήρωνε για τη χρήση της γης στην Κύπρο, δίνοντας στην τοπική κυβέρνηση περίπου 12 εκατομμύρια κυπριακές λίρες (περίπου 33 εκατ. δολάρια) από το 1960 έως το 1965, πριν σταματήσει τις πληρωμές. Από τότε υπήρξαν αρκετές ανεπιτυχείς προσπάθειες της Κύπρου να αναγκάσει τη Βρετανία να πληρώσει για τη χρήση της γης.
Με τα χρόνια, κάποιοι Κύπριοι έχουν επικρίνει την παρουσία των Βάσεων, λέγοντας ότι δημιουργήθηκαν κατά την ανεξαρτησία χωρίς τη συναίνεση του γενικού πληθυσμού. Οι βάσεις έχουν παίξει ρόλο σε συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή και υπήρξαν επίσης τόποι διαδηλώσεων ενάντια σε στρατιωτικές ενέργειες στο Ιράκ και στον πόλεμο στη Γάζα.
Ο κ. Στεργίου τόνισε ότι μια κυριαρχική αμερικανική παρουσία στη Γροιλανδία θα μπορούσε να προκαλέσει παρόμοια προσοχή. «Οι βάσεις μπορεί να ενισχύσουν το επίπεδο ασφάλειας της Γροιλανδίας», είπε, «αλλά υπάρχει ο κίνδυνος να εμπλέξουν τη Γροιλανδία σε συγκρούσεις που δεν την αφορούν.»
Το προηγούμενο Σαββατοκύριακο, Γροιλανδοί συγκεντρώθηκαν σε πολλές πόλεις για να διαμαρτυρηθούν για τα σχέδια του Τραμπ να αναλάβει τον έλεγχο της περιοχής.
Στην Κύπρο, οι διαδηλώσεις ενάντια στις βρετανικές βάσεις δεν έχουν εξελιχθεί σε μεγάλης κλίμακας βία, εξήγησε ο καθηγητής Κωνσταντίνου, καθώς η χώρα έχει για δεκαετίες απορροφηθεί από τις δικές της πολιτικές και εθνοτικές συγκρούσεις. Υπάρχουν, όμως, ντόπιοι που υποστηρίζουν τη βρετανική στρατιωτική παρουσία, ειδικά όσοι εργάζονται στις Βάσεις.
Εν αναμονή περισσότερων λεπτομερειών για τη συμφωνία μεταξύ Τραμπ και ΝΑΤΟ, κάποιοι υποστηρίζουν ότι οποιοδήποτε σχέδιο δημιουργίας κυριαρχικής βάσης θα αντιστρέφει τις διεθνείς αρχές αυτοδιάθεσης που ισχύουν από το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.
«Πρόκειται για νέες μορφές αποικιοκρατίας, μέσω των οποίων οι ιμπεριαλιστικές δυνάμεις διατηρούν τον έλεγχο χωρίς το βάρος της διακυβέρνησης», δήλωσε ο καθηγητής Κωνσταντίνου. «Δεν είναι τόσο ορατές όσο οι κλασικές αποικίες, όπου ξένες δυνάμεις κυβερνούσαν τους ντόπιους πληθυσμούς. Είναι πιο εύπεπτες, πιο αποδεκτές μορφές κυριαρχικού ελέγχου.»